Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/8688 K.2023/8318

Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ve yaşlılık aylığı bağlanması davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı Kurum tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle;kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; ... 5.İş Mahkemesinin kesinleşen kararı ile davacının ilk işe giriş tarihinin 03.04.1999 olduğunun tespitine karar verilmesi nedeniyle Kurum'un sigortalılık başlangıç tarihini bu tarih kabul ederek yaşlılık aylığı talebini reddettiğini, davacının 01.09.1988 tarihinde yurt dışında sigorta kapsamında bulunduğunu, mahkemece verilen ilk hükmün kesin hüküm teşkil etmeyeceğini belirterek kurum işleminin iptalini davacının 01.08.2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ... 5. İş Mahkemesi'nin 2014/839 karar sayılı kararı ile davacının sigorta başlangıç tarihinin 03.04.1999 olduğuna karar verildiği, anılan kararın Yargıtay 21. Hukuk Dairesi'nin 2014/2609 karar sayılı 04.12.2014 tarihli kararı ile onandığı,

davacının yaşlılık aylığı bağlanması talebiyle yaptığı başvurunun, Yargıtay kararına göre davacının ilk işe giriş tarihinin 03.04.1999 olarak kabul edildiği ve 506 sayılı Kanun'da öngörülen şartları sağlamadığından bahisle 05.08.2020 tarihli işlem ile reddedildiği bunun üzerine bakılan davanın açıldığı davacının 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlandığı süreler ve yurt dışı hizmet kaydı birlikte değerlendirildiğinde 03.04.1999 tarihinden önce de Alman rant sigortasına tabi olduğu açık olup, davalı idarenin davacının sigortalılık başlangıç tarihini yasal açıdan isabetsiz şekilde belirlediği,

10.04.1970 doğumlu davacının Alman rant sigortasına giriş tarihi ve prim ödeme gün sayısına göre yaşlılık aylığı bağlanması için 506 sayılı Kanun'un geçici 81 inci maddesinde öngörülen koşulları sağladığı ve davacının talebinin reddine dönük olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesi ile davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline, davacının yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu, yeterli inceleme yapılmadan ve dava sübut bulmadan dosyanın karara bağlandığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının 01.09.1988 tarihinde çocuk yetiştirme sürelerinden kaynaklanan sigorta kaydının bulunduğundan, sigorta başlangıç tarihinin 01.09.1988 olarak kabul edilmesi gerektiği, davacının tahsis talep tarihinde 506 sayılı Kanun'un geçici 81 inci maddesinin B/f maddesinde belirtilen 20 yıl sigortalılık 5300 gün ve 45 yaş şartını tamamladığından tahsis talep tarihini takip eden ay başı olan 01.08.2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı almaya hak kazandığı, Mahkemece, davacının yaşlılık aylığının bağlanma tarihini hüküm fıkrasında belirtmemiş ise de;

davanın tahsis talebini reddeden kurum işleminin iptali davası olduğundan ve 506 sayılı Kanun'un 62 nci maddesi (5510 sayılı Kanunun 30 uncu ) gereği aylığın talep tarihini takip eden ay başında ödeneceğine ilişkin açık hükmü karşısında bu hususun infaz aşamasında değerlendirilebileceği gerekçesi ile istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur .

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, mahkemece toplanan delillerin karar vermek için yeterli olmadığını belirterek temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, kurum işleminin iptali ile davacının 01.08.2020 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesi hükümleri

3. Değerlendirme

3201 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesine göre aylık tahsisi yapılabilmesi için yurda kesin dönüş yapılmış olması gerekmektedir.

Kesin dönüşün, aylık tahsis talebinde bulunanların yurtdışındaki çalışmalarının sona ermesini, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almamaları durumunu ifade ettiği; “sosyal sigorta ödeneği” deyiminden, çalışma yaşamı süresince karşılaşılan hastalık, iş kazası, meslek hastalığı veya işsizlik gibi riskler nedeniyle iş göremezlik veya işsizlik gibi adlar altında yapılan ödeneklerin amaçlandığı;

“sosyal yardım ödeneği” ibaresinin ise bulunulan ülke mevzuatı kapsamında, geçimlerini sağlayacak hiçbir gelirleri olmayan veya mevcut gelirleriyle geçimlerini sağlamakta güçlük çeken kişilerin asgari geçim düzeyi ile sınırlı olmak üzere geçimlerinin sağlanması amacıyla kamu kurum ve kuruluşları tarafından muhtaçlık durumuna ve süresine göre ödenen, ikamet şartına bağlı nakdi yardımlar anlamını taşıdığı kabul olunmaktadır.

Ne var ki, “kesin dönüş” ifadesi, mutlak anlamda, yurtdışında bulunduğu ülkeden Türkiye’ye döndükten sonra tekrar yurtdışına çıkış yapmama şeklinde değerlendirilemez. İkamet şartına bağlı olmayan nitelikte sosyal sigorta veya sosyal yardım ödeneği alanlara, anılan koşulun gerçekleştiğinin kabulü ile aylık bağlanabilecektir. Aksi yöndeki düşünce, Anayasamızın 23 üncü maddesi ile güvence altına alınmış olan “Yerleşme ve seyahat hürriyeti”nin.

İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine) ek 4 nolu Protokolün 2'nci maddesi ile tanınmış “Serbest dolaşım özgürlüğü”nün ihlali sonucunu doğuracaktır. 3201 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesinin B bendi ile tekrar yurtdışına gitmek değil, yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışmak ve ikamete dayalı sosyal sigorta veya sosyal yardım ödeneği almak, aylığın kesme nedeni olduğu belirtilmiş.

3201 sayılı Kanun'a göre yaşlılık aylığı bağlanıp altı aydan daha uzun süre yurtdışında bulunmuş olanların, yurtdışında çalışıp çalışmadıklarını ve ikamete dayalı bir sosyal sigorta veya sosyal yardım ödeneği alıp almadıklarını “3201 sayılı Kanun'a göre aylık alanlara mahsus yoklama belgesi” vererek, aylıklarını almaya devam edebilecekleri, Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 14 üncü maddesi ile hüküm altına alınmış olup, yurtdışında uzun süre kalmak, tek başına bir aylık kesme nedeni teşkil etmemektedir.

Ayrıca, yurtdışında geçen çalışmalar sonucu o ülkenin sosyal güvenlik sisteminden hak kazanılan yaşlılık ya da malullük aylığının bir sonucu olan ve ikamete dayalı bulunmayan sosyal sigorta veya sosyal yardım niteliğindeki edimlerden yararlanmak, yurtdışından kazanılmış olan sosyal güvenlik hakkının en doğal sonucu olup, bu haktan feragat anlamı çıkacak şekilde bir “kesin dönüş” tanımı yapılması, sosyal güvenlik hakkından feragat edilemeyeceği olgusunun göz ardı edilmesi sonucunu da doğuracaktır.

Somut olayda, davacının sigortalılık başlangıç tarihinin Yargıtay 21 Hukuk Dairesinin 2014/21358 Esas sayılı 04.12.2014 tarihli onama ilamına göre 03.04.1999 olarak kabul edilmesi, eldeki dosyada dava sebebi farklı olmakla kesin hüküm teşkil etmeyeceğinden, sigortalılık başlangıç tarihi yönünden kesin hüküm nedeniyle davacının tahsis talebinin reddine dair Kurum işlemi yerinde olmayıp, Alman rant sigortasına giriş tarihi ve yaşı itibariyle 01.09.1988 tarihinin sigortalılık başlangıç tarihi olarak kabul edilmesine dair mahkeme kararı isabetli bulunmuştur.

Ancak, dosyada bulunan 28.02.2023 tarihli yurt dışı hizmet belgesinde en son 30.06.2020 tarihine kadar kısıtlı sigortasız çalışma dönemi ve sonrasında 01.07.2020-06.01.2021 arası zorunlu sigorta prim ödeme süresi görülmekte; 23.05.2023 tarihli TR4 belgesinde ise yardıma hak kazandıran Alman sigortalılık sürelerinin 03.04.1999-30.06.2020 olarak belirtildiği görülmektedir.

Bu bağlamda, 3201 sayılı Kanun'un 6 ncı maddesi gereğince, borçlanılan süreler gözetilerek yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için, yurtdışındaki çalışma veya çalışmaya dayalı yardım ilişkisinin sona ermesi gerekmekte olup; Dairemizin 09.01.2023 tarihli geri çevirme kararı üzerine celp edilen hizmet belgeleri arasındaki çelişki giderilerek davacının tahsis talep tarihinde kesin dönüşe engel yurt dışı yardımı veya çalışması bulunup bulunmadığı belirlenmeli, buna göre tahsis koşulları irdelenmeli, tahsis şartlarının oluşması halinde talep edilen aybaşından itibaren aylık bağlanabileceği gözetilmek suretiyle sonucuna göre karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,