Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/11359 K.2025/1159

Bölge Adliye Mahkemesinin kararı davalı ..., davalı şirket ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacıların ... çocukları ...'in 11.08.2013 tarihinde ... tarım arazisinde çalışırken, işveren ve alt yüklenici firmanın boğulma riskine karşı yeterli tedbir almaması nedeniyle, sahanın yanından geçen Ceyhan Nehri'ne girmesi ve akıntıya kapılarak boğulması sonucunda davacıların kızı tarım işçisi ...'in yaşamını yitirdiğini, davalıların ... kızlarını sigortasız olarak çalıştırdığını, bu nedenlerle davacıların 01.01.2000 doğumlu kızı ...'in 01.04.2013-11.08.2013 tarihleri arasında davalıların yanında çalıştığının tespitine ve 11.08.2013 tarihinde iş yerinde iş kazası sonucu öldüğünün tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalılar ... ve ... Ltd. Şti. vekili özetle, davayı kabul etmediklerini, ... işçi ...'in davalılara ait iş yerinde hiç çalışmadığını, ... ve ... Ltd. Şti. bakımından davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir. Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir. Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacılar murisi ...'in asıl işveren davalı ... nezdinde alt işveren davalı ... Akaryakıt Ltd. Şti.'de 11.08.2013 tarihinde (1 gün) çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, Davalı ... aleyhine açılan davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Kararın gerekçesinde, "Yapılan yargılama, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; davacıların ölen kızları ...'in davalı asıl işveren ...'e ait tarım arazisinde davalı alt işveren ... Akaryakıt Ltd. Şti.'nin işçisi olarak çalıştığı, davalı ...'in alt işveren şirketin sahibi olduğu, ölen ...'nın çalışmasını ... Akaryakıt Ltd.

Şti.'de geçirdiği, bu nedenle davalı ...'e husumet yöneltmenin mümkün olmadığı, ölenin aile üyeleri ve birtakım akrabalarıyla birlikte davalı iş yerinde sulama işinde görev yaptığı, ölen ...'nın bu çalışmasının SGK müfettişlik raporu, Ceyhan 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin 09.07.2015 tarih 2014/250 Esas 2015/135 Karar sayılı ilamı, davacı tanıkları ve özellikle tanık Metin ile Mustafa'nın anlatımlarıyla doğrulandığı, ancak ölenin davalı iş yerinde hangi tarihler arasında çalıştığının her türlü şüpheden uzak ve somut delillerle net olarak tespit edilemediği,

yalnızca kaza günü olan 11.08.2013 tarihinde iş yerinde fiilen çalıştığının sabit olduğunun anlaşıldığı" belirtilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ..., davalı şirket ve fer'i müdahil Kurum vekillerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer’i müdahil vekili özetle, kararın eksik inceleme sonucu verilmiş olduğunu ileri sürerek bozulmasını talep etmiştir.

Davalı ... vekili özetle, davanın 5 yıllık hak düşürücü süre içerisinde açılmamış olması nedeniyle reddi gerektiğini, davacıların murisinin tespit talep edilen tarih itibari ile 13 yaşında olup, 13 yaşında bir çocuğun ... bünyesinde her hangi bir işte çalışmasının mümkün olmadığını, müvekkilinin bir kamu kurumu olduğunu, ayrıca bir kişinin sigortalı sayılabilmesi için işveren ile arasında bir iş sözleşmesinin kurulmuş olması gerektiğini, davacılar murisi ile müvekkili idare arasında tesis edilmiş yasaya uygun bir iş akdi bulunmadığını, belirtilen nedenlerle davanın reddine karar verilmesi gerekir iken, kısmen kabulüne karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

Davalı şirket vekili özetle, müvekkili şirketin 11.08.2013 günü eylemli resmi hiçbir şekilde ... arazisinde çalışması olmadığını, kararın eksik incelemeye dayandığını ileri sürerek bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir. 1.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup bu tür sigortalı hizmetlerin tespitine ilişkin davaların, kamu düzeniyle ilgili olduğu ve bu nedenle de özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesinin zorunlu ve gerekli bulunduğu açıktır. Bu çerçevede, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde re'sen araştırma yapılarak kanıt toplanabileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

2. Eldeki davada, davacıların müşterek çocukları 01.01.2000 doğumlu ... ... ile davalı şirket çalışanlarından ... ...'in 11.08.2013 tarihinde davalılardan ...’e ait tarım arazileri kıyısından geçmekte olan Ceyhan nehrine girdikten sonra boğularak vefat ettikleri, ... ... olay tarihinde 13 yaşında olup, 5510 Sayılı Kanun kapsamında 4/1 a-b-c sigorta tescilinin bulunmadığı, davacıların 27.08.2013 tarihli başvurusu üzerine yapılan inceleme sonucu düzenlenen denetmen raporunda müteveffanın davalı ...

Akaryakıt Şirketine ait 11351888 sicil numaralı iş yerinde 11.08.2013 tarihinde 1 gün çalıştığının tespit edildiği, söz konusu raporda ayrıca olayın iş kazası olmadığının ve serinlemek için nehre girmek amacıyla gerçekleştiğinin belirtildiği,

davacıların eldeki dava ile ... ...'in 01.04.2013-11.08.2013 tarihleri arasında sigortasız geçen hizmetlerinin tespitini talep ettikleri, İlk Derece Mahkemesince yargılama kapsamında dinlenen bordro tanıklarının, ... ...'nın davalı şirkete ait iş yerinde çalışıp çalışmadığını net olarak bilmediklerini beyan ettikleri, davacı tanıklarının ise müteveffanın sulama işinde çalıştığını beyan ettikleri, Mahkemece davanın kısmen kabulüne karar verildiği.

Ceyhan 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 2014/250 E. - 2015/135 K. sayılı dosyasında Mahkemece, ölenlerin tali kusurlu olduğunun (... % 20, ... % 25, yasak olmasına rağmen nehre girerek dikkatsiz ve tedbirsiz davranmaları sebebiyle) değerlendirildiği, ... ...'nin olay tarihinde 15 yaşında olduğu, Temmuz ayından itibaren ...

Akaryakıt Şirketi işçisi olduğu, ...'nın ise 13 yaşında olduğu, her ne kadar ...'nın firma işçisi olmadığı belirtilmiş ise de olay yerinde ziyaret veya başkaca bir maksatla değil çalışmak maksadıyla bulunduğunun kabul edildiği belirtilmiş olup, çalışma alanının yakınından geçen nehirden kaynaklı boğulma riskinin yeterince değerlendirilmemiş olduğu, özellikle genç ve çocuk işçiler için tabela asmanın sorumluluktan kurtulmak için yeterli olmadığı.. gerekçeleriyle ...’in taksirle 2 kişinin ölümüne neden olmak suçundan mahkumiyetine karar verildiği, dosyanın temyiz incelemesinde olduğu anlaşılmaktadır.

3. Eldeki dosyada bilgi ve belgelerin incelenmesinden Kurum denetmenlerince düzenlenen rapora istinaden ... ...'in 11.08.2013 tarihli işe giriş bildirgesinin ve 2013/08 dönemi aylık prim ve hizmet belgesinin verilmemesi nedeniyle uygulanan idari para cezasının iptali talebi ile açılan davada Adana 2. İdare Mahkemesince, müteveffanın şirket nezdinde çalıştığına dair tespitin yalnızca ...'nın babası ve işçi çavuşu ...'ın beyanlarına dayandığı, bu konuda başkaca bilgi ve belgenin bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş, kararın Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi tarafından onandığı görülmüştür.

Kurum denetmenlerince düzenlenen inceleme raporunda ise kazanın iş kazası olmadığı, sigortalılığın değerlendirilmesi hususunda ise ... ...'nın babası ve işçi çavuşu ...'ın ...'nın iş yerinde çalıştığını beyan ettikleri ancak işe ne zaman başladığını tam olarak bilmedikleri yönündeki beyanlarına göre ... ...'nın olay tarihi olan 11.08.2013 tarihinde işe başladığı tespit edilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi tarafından yargılama kapsamında dinlenen ve olay tarihinde davalı ... Akaryakıt Şirketinden bildirimleri bulunan bordro tanıklarından ..., ..., ..., ... ve ...'ın müteveffanın davalı şirkette çalışıp çalışmadığını bilmediklerini beyan ettikleri görülmüştür. Davalı ... tanığı ...'un, müteveffayı ailesinin yanında gördüğünü, ancak çalışıp çalışmadığını bilmediğini beyan ettiği; davalı şirket çalışanı ...'ın, müteveffayı vefat etmeden önce 1-2 defa gördüğünü, ...'e ait tarlalarda küçük çocuk ve sigortasız işçi çalıştırılmadığını, müteveffayı ...'in işlettiği tarım arazisinde değil, şahıslara kiralanan tarlalardan birinde çalışırken gördüğünü beyan ettiği görülmüştür.

4.İdare Mahkemesinin kesinleşen kararı, Kurum denetmenlerince düzenlenen rapor ve dinlenen tanık beyanlarına göre, davacıların ... kızları ...'in davalı şirkete ait iş yerinde çalıştığına dair yeterli ve inandırıcı delil bulunmadığından davanın reddine karar verilmesi gerekirken kısmen kabulüne karar verilmiş olması isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR