Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/13674 K.2024/1104

Taraflar arasındaki hizmet ve sigorta başlangıç tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince, hükümde belirtilen gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekilince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlenildikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı dava dilekçesinde özetle, davacının davalı iş yerinde 01.01.1990 - 05.04.1994 tarihleri arasında hizmetinin tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 02.01.1990 tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın süresi içinde açılmadığını, zamanaşımı definde bulunduklarını, davacının davalı belediyede kesintili çalıştığını, çalıştığı dönemlere ilişkin SGK'ya bildirim yapıldığını, sürekli bir çalışmasının olmadığını, davacının SGK müfettişlerince inceleme yapıldığına ilişkin beyanına göre SGK'nın tespitinden sonra zaten SGK'nın resen işlem yaptığını ve buna göre hizmetlerinin kayıtlara geçtiğini, davacının bu davayı açmada hukuki bir yararı bulunmadığını beyanlarla davanın reddini istemiştir.

Fer'i müdahil Kurum cevap dilekçesi sunmamıştır.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen karar ile davanın kabulü ile davacının; 02.01.1990 - 14.04.1990 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 74 gün, günlük 7.500,00 TL ücretle, 01.09.1990 - 31.12.1990 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 47 gün, günlük 13,800,00 TL

01.01.1991 - 31.07.1991 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 210 gün, günlük 13,800,00 TL

01.08.1991 - 31.07.1992 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 360 gün, günlük 26,700,00TL

01.08.1992 - 14.11.1992 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 104 gün, günlük 48,300,00 TL

01.01.1994 - 05.04.1994 arası Kuruma bildirilmeyen sürenin 36 gün, günlük 83,250,00 TL, davalı ... Belediye Başkanlığı işyerinde sigortaya tabi çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV.İSTİNAF

A.İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

B.İstinaf Sebepleri: 1.Davalı vekilinin İstinaf Sebepleri Davacının dava konusu dönemde fiilen ve sürekli çalıştığını ispatlayacak nitelikte dosyada delil olmadığını, dosyada dinlenen tanıkların da davacının sürekli çalıştığını ispatlayacak nitelikte olmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Fer'i Müdahil Kurum vekili İstinaf Sebepleri Dosya kapsamına göre davacının dava konusu dönemde fiilen ve sürekli çalıştığını ispatlayacak nitelikte dosyada delil bulunmadığını, dosyada dinlenen tanıkların da davacının dava konusu dönemde fiilen ve sürekli çalıştığını ispatlayacak nitelikte olmadığını, davacının, davalı işyerinde çalışmış olsa dahi çalışmasının aralıklı çalışma mı, sürekli çalışma mı olduğu hususunun hiçbir duraksamaya mahal vermeyecek şekilde açıklığa kavuşturulmadığını beyanla kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C.Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 1990/1 inci döneminde 14.02.1990 çıkış tarihli olmak üzere 30 gün, 01.10.1990- 14.12.1990 tarihleri arasında 74 gün, 1993/1 inci döneminde 15.03.1993 işe giriş tarihli olarak 60 gün, 1993/2 nci dönemde 120 gün, 1993/3 üncü dönemde 83 gün, 1994/1 inci dönemde 14.03.1994 çıkış tarihli olarak davalı işyerinden bildirimlerinin yapıldığı, davacının davalı işyerinde 02.01.1990, 01.09.1990, 15.03.1993, 23.12.1993 tarihlerinde işe başladığına dair bildirgelerin düzenlendiği,

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulunun 02.06.1994 tarih ve 54 nolu raporu ile davacının 01.09.1990-14.11.1992 tarihleri arasında devamlı çalıştığının tespit edildiği, davalı belediyenin geçici işçi giriş çıkış listesinde davacının 02.01.1990 -14.04.1990, 01.09.1990 - 14.11.1992, 15.03.1993-14.11.1993, 23.12.1993-05.04.1994 tarihleri arasında giriş ve çıkışlarının belirtildiği, tanıkların çalışmayı doğruladıkları, hükümde kabulüne karar verilen süreler bakımından hukuka aykırılık bulunmadığı ancak hüküm altına alınan gün sayısı 831 olmasına rağmen gerekçede 821 olarak belirtildiği,

bu durumun hükmün infazında tereddüte neden olacağı anlaşılmakla İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kısmen kabulüne, davacının, 02.01.1990 - 14.04.1990, 01.09.1990-14.11.1992, 01.01.1994-05.04.1994 tarihleri arasında davalıya ait 19895 sicil numaralı işyerinde çalıştığının tespitine, Kuruma bildirilen sürelerin dışlanmasına karar verilmiştir.

V.TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

Fer'i müdahil Kurum vekili; istinaf sebeplerini tekrarla temyiz talebinde bulunmuştur.

C.Gerekçe 1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; davacının davalı iş yerinde 01.01.1990 - 05.04.1994 tarihleri arasında hizmetinin tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 02.01.1990 tarihi olarak tespiti istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Değerlendirme Dava, hizmet ve sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasıdır. Davacının, Aladağ Belediye Başkanlığı'nda 1990/1 dönemi ile 1994/1 dönemi arasında toplamda 427 gün hizmeti Kuruma bildirilmiştir. Davacı Kuruma eksik bildirilen hizmetlerinin tespiti ile sigorta başlangıç tarihinin 01.01.1990 tarihi olarak tespitini talep etmiştir. Mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davacının geçici işçi olarak çalıştığı ve hizmetinin kesintili olarak bildirildiği ve kesintisiz olarak çalıştığını ileri sürdüğü iş yeri bir kamu kuruluşu olan Aladağ Belediyesidir. Kamu kuruluşlarında çalışanların kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıldır.

Kamu kurumlarında geçirilen çalışmaların ve ücret ödemelerinin kayıt altına alınmasının zorunlu olduğu, bu kapsamda davacının bildirilmeyen hizmetleri ile ilgili dönemde ücret alıp almadığı, almış ise elden mi yoksa bankadan mı aldığı ilgili belediyeden sorulmalı, bu dönemde ücret ödemesi varsa bu belgeler istenmeli, temin edilemiyorsa temin edilememe sebebi üzerinde durulmalı, ücret ödemekle yükümlü muhasebeci, şef,

memur gibi çalışanlar dinlenmek suretiyle bildirim dışı kalan sürelerde davacıya çalışmaları karşılığında ücret ödemesi yapılıp yapılmadığı sorulmalı ve çalışmaların gerçekliği daha somut deliller ile ve hiçbir kuşku ve tereddüt oluşturmayacak şekilde ispat edildikten sonra sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir.

VI.KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,