Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/16009 K.2025/2428

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davalı ...'e ait işyerinde 01.06.1983 tarihinde ... sicil numarası ile giriş bildirgesini SGK'ya verilerek işe başladığını, işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmiş ise de primleri ödenmediğinden diğer davalı Kurum çalışmaları sigortalı hizmet olarak kabul etmediğini, 01.06.1983-03.06.1983 tarihleri arasındaki çalışmasının sigortalı çalışma olduğunun tespitine, Kurum kayıtlarının bu şekilde düzeltilmesine karar verilmesini talep etmiştir

II. CEVAP

Feri müdahil SGK vekilinin cevap dilekçesinde, davacının davalı işyerinde çalıştığı iddiasına ilişkin olarak sunmuş olduğu işe giriş bildirgesinin davanın ispatlanmasına yeterli olmadığını, tanık deliline de dayanması gerektiğini, davacının davasının usul ve kanuna aykırı olduğundan davanın reddine karar verilmesi gerektiğini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının 01.06.1983 tarihinde 4-4003-... sicil numaralı davalı ...'e ait işyerinde hizmet akdine tabi olarak 1 gün çalıştığının tespitine, davacının 02.06.1983 ve 03.06.1983 tarihlerinde davalıya ait işyerinde çalıştığına dair hizmet tespiti talebinin reddine, sigorta başlangıç tarihinin 20.06.1992 olarak tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Feri müdahil Kurum vekili, fiili çalışmanın ispat edilemediğini, çalışma olgusunun ispatına yarar delil bulunmadığını, verilen kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir. 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79. maddenin 10. fıkrası maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.

Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına davalı ... ünvanlı işverenin .... sicil no.lu işyerinden 01.06.1983 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu,dosyaya gelen işyeri yescil bilgilerinde, işyeri mahiyeti boş bırakılmış olup davacı ve bir kısım tanıkların beyanında işyerinin takı ve mücevher tamir ve satışı yapıldığını beyan ettikleri,ancak bordro tanığı olarak dinlenen ...'in ise,

kendisinin işyerinin ön muhasebesini yaptığını ve davalı adına olan işyerinin inşaat şantiyesi olduğunu beyan ettiği,davacı adına bildirge verilen ... sicil sayılı işyerinin 01.06.1980-20.03.1985 tarihleri arasında Kanun kapsamında olduğu,işyerine ilişkin gelen 1983/2. dönem bordrosunda 5 kişinin yer aldığı bunlardan ... ile...'ın dinlendiği,

diğer 3 bordro tanığının adresinin tespit edilemediği gerekçesiyle dinlenmediği,dinlenen bordro tanıklarından...'ın bordroda adının yer almasına karşın tarafları tanımadığını beyan ettiği, diğer tanık ... ise davacının bir süre davalı yanında çalışmış olabileceği ancak inşaat işyerinde mi kuyumcuda mı bilmediği şekilinde beyanda bulunduğu, emniyet ve vergi dairesi nezdinde yapılan komşu işyeri araştırmasında komşu işyeri tespiti yapılamadığı, dinlenen davacı tanıklarının ise çalışma kayıtları getirtilmeden dinlendiği, komşu işyeri araştırmasının belediye ve SGK 'dan da komşu işyeri araştrıması yapılmadığı,

böylelikle öncelikle işverenliğin niteliği, ne iş yapıldığı belirlenmeden yetersiz tanık anlatımları ile diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

5.Buna göre, Mahkemece, davacı asilin de beyanı alınarak davalıya ait hangi konulu hangi adresli işyerinde, kimlerle birlikte çalıştığı, ne iş yaptığı sorulmalı, davacı adına işe giriş bildirgesinin verildiği ... sicil işyerinin mahiyetinin ne olduğu Kurumdan sorulmalı, böylelikle davacı beyanı ile birlikte değerlendirme yapılarak işyerinin niteliği tereddütüsüz belirlenmeli, bu belirleme yapıldıktan sonra davacının da göstereceği tanıklar çalışma kayıtları (hizmet döküm cetvelleri, vergi kayıtları vs.) da getirtilmek suretiyle dinlenmeli, dinlenmeyen diğer bordro tanıklarının adresleri tespit edilerek dinlenmeli,

belirlenecek işyerine dava konusu dönemde komşu işyeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, SGK ve belediye aracılığıyla, yine davacı beyanı beyanına göre çalıştığı işyeri adresi bozma öncesindeki adresten farklı olmasının tespit edilmesi halinde ise SGK ve belediyenin yanı sıra emniyet ve vergi dairesi nezdinde de yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak,

sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bu şekilde komşu işyeri ve çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak çalışmayı bilebilecek olan kişilerin tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı böylelikle davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup, sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir.

VI. KARAR