Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/12555 K.2025/2478

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili şirket tarafından 2008 yılı ve sonraki yıllarda tüm çalışanlarına ikamet ettikleri konutlarının yakacak ihtiyaçlarını karşılamak üzere yakacak yardımı ve yine çalışma esnasında yemek verilme imkanı bulunmayan birimlerde çalışan personele yemek yardımının nakit olarak ödendiğini ve işbu yardımların çalışanların ücret bordrolarında gösterilerek, davalı Kurumun çıkarmış olduğu yasaya aykırı tek taraflı genelgeler doğrultusunda sigorta primine esas kazançlara dahil edilerek,

bu ödemelere ilişkin tahakkuk ettirilen primlerin de davalı Kuruma ödendiğini, oysa talep konusu prim ödemelerinin yapıldığı 2008 yılında yürürlükte olan yasal mevzuat gereğince ayni yardımların prime esas kazançlara tabi tutulamayacağının açıkça ifade edildiğini, bu konuda yerleşik Yargıtay içtihatlarının da bulunduğunu, şirket tarafından 277544.35 sicil sayılı işyeri hakkında davalı Kuruma gönderilen 26.09.2017 tarihli, Per/2070 sayılı yazı ile nakit olarak çalışanlarına ödenen yemek ve yakacak yardımı adı altındaki ayni yardımlara ilişkin,

2008 yılı için Kurumca yersiz tahsil edilmiş olan sigorta primlerinin işveren hissesi tutarı toplamı 398.276,91 TL'nin her bir ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte geri verilmesinin talep edildiğini, davalı Kurumun işbu yazıyı aynı gün tebliğ almış olup bugüne kadar olumlu yada olumsuz bir cevap vermediğini beyanla davacı şirket işçilerine 2008 yılında ödenen yakacak ve yemek yardımı ödemelerinin ayni yardım niteliğinde olduğunun ve prime esas kazançların hesabına dahil edilmemesi gerektiğinin tespiti ile anılan yardımlara ilişkin olarak davalı Kurumca tahakkuk ve tahsil edilen primlerin,

fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, işveren hissesine isabet eden 398.276,91 TL tutarındaki prim ödemelerinin her bir ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davacı tarafın, işçilere nakit olarak ödenen yakacak ve yemek yardımlarının ayni yardım olarak kabul edilmesi gerektiğinden bahisle, bu ödemelerin prime esas kazanca dahil edilmemesi gerektiğini iddia etmişse de mülga 506 sayılı Kanun'un 77. maddesi hükmünün açık olup, ayni yardımlar ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca miktarları yıllar itibariyle belirlenecek yemek yardımlarının sigorta primlerinin hesabına esas tutulacak kazançların aylık tutarın tespitinde nazara alınmayacağı, bunların dışında her ne ad altında ödeme yapılırsa yapılsın,

tüm ödemelerin prime tabi tutulacağının belirtilmiş olup, işçilere nakit olarak ödenen yemek yardımının istisnayı aşan tutarlarının ve yakacak bedeli olarak ödenen tutarın prime esas kazanca dahil edilmesi gerekmekte olup, yasanın başka türlü yorumlanmasının mümkün olmadığını, aksi durumda çalışanlara ücret olarak ödenmesi gereken miktarların prim ödemesinden kurtulmak için kötü niyetli olarak yol veya yemek bedeli olarak gösterilerek prime esas kazanca dahil edilmemesi ve çalışanlarında bu yolla bağlanacak yaşlılık aylığının düşük olmasına yol açacak bir sonuca varılacaktır ki, bunun kabul edilmesinin yasa ve hakkaniyete uygun olmadığını,

ayrıca kabul anlamına gelmemek üzere, davacıya ait işyerinde talep tarihinde çalışan işçilerden bu dönem prime esas kazançları dikkate alınarak yaşlılık aylığı bağlanmış çok sayıda sigortalı mevcut olup, ödenen primlerin iadesine karar verilmesi halinde bu sigortalıların prime esas kazançlarının ve buna bağlı yaşlılık aylıklarının da yeniden değerlendirilmesi sonucu yaşlılık aylıklarının düşürülmesi olanağı olasılığı bulunduğundan, 10 yıla yakın bir süre geçtikten sonra primlerin yersiz ödendiği iddiası ile iadesi talebinin hakkaniyete uygun olmadığından,

kabul görmemesi gerektiğini, öte yandan, davacı tarafın dava dilekçesinde iddia edilen gerekçelerle 5 puanlık Hazine teşvikinden yararlandırılması ve ödediği primlerin iadesi için Kuruma idari yoldan başvuruda bulunmadığını, bu nedenle, belirtilen mevzuat ve genelge hükümleri çerçevesinde davacı tarafa yanlış ve yersiz ödendiği iddia edilen primlerin iadesi için Kuruma başvuruda bulunması için önel verilerek, idari işlemin sonuçlanmasının beklenmesini talep ettiklerini beyanla davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 27.12.2018 tarihli kararı ile davanın kısmen kabulüne; Davacı..... Beton Asfalt Enerji Üretim ve Dağıtım Tesisleri Su Kanalizasyon Tic. San. A.Ş.'ye ait; 277544.35 sicil sayılı işyerinden dolayı; 179.145,40 TL yakacak yardımı üzerinden tahsil edilen prim tutarının, primlerin Kuruma ödenme tarihlerini takip eden aybaşından, iadenin yapılacağı aybaşına kadar geçen süre için hesaplanacak yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine, sair taleplerin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 27.12.2018 tarihli kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 09.02.2021 tarihli kararı ile İzmir 12. İş Mahkemesinin 27.12.2018 tarih, 2017/526 Esas ve 2018/411 Karar sayılı kararına yönelik taraf vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 09.02.2021 tarihli kararının süresi içinde taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "...Mahkemece, davacı şirketin dosya arasına sunduğu ve Kurumca doğrulanıp doğrulanmadığı anlaşılmayan bordro icmallerinde yer alan tutarlar esas alınarak Kurumdan sorulmaksızın hesap yapılmak suretiyle ödendiği belirtilen yemek ve yakacak yardımı başlığı altındaki tutarlar dikkate alınmış olup, dosya arasındaki belgelerden davalı Kurumdan gelen, yakacak ve yemek yardımlarının sigorta primine esas kazanç içerisinde değerlendirildiğine dair herhangi bir bordro veya belge bulunmaması karşısında, Mahkemece,

öncelikle davalı Kuruma verildiği esnada bordrolarda hak edilen ücret dışında ayrıca belirtilen yakacak ve yemek yardımlarına dair yardımların varlığı araştırıldıktan sonra, dava konusu dönem içinde, ödenen sigorta primi ve işsizlik sigortası prim tutarları, ait oldukları dönemler ve ödeme tarihleri üzerinden, konusunda uzman bilirkişi marifetiyle, çalışan her bir sigortalı bazında ödenen yakacak ve yemek yardımı tutarları tespit edilmeli ve iadesi gereken tutarın Kurum verileri ile doğrulandıktan sonra usulünce belirlenmelidir.

Ayrıca yapılacak bilirkişi incelemesinde, yasal tarifeye göre muaf olunan yemek ücreti belirlenmeli, bu miktarın üzerinde fazla yapılan yemek ödemeleri dikkate alınarak irdeleme yapılmalıdır..."gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının davasının kısmen kabulüne; Davacı ..... Beton Asfalt Enerji Üretim ve Dağıtım Tesisleri Su Kanalizasyon Tic. San. A.Ş.'ye ait; 277544.35 sicil sayılı işyerinden dolayı; 179.145,40 TL yakacak yardımı 65.410,38 TL muafiyet kapsamındaki yemek bedeli için fazla tahsil edilen prim tutarının, primlerin Kuruma ödenme tarihlerini takip eden aybaşından, iadenin yapılacağı aybaşına kadar geçen süre için hesaplanacak yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1. Davacı vekili temyiz dilekçesinde; davanın kabulünün gerektiğini, davalı Kurum’un 2008 yılında davacı şirketten haksız ve yersiz olarak tahsil etmiş olduğu primlerin bu maddeye istinaden primin yatırıldığı tarihten iadenin yapılacağı tarihe dek işletilecek yasal faizi ile birlikte şirkete iadesi gerektiğini beyan etmektedir. 2. Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; davacı şirket tarafından işçilerine ayni yardım olarak ödenen uyuşmazlık konusu ödemelerin istisna kapsamına girmediğini, bu tür uygulamanın hukuka aykırı olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, çalıştırılan sigortalılara yapılan yakacak ve yemek yardımlarının Kurumca prime esas kazanç matrahına dahil edildiği gerekçesi ile yersiz ödendiği ileri sürülen primlerin iadesi istemine ilişkindir.

Temyiz olunan nihai kararların bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen İlk Derece Mahkemesi kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, bozmaya uyulmakla karşı taraf yararına kazanılmış hak durumunu oluşturan yönlerin ise yeniden incelenmesine hukukça imkân bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR