Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/4851 K.2023/6956

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne,karar verilmiştir.

Kararın feri müdahil SGK vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf istemlerinin esastan reddine, karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararının feri müdahil SGK vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı dava dilekçesinde, davacının davalı işverene ait işyerinde 01.05.2012 - 17.10.2015 tarihleri arasında asgari ücretle kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı ..., davacının hiçbir zaman kendisine ait işyerinde çalışmadığını, zaman zaman işyerine uğrayıp işi öğrenme konusunda yardım istediğini, davacıya, çalışanların işine engel olmayacak şekilde uygun saatlerde işi öğrenmesi konusunda yardım alacağını söylediğini, davacının hiçbir zaman hizmet akdine dayalı çalışması olmadığını, müvekkili nezdinde çalışan tüm işçilerin sigortalı olduğunu ve maaşlarının da eksiksiz olarak ve zamanında ödendiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

2.Fer'i Müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı vekili, davanın zamanaşımı süresi ve hakdüşürücü süre dolduktan sonra açıldığını, Yargıtayın yerleşik içtihatları gereği hizmet tespiti davalarının resmi ve yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini beyanla davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece davanın kabulü ile davacının, kurumda 1009020 064 sicil sayılı dosyada işlem gören davalı ...'e ait işyerinde 01.05.2012-17.10.2015 tarihleri arasında hizmet akdine bağlı olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı vekili ile feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Feri müdahil SGK vekili istinaf dilekçesinde, davanın hak düşürücü süre dolduktan sonra açıldığını, zamanaşımı itirazlarının dikkate alınmadığını, davanın resmi ve yazılı belgelerle ispatlanması gerektiğini, sadece tanık beyanlarıyla ispatlanmasının mümkün olmadığını, davacının müvekkili Kurumdan babasından dolayı yetim aylığı aldığını, buna ilişkin talebinde herhangi bir iş yerinde hizmet akdine bağlı çalışmasının olmadığına dair bizzat beyanının bulunduğunu, davacının bu beyanı gereği davanın reddi yönünde karar verilmesi gerektiğini,

bilirkişi raporunda sadece davacı tanıklarının beyanlarına itibar edilerek davacının söz konusu işyerinde kesintisiz çalıştığı yönünde görüş bildirilmesinin yersiz olduğunu beyanla istinaf başvurularını kabulü ile davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde, istinaf gerekçelerni tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 5510 sayılı Kanunun 86 ıncı maddesinin dokuzuncu fıkrası hükümleridir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4.5510 sayılı Kanun'un 12 inci maddesinde “sigortalı sayılan kişileri çalıştıran gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar” işveren olarak tanımlanmıştır. "çalıştıran" olgusu, tespiti istenen sürelere ilişkin hizmet akdinin tarafı konumunda olan ve hizmet akdini düzenleyen “işvereni” ifade etmektedir. Sigortalının taraf olduğu hizmet akdinin alt işverenler tarafından düzenlenmiş olması durumunda, hizmet tespitine yönelik davanın, anılan Kanun'un 86 ncı maddesine göre, sigortalıyı fiilen çalıştıran işverenlere yöneltmesi gerekir.

3. Değerlendirme

1.Eldeki davada,davacı,davalı ...'i davalı olarak göstermek suretiyle açtığı davada İlkhaber Gazetesi, Uşak Haber Gazetesi ve Özler Ofsette 01.05.2012-17.10.2015 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığının tespitini talep etmiş, mahkemece davanın kabulüne karar verilmiştir. Davacının çalışma iddasında bulunduğu Uşak İlk haber gazetesinin davalı ... tarafından 23.08.2013 tarihinde dava dışı Nuri Selçuk Okkaoğlu'ndan devralındığı, Özler Ofset ile ilgili olarak ise.

Özler Ofset Matb. Tic. Ltd. Şti.

İle ilgili dosyaya bilgiler gelmiş olup buna göre 04.10.2010 tarihinde ticaret siciline tescil edildiği ve ortağının ...,şirket müdürünün dava dışı Nuri Selçuk Okkaoğlu'nun olduğu,Uşak Haber gazetesi ile ilgili olarak bu gazetenin kime ait olduğuna ilişkin bilgi bulunmamakta olup öte yandan yine davalı ...'e ait 020 işyeri sicil no.lu mahiyeti anlaşılamayan ve 21.05.2005 tarihinde kanun kapsamına girmiş bu işyerinin dava dışı Nuri Selçuk Okkaoğlu''na ait iken 23.08.2013 tarihinde davalı ...'e devredildiği anlaşılmıştır.

2.Mahkemece karar eksik araştırma ve incelemeye dayalıdır. Dosyadaki bilgi ve belgelerden,davacının tam olarak hangi tarihlerde hangi iş yerlerinde çalıştığı, bu işyerlerinin işverenlerinin kimler olduğu hususu açıklığa kavuşturulmamıştır.Bu kapsamda öncelikle davacının beyanı alınmak suretiyle hangi tarihlerde hangi ünvanlı, hangi adresteki iş yerlerinde çalıştığı, çalışırken iş yeri değişikliği yapıp yapmadığı tespit edilmeli, iş yerinin tespiti sonucuna göre anılan dönemdeki işverenlik sıfatının kime ait olduğu belirlenmeli, davalı dışında bir işverenin varlığı halinde HMK 124 madde kapsamında davaya katılımı sağlanmalı, işverenlik ile ilgili bilgi ve belgeler, dönem bordroları celp edilmek suretiyle elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

3.Mahkemece yukarıda belirtilen hukuki ve maddi olgular değerlendirilmeden yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının sair hususlar incelenmeksizin BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,