Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2022/14666 K.2023/13529

Taraflar arasında İlk Derece Mahkemesinde görülen ve istinaf incelemesinden geçen iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararı davacılar vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. 13.05.2014 tarihinde ... meydana gelen maden kazasında davacılar yakınının vefat ettiğini, maden kazasının olduğu ... yeraltı maden ocağının davalılardan davalı ...

Genel Müdürlüğü'ne ait olduğunu, meydana gelen kazadan davalıların müştereken ve müteselsilen sorumlu olduklarını, müteveffanın ölümü ile desteğini kaybettiklerini, davacıların derin bir acı ve üzüntü içerisine düştüklerini belirterek davacı eş için 233.476,55 TL maddi, 190.000,00 TL manevi, davacı çocuk için 158.431,81 TL maddi, 160.000,00 TL manevi, davacı kayınvalide Hülya ve davacı kayınpeder ... için 25.000,00'er TL manevi tazminatın olay tarihi olan 13.05.2014'ten itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak davacılara verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ...

Genel Müdürlüğü vekili cevap dilekçesinde özetle işin tamamının, bir bütün halinde anahtar teslimi niteliğinde yükleniciye verildiğini; bu yolla işten tamamen el çekildiğini; sigortalı işçi çalıştırılmadığı için de işveren sıfatına haiz olunmadığını, bu işi devralan yüklenici firmanın alt işveren ve işi devreden müvekkilinin ise asıl işveren olarak nitelendirilemeyeceğini; sözleşmenin 16. maddesinde alt yüklenici çalıştırılmayacağı ve işin tamamının yüklenici firma tarafından yapılacağı belirtilmesinin, ...

Kömürleri AŞ.'nin asıl işveren ve işyeri sahibi olduğunu gösterdiğini; bu nedenlerle müvekkili kurum ile davacının çalıştığı müteahhit arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin mevcut olmadığını; bu nedenle davanın husumet sebebiyle reddine karar verilmesi gerektiğini; müvekkili kurumun linyit üretimi ile ilgili madenleri işletmek veya işlettirmek ve aramak amacı ile bu ve benzeri işleri rodövans veya hizmet alımı (ihale) usulü ile yaptırdığını;

müvekkili kurumun bu tarz işlerdeki görevinin her iki işlettirme yönteminde söz konusu işin yürütümü, firma çalışanlarının sevk ve idaresi ve kurum işçilerinin firma işçileri ile birlikte çalışmasının söz konusu olmayıp, kurum kontrol teşkilatının tespiti, ödenecek hakedişe esas olmak üzere kömürün kalitesi ve miktarının belirlenmesi ile sınırlı olduğunu;

işin yüklenicisi Park Teknik tarafından yangınları önlemeye yönelik tedbirlerin alınmaya çalışıldığını ancak yangın gibi diğer madencilik riskleri (metan, yeraltı suyu gibi) nedenlerle yıllık üretim miktarına ulaşamayacakları ihtimalinin şirketlerin mağduriyetine sebebiyet vereceğini ve ileride telafisi mümkün olmayan problemlerle karşılaşabileceklerini bu durumdan hem şirketlerin hem de kurumun olumsuz etkilenebileceğinden mevcut sözleşmeyi devretmek istediklerini; aynı ocağın uygun kısımlarında mekanize, diğer kısımlarında klasik ayak modeli yaparak ve sahada oluşabilecek riskleri göz önüne alarak ilgili işi 30.10.2009 tarihinde ...

Kömürleri AŞ.'nin devraldığını; ...

Kömür İşletmeleri'nin sözleşmeyi devraldığı tarihten bu yana üretim sırasında ocakta iş güvenliğini tehdit eden herhangi bir unsurdan dolayı TKİ.'ye başvuruda bulunmadıklarını; ocağın iş sağlığı ve güvenliği açısından denetiminin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı müfettişleri tarafından yapıldığını; işin gereği olarak yalnızca teknik şartnamede belirtilen ekipmanın işe uygun olup olmadığı ve hizmet işleri şartnamesine göre üretilen kömürün teknik şartnamede belirtilen niteliklere uygunluğunun İdare Kontrol Teşkilatı tarafından kontrol edildiğini;

hizmet alım sözleşmesine göre işin tanımı dışında herhangi bir kontrol yapılmamakla birlikte, 6331 sayılı Kanun kapsamında denetleme yetkilerinin de bulunmadığını; daha önce meydana gelen ölümlü kazalarda müvekkili kurumun ne idari ne de cezai bir soruşturmaya dahil edilmediğini; kullanılan malzeme ve ekipmanın yeterliliği ve kullanılan malzemelerin uygunluğunun denetiminin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na ait olduğunu; bu nedenle kanunlar tarafından kendisine verilmeyen bir yetkinin kullanılmasını beklemek ve bu nedenle de sorumlu tutulmanın hukuka ve hayatın olağan akışına uygun olmadığını;

hizmet işleri şartnamesinin 40. maddesine göre meydana gelecek kazalardan dolayı her türlü tazminat sorumluluğunun yükleniciye ait olduğunun belirtildiğini; ayrıca İş Kanunu'nun 2 nci maddesine göre kamu kuruluşlarının asıl işveren olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını ve bu şekilde kamu mağduriyetinin önlenmeye çalışıldığını; müvekkili kurumun ihale makamı olduğunu ve Borçlar Kanunu'nun 71 inci maddesine göre işletme sahibi olan ve işletmeyi fiilen işleten şirketin ayrı bir SGK işyeri numarası olduğundan müvekkili kurumun sorumluluğundan bahsedilemeyeceğini;

müvekkili kurumun kazanın olmasında kusurunun olmaması nedeniyle davacının elem duymasına da sebebiyet vermediğini; talep edilen manevi tazminatın fahiş olduğunu ve sebepsiz zenginleşmeye neden olmaması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Davalı ... Kömür İşletmeleri A.Ş. ve ... Holding A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle dava konusu maden kazasının meydana geldiği maden ocağının işletmesinin müvekkillerinden ... Kömür İşletmeleri AŞ.'ne ait olduğunu, diğer müvekkili ...

Holding AŞ.'nin taraf ehliyeti bulunmadığından davanın husumet yönünden reddini, meydana gelen maden kazasının oluş sebebinin henüz tespit edilemediğinden şu aşamada bir suçlamadan bahsedilemeyeceğini, müvekkili şirket ile TKİ arasındaki sözleşmenin muvazaaya dayanmadığını, müvekkili şirketin iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerine gerekli eğitimleri verdiğini, çalışan her personele iş güvenliği için gerekli olan tüm malzemelerin temin edildiğini, düzenleyici önleyici faaliyet kontrollerinin yapıldığını, gerekli risk değerlendirme çalışmalarının yapıldığını, gerekli sayıda iş güvenliği ve sağlığı uzmanının görevlendirildiğini,

tanık anlatımları ile güvenlik tedbirlerinin alındığının ispatlandığını, ayrıca kamu kurumları tarafından gerekli denetimin yapıldığını ve yapılan denetimlerde bir noksan tespit edilmediğini, savcılık tarafından yürütülen soruşturma dosyasının sonucunun beklenmesi gerektiğini, manevi tazminat talebinin felaketi özlenir hale getirecek nitelikte fahiş olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.11.2017 tarih, 2014/772 Esas, 2017/501 Karar sayılı kararında davalı ...Ş. açısından husumet nedeniyle davanın reddine, diğer davalılar açısından davacı kayınvalide Hülya ve davacı kayınpeder ...'ın manevi tazminat istemlerinin reddine, davacılar eş ve çocuğun maddi tazminat istemlerinin kabulüne, davacı eş lehine eşe 150.000,00 TL, davacı çocuk lehine 130.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalı ... Genel Müdürlüğü vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin 04.04.2018 tarih, 2018/657 Esas, 2018/517 Karar sayılı kararı ile İlk Derece Mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde, usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığından bahisle, yerinde görülmeyen istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A.Yargıtay (Kapatılan) 21 inci Hukuk Dairesi'nin 10.09.2019 Tarih, 2018/3964 Esas, 2019/4932 Karar Sayılı Bozma Kararı Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

Yargıtay (Kapatılan) 21 inci Hukuk Dairesi'nin 10.09.2019 tarih, 2018/3964 Esas, 2019/4932 Karar sayılı kararı ile davacı eşin yeniden evlenmesi şeklinde ortaya çıkan fiili durum dikkate alınarak eşin maddi zararının yeniden evlenme tarihine kadar hesaplanması gerektiği, davalılardan ... Holding A.Ş. İle davalı ... Kömür İşletmeleri A.Ş. arasında organik bağ bulunup bulunmadığının araştırılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiğinden bahisle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılarak İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.

B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen 13.10.2020 Tarih, 2019/1052 Esas, 2020/734 Karar Sayılı Karar İlk Derece Mahkemesince bozma ilamına uyulduktan sonra verilen 13.10.2020 Tarih, 2019/1052 Esas, 2020/734 Karar sayılı kararla davacı eşin maddi tazminat isteminin reddine, davacılar kayınvalide ve kayınpederin manevi tazminat istemlerinin reddine, tüm davalılar sorumlu olacak şekilde davacı çocuğun maddi tazminat isteminin kabulüne, davacı eş lehine 150.000,00 TL, davacı çocuk lehine 130.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

C.Dairemiz'in 08.02.2022 Tarih, 2021/12106 Esas, 2022/1508 Karar Sayılı Bozma Kararı 1.İlk Derece Mahkemesinin 13.10.2020 Tarih, 2019/1052 Esas, 2020/734 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ve davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Dairemiz'in 08.02.2022 Tarih, 2021/12106 Esas, 2022/1508 Karar sayılı kararı ile davacıların davacı kayınvalide ve davacı kayınpederin manevi tazminat istemlerine yönelik kurulan hükümler hakkındaki temyiz istemlerinin kesinlikten reddine, temyiz eden tarafların diğer temyiz itirazları yönünden temyiz eden tarafların sair temyiz itirazlarının reddine ancak Yargıtay (Kapatılan) 21.Hukuk Dairesi’nce bozulmasına karar verilen ve davacı eş lehine 233.476,55 TL maddi tazminatın hüküm altına alındığı ilk karar aleyhine davalı ...

Kömür İşletmeleri A.Ş. tarafından kanun yoluna başvurulmadığı dikkate alındığında temyiz incelemesine konu son kararda davacı eşin maddi tazminat isteminin davalı ... Kömür İşletmeleri A.Ş. yönünden de reddine karar verilmesinin davacı eş lehine oluşan usuli kazanılmış hakkı ihlal ettiği, davalı ...

Genel Müdürlüğü ünvanının karar başlığında eksik gösterildiği, yargılama giderleri ile ilgili hüküm kurulurken davacı eşin maddi tazminat isteminin reddedildiği dikkate alındığında davacı tarafın eşin maddi tazminat istemini ıslah ederken yatırdığı harç tutarından davalı ...

Genel Müdürlüğü’nün de sorumlu tutulmasının doğru olmadığı, ayrıca davacılar eş ve çocuğun toplam maddi tazminat talepleri ve bu toplam maddi tazminat taleplerinden reddedilen tutarlar dikkate alındığında davacı eşin maddi tazminat isteminin reddine karar verilmesinden dolayı maktu red vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğu, son olarak davalı ...

Genel Müdürlüğü tarafından aşamalarda yatırılmış bakiye karar harçları bulunmasına rağmen bu harçların alınması gereken karar ve ilam harcı hesaplanırken gözetilmemesinin 492 sayılı Kanun'un 8 inci maddesine aykırı olduğu gerekçeleri ile bozulmasına karar verilmiştir.

D.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen 21.07.2022 Tarih, 2022/174 Esas, 2022/346 Karar Sayılı Karar İlk Derece Mahkemesince bozma ilamına uyulduktan sonra verilen temyiz incelemesine konu 21.07.2022 Tarih, 2022/174 Esas, 2022/346 Karar sayılı kararla davacı eşin maddi tazminat isteminin yalnızca davalı ... Kömür İşletmeleri A.Ş. yönünden kabulüne, diğer davalılar yönünden reddine, davacılar kayınvalide ve kayınpederin manevi tazminat istemlerinin reddine, tüm davalılar sorumlu olacak şekilde davacı çocuğun maddi tazminat isteminin kabulüne, davacı eş lehine 150.000,00 TL, davacı çocuk lehine 130.000,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesi'nin 21.07.2022 Tarih, 2022/174 Esas, 2022/346 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davacılar vekili ile davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle, hüküm altına alınan tazminatların günümüz koşullarına uyarlaması ve daha yüksek maddi ve manevi tazminatlara hükmedilmesi gerektiğini, davacı eşin yeniden evlenmesi nedeniyle maddi zararı olmadığına hükmedilmesinin doğru olmadığını,

Davalı ... Genel Müdürlüğü vekili temyiz dilekçesinde özetle, davacı eşin maddi tazminat talebinin reddi sebebiyle sadece kendileri lehine vekalet ücreti hükmedilmesi gerekirken diğer davalı ...Ş. yönünden de vekalet ücretine hükmedildiğini, ... Holding lehine maddi tazminatın reddi sebebiyle vekalet ücretine hükmedilmesinin hatalı olduğunu, Kendileri lehine hükmolunan karşı vekalet ücretinin hatalı belirlendiğini, davacı eşin evlenmesi sebebiyle manevi tazminat miktarında indirim yapılmamasının doğru olmadığını, davacı çocuğun maddi tazminat istemi yönünden usuli kazanılmış haklara aykırı karar verildiğini, kusur ve husumetin hatalı belirlendiğini, hüküm altına alınan maddi ve manevi tazminatların fazla olduğunu ileri sürmüştür.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 371 inci maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 417 inci maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13, 16, 20 ve 21 inci maddeleri ile 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 8 inci ve 31 inci maddeleri.

3. Değerlendirme 1.Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 nci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı halinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkan bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz eden tarafların temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan nedenlerle; Taraf vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz eden taraflara yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,