Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2023/9465 K.2023/11084

Taraflar arasındaki tespit ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın, davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, davacı şirketin ...

Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Müdürlüğü'nün güvenlik işini 18.04.2007-31.12.2008 tarihleri arasında yaptığını, şirket bünyesinde çalışan sigortalılara her ay temel ücretin yanı sıra yemek ve yol yardımı adı altında yardımda bulunduğunu, fazladan ödenen prim bedellerinin ödenmesi için 02.05.2016 tarihinde Kuruma başvurduğu, ancak talebinin reddedildiğini, 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesine göre yemek yardımı ve yol yardımının prime esas kazanca dahil edilmemesi gerektiği halde, Kurumca bu yardımların prime esas kazanca dahil etme işleminin usul, Kanun ve yerleşik içtihatlara aykırı olduğu belirterek,

fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydıyla, müvekkili şirketin 18.04.2007-31.12.2008 tarihleri arasında çalışan sigortalılara ödenen yemek ve yol yardımlarının 506 sayılı Kanun'un 77/2 nci maddesi gereğince, sigorta primine esas kazanç niteliğinde olmadığının ve prime esas kazançlar toplamına dahil edilmemesi gerektiğinin tespitine ve bu tarihler arasında işyerinde çalışan sigortalılara ödenen yemek ve yol yardımı üzerinden ödenmiş ve Kurum tarafından yasal dayanağı olmaksızın yanlış ve yersiz olarak alınmış sigorta primleri ile işsizlik sigortası primlerinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile " Tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi sonucunda; dava, davacı şirketin ...

Büyükşehir Belediyesi Mezarlıklar Müdürlüğü'nün güvenlik işini 18.04.2007-31.12.2007 tarihleri arasında yapması nedeniyle, 18.04.2007-31.12.2007 tarihleri arasında Kuruma bildirilen sigortalıların prime esas kazançlarının tespitinde, yol ve yemek yardımlarının prime esas kazancın tespitinde dikkate alınıp alınmayacağı, bu kapsamda davacının fazladan yatan priminin bulunup bulunmadığına ilişkin olduğu, ıslah ile sadece yol yardımı yönünden talepte bulunulduğunun belirtildiği, davacı şirket tarafından Kuruma verilen prim bordrolarında, yol ve yemek yardımının da belirtildiği,

dava konusu dönemde yürürlükte bulunan 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesine aykırı olarak yol yardımı eklenmek suretiyle prime esas kazançlar üzerinden prim tahsil edilmiş olup, yanlış ve yersiz olarak tahsil edilen primlerin iadesi gerektiği, davacı tarafından ıslah dilekçesi ile sadece yol yardımı yönünden talepte bulunulmuş ise de ıslah ile talebin daraltılması mümkün olmadığından yemek yardımına ilişkin talebin reddi gerektiği kanaati ile yasal yeterli gerekçeyi içerir denetime elverişli bilirkişi raporu yol yardımları yönünden benimsenmek sureti ile davanın kısmen kabul ve kısmen reddine karar vermek gerekmiş,

davacı tarafından yemek yardımı yönünden talebin 1 TL olduğu bildirilmiş ise de talebin aynı zamanda yemek yardımının prime esas kazanç tutarına dahil edilmemesi gerektiğinin tespitini de içermesi nedeniyle reddedilen bu talep sebebiyle davalı yararına maktu vekalet ücretine hükmedildiği" gerekçesiyle;

"Davanın kısmen kabul ve kısmen reddi ile 1-a)Davacı şirket tarafından ... sicil numaralı işyerinden 2007 yılı Nisan-Aralık döneminde çalışan sigortalılara ödenen yol yardımlarının prime esas kazançlar toplamına dahil edilmemesi gerektiğinin tespitine,

b)2007 yılı Nisan-Aralık döneminde davacı şirket tarafından işyerinde çalışan sigortalılara ödenen yol yardımı üzerinden davalı Kuruma ödenen sigorta primleri ve işsizlik sigortası primlerine ilişkin toplam 106.895,71 TL. alacağın her aya ilişkin sigorta primin Kuruma yatırıldığı tarihi takip eden ay başından iadenin yapılacağı ayın başına kadar işleyecek yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, c)Fazlaya ilişkin talebin reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, yerel mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, Kurum tarafından yapılan işlemlerin yasal mevzuat gereği olduğunu, herhangi bir hukuka aykırılık ve yanlışlık bulunmadığını belirterek, istinaf incelemesi ile kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "mahkemece yeniden yapılan yargılama sırasında; davacı şirketin Kuruma başvurusuna ilişkin belge getirtildiği, davacı şirkete yemek yardımı alacağından dolayı talep miktarının açıklatıldığı, 1 TL’sinin yemek yardımından ibaret olduğunun belirtildiği, mahkemece önceki araştırmaya ilişkin belgelerde gözetilerek karar verilmiş olduğundan, istinaf başvurusunun esastan reddine" karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü gerekçelerle kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, 2007/Nisan-Aralık döneminde çalışanlara ödenen yol yardımlarının sigorta primine esas kazançlar kapsamında olmaması nedeniyle bu ödemelerin sigorta primine esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğinin tespiti ile yersiz ödenen primlerin tahsili istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1)Davanın yasal dayanağı, sigortalı ve işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri primlerin matrahını teşkil eden sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve istisnalarını gösteren (mülga) 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 77/I maddesidir.

Mülga 506 sayılı Kanun dönemi açısından; Mülga 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 4958 sayılı Kanun'un 36 ncı maddesi ile değişik 77 nci maddesi olup, anılan maddede; “Sigortalılarla işverenlerin bir ay için ödeyecekleri primlerin hesabında: a)Sigortalıların o ay için hakettikleri ücretlerin, b)Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan sigortalılara o ay içinde ödenenlerin, c)İdare veya kaza mercilerince verilen karar gereğince (a) ve (b) fıkralarında yazılı kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.

Şu kadar ki, ölüm, doğum ve evlenme yardımları, yolluklar, kıdem, ihbar ve kasa tazminatları, aynî yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarının tespitinde nazara alınmaz. Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur…” denilmektedir. “Bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın tüm ödemeler prime tabi tutulur” bölümü, 4958 sayılı Kanun ile anılan maddenin ikinci fıkrasına son cümle olarak eklenmiştir.

Görüldüğü gibi, anılan madde hükmünde hangi kazançların prim hesabına esas alınamayacağı sayma yöntemiyle belirlenmiş olup, Türk pozitif hukukunda egemen olan kurala göre, ayrık hükümler genişletici değil, daraltıcı yoruma tabidirler ve anılan kural, 23.05.1960 tarihli 11/10 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında da vurgulanmıştır.

Bu kararda sigortalılara ödenen yemek paralarının ayni yardım niteliğinde bulunduğu sonucuna varılmış ve prime esas kazancın belirlenmesinde dikkate alınamayacağı görüşü benimsenmiştir. Bunun dışında Yargıtay uygulamasında bazı kararlarda, teknik personele ödenen şantiye ve arazi zammını, hasta sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği, toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen araç ücreti, çiğden verilen erzak, elbise dikiş ücreti, yakacak ve yakıt parası ve toplu iş sözleşmesi gereğince sigortalıya ödenen yemek parası aynî yardım niteliğinde görülmüştür. Somut bir biçimde belli bir ihtiyaca yönelik, ayni yardım niteliğinde olan giyim yardımı sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançlardan değildir.

İkramiye adı atındaki ödemeler yönünden ise.

11.07.1956 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren 6772 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi ile “… belediyeler ve bunlara bağlı teşekküler, 3460 ve 3659 sayılı Kanunların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle Kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanunu'nun şümulüne giren veya girmeyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanunu'nun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır.” hükmü getirilmiş, anılan Kanun'un 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında ise “.

Bu tediyelerden çeşitli işçi sigortalarının icabettirdiği primler kesilmez ve bu paralar borç için haczedilemez.” düzenlemesine yer verilmiştir.

Kanun gereğince, maddenin 2 nci fıkrasındaki istisnalara girmemesi koşuluyla hizmet akdi karşılığı elde edilen her türlü gelirden sigorta primi kesilmesi söz konusu olmaktadır. 506 sayılı Kanun'da ücretin tanımı yapılmamıştır. Fakat m.77/I-a’da sözü edilen “ücretler” kavramı içine asıl ücretle birlikte, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri gibi ücretlerinde girdiği kabul olunmaktadır.

Bu ücretlerin sigortalıya fiilen ödenmesi şart olmayıp, onun adına o ay için tahakkuk ettirilmiş olması prime esas kazanca dahil edilmesi için yeterlidir. Asıl ücretin eki niteliğinde bulunan prim ve ikramiyeler, prime esas kazançlar olarak brüt tutarları üzerinden ödendikleri aylar itibariyle prime esas tutulur. Bunların tahakkuk etmiş olması prime esas tutulmaları için yeterli olmamakta, ödenmiş olması da aranmaktadır (m.77/I-b).

İdare veya kaza mercileri tarafından verilen karar uyarınca sigortalılara yapılan ödemeler (a) ve (b) bentlerinde öngörülen ücret türlerinden ayrımsızdır. Fark, bunların yönetim ve yargı mercilerince verilmiş kararlardan kaynaklanmalarıdır. İşveren ile sigortalı işçi arasında “fazla çalışma ücreti” veya “prim, ikramiye” gibi konularda uyuşmazlık çıkar ve mahkemece, bu işçilik haklarının ödenmesine karar verilir ve sigorta primlerinin ödeneceği ay içinde bu paralar sigortalıya verilirse, bu ödemelerde prim matrahına dahil edilerek, prim hesabında göz önünde tutulur. Bu tür kazançlara salt hak kazanmak, bu kazançların prime esas alınması için yeterli bulunmamaktadır (Mustafa Çemberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi, Olgaç Matbaası, 1985 Baskı, s.439).

3. Değerlendirme 1.Somut olayda, hükmolunan dönem içerisinde çalışan her bir sigortalı bazında ödenen yol yardımları ile ilgili belgeler işverenden istenilmeksizin hazırlanan ve denetime elverişli olmayan bilirkişi raporu hükme esas alınarak yazılı şekilde karar verilmesi isabetsiz olmuştur.

Öncelikle, davacı işveren tarafından sigortalılara ödenen yol yardımları ile ilgili belgeler işverenden de sorulup temin edildikten sonra, celbedilen belgeler ile bozma kararı öncesinde alınan bilirkişi raporu denetlenmeli, rapor denetlenebilirse dava konusu dönem içinde, ödenen sigorta primi ve işsizlik sigortası prim tutarları, ait oldukları dönemler ve ödeme tarihleri üzerinden, çalışan her bir sigortalı bazında hükmolunan dönem içinde ödenen ve Kanun kapsamında geçen yol yardım tutarları tespit edilmeli ve iadesi gereken tutar Kurum verileri ile doğrulandıktan sonra usulünce belirlenmeli, oluşacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,