Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/1342 K.2023/7497

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen iptal edilen sigortalılık sürelerinin geçerli olduğunun tespiti, yaşlılık aylığını iptal eden kurum işleminin iptali, alacak davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; asıl davanın kabulüne birleşen davanın reddine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı asıl davada davacı birleşen davada davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Sosyal Güvenlik Kurumu görevlileri tarafından 29.12.2010 tarihinde yapılan denetim neticesinde davacının ... sigorta acentiliğinde (iş yeri no: 2.6511.01.01.1006742.005.05.68) çalışmış olduğu dönem çalışmalarının gerçek dışı çalışma olduğu gerekçesiyle sigortalılığı iptal edildiğini, almakta olduğu yaşlılık aylığının durdurulduğunu, iptal edilen dönemde kurumca yapılan tüm sağlık giderlerinin iadesinin istendiğini, ayrıca yersiz ödeme nedeniyle yapılan gelir/aylıkların davacı adına borç olarak kaydedilip geri ödenmesinin istendiğini, davalı kurumca yapılan bu işlemlerin hukuka aykırı olduğunu beyanla, kurum işleminin iptal edilerek davacının tüm haklarının iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının sigortalılığının kurum tarafından yapılan denetim sırasında işverenin bir kısım çalışanın ifadesi alındığını, işveren defterleri incelendiğini, tüm bu hususların fiili çalışmayı desteklemediğinden davacı ile birlikte 48 sigortalının sigortalılığının iptal edildiğini, davacının çalıştığı işyerinin sigorta şirketi olduğunu, hem diğer sigorta firmaları ile hem de Allianz sigorta şirketinin Genel Müdürlüğü ile yazışma yapıldığını, işin niteliğini, çalıştırılan işçi sayısı vs hususların sorulduğunu, ücret ödemelerine dair belgelerin incelendiğini, bankaya yapılan ücret ödemesine rastlanmadığını,

işverenin yapılan işlemin iptali için Samsun İdare Mahkemesine dava açtığını, işveren ...'un davasının mahkemece reddolunduğunu, davacının fiilen çalışmadığı halde sigortalılığın tanıdığı haklardan yararlanmak için kendisini sigortalı olarak gösterdiğini, 5510 sayılı yasanın 4-a maddesinde düzenlenen sigortalılığın bizzat fiili çalışmaya dayanan bir sigortalılık olduğunu, davacının çalıştığı iddia edilen işyerinde 48 işçinin çalışmasının iptal edildiğini, Suluova gibi küçük bir ilçede bir sigorta şirketinde 48 kişinin çalışmasının fiilen mümkün olmadığını beyanla, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 17.04.2015 tarihli ve 2013/171-2015/199 sayılı kararıyla; davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1.Mahkeme kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemizin 21.06.2016 tarihli ve 2015/15897 - 2016/10317

sayılı ilamında;"Mahkemece, davacının çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla; çalışmaları ile ilgili tüm belgeler davalı kurumdan; puantaj kayıtları ve ücret tediye bordrolarının asılları işverenden ve dava konusu dönem içerisinde davacı çalışmalarını Kuruma bildiren işverenden getirtilmeli, iş bu belgelerden sigortalının imzasını içerenler yönünden imzanın aidiyeti davacı tarafından kabul edilenler ile inkar edilip de aidiyeti ehil bilirkişi incelemesiyle saptananlardan yine davacı tarafından hata-hile-ikrah durumu iddia ve ispat edilemeyenler bakımından,

işbu yazılı belgelerin aksi eşdeğerde delillerle kanıtlanması için davacıya delilleri sorulmalı; davacı ile birlikte çalışan ve işverenlerin bordrolarında kayıtlı kişiler ile, aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bunun dışında sigortalının kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenlerle kayıtlara geçmediği ya da bildirim dışı kaldığı hususu gereğince araştırılmalı, tespiti istenen dönemde davalı işyerinde Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, eldeki davaya yönelik olarak, Mahkemece, davalı Kurumca sigortalılığı iptal edilmeyen ve geçerli, fiili çalışmasının olduğu kabul edilen kimselerin varlığı araştırılarak,

bu kişilerin beyanlarına başvurulmalı, davacının Suluova’daki işyerinde mi yoksa davalıya ait diğer işyerlerinde mi çalıştığı hususu sorulmak suretiyle, davacının çalışıp çalımadığına dair dinlenen tanıkların da çalışma dönemlerinin irdelenmesi ile bu tanıkların çalışmalarının fiili çalışmaya dayalı olmaması nedeniyle geçerli sayılıp sayılmadığının belirlenmesi ile,

davacının iptal edilen çalışmalarınn bildirildiği adresine komşu işverenlerin bulunup bulunmadığı hususu kolluk aracılığıyla tespit edilerek buralarda davacının çalışmalarını bilebilecek şekilde tarafsız komşu işyeri çalışan veya işletenlerin bulunup bulunmadığı irdelenmeli, davacının çalışmaları bakımından işyerinde imzaladığı ve gelen müşterilere verdiği poliçe suretleri veya benzer şekilde yazılı belgelerinin bulunup, bulunmadığı ve anılan dönemde ücretlerini nereden ve nasıl şekilde aldığı hususları da araştırılmak suretiyle, böylece bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus,

hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.""gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla, " .. işin niteli gereğinde davalı tanığının da belirttiği üzere sürekli büro çalışması olmaksızın saha çalışması yapılmasının mümkün olduğu, sigortalılığı iptal edilen tanıklar ile komşu iş yeri tanıklarının da davacının çalıştığını beyan ettikleri, davacının çalışmasının fiili olmadığı yönünde SGK denetim raporu dışında her hangi bir delilin mevcut olmadığı,SGK tarafından yapılan denetim esnasında sigortalılığı iptal edilen her bir sigortalı için çalışmalarının fiili olup olmadığı hususunda yeterli araştırma yapılmaksızın,

sadece çıkarımlar sonucunda bir çok şubesi ve merkezi bulunan bir iş yerinde sadece sigortalılığı iptal edilmeyen ... 'un çalışması ile işleyişinin devam etmesinin mümkün olmadığı hususuna dikkat edilmeksizin bir kişi dışındaki tüm çalışanların çalışma kayıtlarının iptal edildiği görülmüş olup davacının çalışma olgusunu destekleyen tanık beyanları doğrultusunda davacının davasında haklı olduğu kanaatine ulaşıldığından davacının davasının kabulü ile davacının 2.6511.01.01.1006742.005.05.68 sicil numaralı iş yerınde geçen çalışmasını iptal eden kurum işleminin iptaline, birleşen davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm oluşturulmuştur.

" gerekçesiyle "1-Asıl dava dosyası yönünden davacının davasının kabulü ile davacının 2.6511.01.01.1006742.005.05.68 sicil numaralı iş yerınde geçen çalışmasını iptal eden kurum işleminin iptaline,

2-Birleşen dava dosyası yönünden davanın reddine, ," karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı karşı davacı Kurum vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı karşı davacı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; eksik araştırmaya dayalı hüküm kurulduğunu, kurum işleminin yerinde olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının çalışmalarını iptal eden Kurum işleminin yerinde olup olmadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi, 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesi.

3. Değerlendirme 1.Dosya kapsamı incelendiğinde, İlk Derece Mahkemesince uyulan bozma ilamı sonrası bir takım araştırma yapılarak yazılı şekilde karar verilmiş ise de, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmıştır.

2.İşbu dava ile birlikte benzer şekilde bir kısım davalar açılmış olup her bir dava konusunun kendine özgü olması nedeniyle davacı yönünden bireyselleştirme yapılmak suretiyle fiili çalışmanın varlığının araştırılması gerektiğinden, mahekemece, davacının getir-götür işi yaptığı sabit olmakla, işyerlerinin kapasitesi ve işverene ait değişik yerlerdeki ofis sayısı dikkate alınmak suretiyle bu işin yapılmasının mümkün olup olmaması daha detaylı bir şekilde araştırılmalı, bu kapsamda davacının ikamet ettiği yer ile bu işyerleri arasındaki mesafe, getir-götür işi yapan personelin sayısı,

çalışmanın fiilen hangi ofiste geçtiğinin netleştirilmesi ve ilgili ofisteki ihtiyaç, diğer dava dosyalarındaki aynı işi yaptığını iddia edenlerin tespiti ile çalışılan ofis belirlenmeli, gerektiğinde tekrar tanık beyanlarına başvurularak daha detaylı bilgi edinilmeli yine davacının iptal edilen çalışmalarının bildirildiği ile çalışmanın geçtiği iddia edilen ofis işyerlerine komşu işverenlerin bulunup bulunmadığı hususu zabıta, kolluk aracılığıyla tespit edilerek buralarda davacının çalışmalarını bilebilecek şekilde tarafsız komşu işyeri çalışan veya işletenlerin bulunup bulunmadığı irdelenmeli,

varsa işyerinin bulunduğu binanın yöneticisi ve apartman görevlisinin beyanına başvurularak uyuşmazlık konusu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine,