Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/13007 K.2023/9145

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen kesinleşen karar nedeniyle oluşan fark sigorta primine esas kazançların tespiti, bağlanan aylığa yansıtılması ile aylık miktarının yeniden tespiti ve aylık farklarının faizi ile birlikte tahsili davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne dair karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davalılar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının işveren Bolu İl Özel İdaresinde kadrolu işçi olarak işe başladığı tarihte geçmiş çalışmalarının nazara alınmayarak yeni çalışan gibi değerlendirilip derece ve kademesinin eksik belirlendiğini, bu şekilde eksik ücret ödenip kuruma eksik prim bildirildiğini, önceki çalışmaların derece kademe tespitinde nazar alınması gerektiğini ileri sürerek davacının kadrolu statüde işe başlarken başlatılması gereken derece ve kademenin tespiti ile emekli olduğu tarihte bulunması gereken derece ve kademenin tespitine, davacının derece ve kademesi doğru hesaplansa idi alacak olduğu tarihten dava tarihine kadar eksik ödenmiş olan emekli maaşının davalıdan alınarak davacıya verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ... İdare vekili cevap dilekçesinde özetle; dava dışı işverence kuruma bildirilen hizmet süresi ve prime göre yaşlılık aylığının bağlandığını, aylığının yanlış ve eksik hesaplanmasında kurmunu bir hatası olmadığını çalıştığı işyerindeki konumun aylık bağlamada dikkate alınmadığını ileri sürerek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davanın husumet nedeniyle reddi gerektiğini, kuruma bildirilen hizmet süreleri ve ödediği primlere göre yaşlılık aylığının bağlandığını, müvekkil Kurumun hiçbir sorumluğunun bulunmadığını belirterek açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin bozmadan önceki kararı ile Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesinin ilamı doğrultusunda dosya bilirkişiye gönderilmiş, hazırlanan 20.05.2019 tarihli raporla; SPEK kazancının tespitine ilişkin taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların, sıra numarası altında; açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde davacının eksik yatırılan prim miktarları tespit edilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin bozma öncesinde verdiği kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin bozmaya konu olan kararı ile Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesince, dava, davacının dava tarihine kadar eksik ödenen yaşlılık aylıklarının belirlenerek tahsili ile güncel yaşlılık aylıklarının yeni duruma uyarlanmasına ilişkindir.

Taraflar arasındaki uyuşmazlık; kesinleşen Mahkeme kararı sonrasında davacının, prime esas kazancına ek bir miktarın eklenip eklenmeyeceği ve bunun sonucunda aylığının yükselerek fark aylık olup olmayacağı konusundadır.

Tüm dosya kapsamından anlaşıldığı üzere Mahkemece kesinleşen işçilik alacağı dosyasının dosya içerisine konduğu, taraf delillerinin toplandığı ve usulüne uygun olarak prime esas kazancın bilirkişiye hesaplattırıldığı ve bu şekilde son ücret belirlenerek belirlenen kazanca göre yaşlılık aylığı farkının tespit edilerek fark alacağın belirlendiği anlaşılmakla, hükmün dairemizce de benimsenmiş bulunan yasal ve hukuksal gerekçeleriyle dayandığı maddi delillere, bu delillerin takdirinde isabetsizlik görülmemesine göre yerinde bulunmayan tüm istinaf itirazlarının 6100 sayılı HMK 'nın 353/1-b-1 inci maddesi gereğince esastan reddine dair karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Bölge Adliye Mahkemesinin kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizce; d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur. Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dâhil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir.

Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir.

Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz." Hükmünü içermektedir.

Yukarıdaki maddi ve hukuki olgular birlikte gözetilerek; yargı kararı ile hak kazanılan ücret niteliğindeki kazançların hak kazanıldığı dönemlerin prime esas kazançlarına dâhil edilmesi isabetsiz olup; ödenmesi koşuluyla, ödemenin yapıldığı ayın prime esas kazanç matrahına dâhil edilmesi, hizmet akdinin daha önceki bir tarihte sona ermiş olması halinde ise, yapılan ödemelerin çalışmanın geçtiği son ayın prime esas kazancında gözetilmesi mümkün olmakla, anılan ilkeler kapsamında yapılacak değerlendirme ve hesaplama sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde karar tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. Gerekçeleri ile karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Yargıtay bozma ilamı doğrultusunda davalı Sosyal Güvenlik Kurumuna yazı yazılmış, ücret alacaklarının son ayın SPEK tutarına tavan miktarını aşmayacak şekilde mal edilmesi ve SPEK tutarının buna göre belirlenmesi halinde aylık tutarının ne olabileceğine ilişkin geçici varsayımsal tahsis kararı ile varsayımsal tahsis kararına göre davacıya ödenebilecek aylıkların ay be ay tutarlar ile davacıya 15.04.2005-20.05.2014 arası aylıkların ödenmesine ilişkin aylık ödeme listeleri davalı kurum tarafından gönderilmiştir. Mahkememizce bilirkişiden her bir ücret alacağının hak kazanıldığı aya mal edilmesi ile düzenlenmiş varsayım tahsis kararına ilişkin rapor alınmıştır.

Yargıtay bozma ilamı doğrultusunda aldırılan bilirkişi raporunda hesaplandığı üzere; davacının kesinleşen Mahkememizin 2014/396 Esas, 2015/277 Karar sayılı dosyasında hükmedilen ücret alacağının iş akdi son bulduktan sonra ödendiği, davacının davalı ...'ne ait işyerinde kuruma bildirilen 2005/3. aya ait SPEK tutarının 2.847,75 TL olduğu, bu yeni spek esas alındığında davacının dava tarihini takip eden Haziran 2014 de ödenecek 30 günlük ek ödeme hariç aylığının 1.288,57 TL olduğu, dava tarihine kadar muhtemel fark yaşlılık aylığı farkının ise 443,10 TL olduğu kabul edilerek,

davanın kabulü ile davacının ek ödeme hariç 30 günlük Haziran 2014 tarihi itibari ile 1.288,57 TL olarak tespitine, davacının Bolu İl Özel İdareye ait 21722.14 sicil sayılı işyerinden kuruma bildirilen 2005/3 aya ait spek tutarının 2.847,75-TL olarak tespitine, dava tarihine kadar olan aylık farklarının 443,10 TL olarak tespitine dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili temyiz dilekçesinde: bozma kararından sonra verilen Mahkeme kararının hatalı olduğunu, davacının talebinin belirttiği şekli ile uygulanması suretiyle mümkün olmadığını, buna mevzuatın izin vermediğini belirterek, kararın bozulmasını istemiştir.

2. Davalı Kurum vekili ise hakkında husumetten red kararı verilmesi gerektiğini, davacı hakkında kesinleşen Mahkeme kararına göre aylığın yükseltilmesinin mümkün olmadığını belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacı hakkında işçilik alacakları nedeniyle kesinleşen karar nedeniyle oluşan fark sigorta primine esas kazançların tespiti, bağlanan aylığa yansıtılması ile aylık miktarının yeniden tespiti ve aylık farklarının faizi ile birlikte tahsili gerekip gerekmediği hususundadır.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri 2829 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi ve 506 Sayılı Kanun'un 77 ve 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddeleri hükümleridir.

3. Değerlendirme

1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi Mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulu’nun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı kararı).

2.Mahkemenin, Yargıtay’ın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi, bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki Kuru, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) Dr. A. Recai Seçkin’e Armağan, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 Ankara, 1974, sayfa 395 vd.)

3.Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

4.Mahkemece bozmaya uyulmuş ise de bozma gereklerinin yerine getirilmediği anlaşılmakta olup, davacı hakkında uyulan bozma ilamı ile oluşan usuli kazanılmış hak çerçevesinde, fark prime esas kazancın son aya mal edilmesi ile aylığın yeniden belirlenmesi gerekirken, bozma öncesinde davalı kurumdan gelen prime esas kazançların tüm dönemlere mal edilmesi ihtimali ile gönderilen cevabi yazının esas alınarak yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,