Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/16076 K.2025/7530

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili, ..., ... mirasçıları ... ile ... , ..., ... vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalıların murisi ...'e ait ...'deki sakatat işi yapan iş yerindeki sürekli ve kesintisiz olarak 23.06.1986-17.05.2012 tarihleri arasında çalıştığını, ...'in 10 yıl önce vefat ettiğini, mirasçıları çocuklarının iş yerini ... Gıda Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. Olarak değiştirdiklerini, çalışmalarının davalı kuruma hiç bildirilmediğini beyanla söz konusu çalışmalarının tespitine, masraf ve avukatlık ücretinin davalılara yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1- Davalılar vekili cevap dilekçesinde; et sektöründe tanınmış köklü bir şirket olduklarını beyanla haksız açılan davanın reddini savunmuş, kabul görmediği takdirde 2007-2011 yıllarındaki kurban bayramı ile sınırlı olmak üzere hizmet tespitine karar verilmesini talep etmiştir. 2- Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; resmi kayıtlar incelenerek davacının hizmet akdiyle davalı işverene bağlı olarak fiilen ücret karşılığı çalıştığının somut delillerle ispatlanması gerektiğini, sadece tanık beyanlarına dayanılarak hüküm verilemeyeceğini beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 04.11.2015 tarihli kararı ile "Davacının davalılar nezdinde davalı iş yerinde sigorta kapsamına girecek şekilde;

25.01.1995-30.03.1995 arası, 48 gün günlük kazanç 139.125,00 TL

01.04.1995-30.08.1995 arası, 85 gün günlük kazanç 139.125,00 TL

01.09.1995-14.11.1995 arası, 42 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

15.11.1995-30.06.1996 arası, 128 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.07.1996-30.07.1996 arası, 17 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.08.1996-30.12.1996 arası, 85 gün günlük kazanç 567.000,00 TL

01.01.1997-30.02.1997 arası, 34 gün günlük kazanç 723.775,00 TL

01.03.1997-30.06.1997 arası, 68 gün günlük kazanç 854.165,00 TL

01.07.1997-30.07.1997 arası, 17 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL

01.08.1997-30.12.1997 arası, 85 gün günlük kazanç 1.231.371,00 TL

01.01.1998-30.06.1998 arası, 102 gün günlük kazanç 1.668.400,00 TL

01.07.1998-30.07.1998 arası, 17 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL

01.08.1998-30.09.1998 arası, 34 gün günlük kazanç 2.103.611,00 TL

01.10.1998-30.12.1998 arası, 51 gün günlük kazanç 2.336.625,00 TL

01.01.1999-30.06.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.112.200,00 TL

01.07.1999-30.12.1999 arası, 102 gün günlük kazanç 3.790.000,00 TL

01.01.2000-30.03.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 4.000.000,00 TL

01.04.2000-30.06.2000 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.0000,00 TL

01.07.2000-30.07.2000 arası, 17 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.08.2000-30.12.2000 arası, 85 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.012001-30.03.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 5.000.000,00 TL

01.04.2001-30.06.2001 arası, 51 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.07.2001-30.07.2001 arası, 17 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.08.2001-30.12.2001 arası, 85 gün günlük kazanç 7.000.000,00 TL

01.01.2002-30.03.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 7.400.025,00 TL

01.04.2002-30.06.2002 arası, 51 gün günlük kazanç 9.262.400,00 TL

01.07.2002-30.12.2002 arası, 102 gün günlük kazanç 10.919.443,00 TL

01.01.2003-30.03.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 10.200.000,00 TL

01.04.2003-30.06.2003 arası, 51 gün günlük kazanç 13.103.332,00 TL

01.07.2003-30.12.2003 arası, 102 gün günlük kazanç 15.267.194,00 TL

01.01.2004-30.06.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 18.321.000,00 TL

01.07.2004-30.12.2004 arası, 102 gün günlük kazanç 14.805.000,00 TL

01.01.2005-30.12.2005 arası, 204 gün günlük kazanç 16,29 TL

01.01.2006-30.12.2006 arası, 204 gün günlük kazanç 17,70 TL

01.01.2007-30.06.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 18,75 TL

01.07.2007-30.12.2007 arası, 102 gün günlük kazanç 19,50 TL

01.01.2008-30.06.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 20.28 TL

01.07.2008-30.12.2008 arası, 102 gün günlük kazanç 21,29 TL

01.01.2009-30.06.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 22,20 TL

01.07.2009-30.12.2009 arası, 102 gün günlük kazanç 23,10 TL

01.01.2010-30.06.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 24,30 TL

01.07.2010-30.12.2010 arası, 102 gün günlük kazanç 25,35 TL

01.01.2011-30.06.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 26,55 TL

01.07.2011-30.12.2011 arası, 102 gün günlük kazanç 27,90 TL

01.01.2012-17.05.2012 arası, 77 gün günlük kazanç 29,75 TL gün ve günlük kazanç üzerinden çalışmalarının tespitine, bu çalışmalarının diğer sigortalı çalışmalarına eklenmesine, ” karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 04.11.2015 tarihli kararının süresi içinde davalılar vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 2016/2395 Esas, 2017/4923 Karar sayılı ilamı ile "...Somut olayda, davacı adına davalı iş yerinden sigortalı çalışma bildirilmediği, davalılara ait tescilli bir çok iş yerinin olduğu, davalılara ait değişik işyerleri bordro tanıklarının dinlenildiği ancak davacının ...'de bulunan iş yerinde çalıştığını iddia etmesine göre ...'deki iş yerinin hangi davalı veya davalılar adına tescilli olduğunun araştırılmadığı, dinlenen tanık beyanlarının çelişkili olduğu,

davacının tespit edilen çalışmalarının hangi iş yerinde ve hangi davalı veya davalılar nezdinde geçtiğinin hükümde açıklanmadığı ve bu haliyle hükmün infazının mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Yapılacak iş, davacı ...'deki iş yerinde çalıştığını iddia ettiğine göre bu iş yerinin ilk olarak kimin adına tescil ediliğini ve sonrasında unvan değişikliği bulunup bulunmadığını davalı Kurumdan sormak, iş yerinin ihtilaf konusu dönemi kapsayan dönem bordrolarını celbetmek ve öncelikle dava konusu dönemi kapsar biçimde bordro tanıklarını dinlemek, gerek görüldüğü takdirde Kurum'dan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu iş yerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak,

dinlenen bordro ve komşu iş yeri tanıklarının çalışma süresini tereddütsüz belirlemek amacıyla gerek görüldüğü takdirde hizmet döküm cetvellerini getirtmek, tanık beyanları arasındaki çelişkiyi gidermek, gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde kanıtladıktan sonra sonucuna göre davacının çalışmalarının hangi işyeri ve işveren nezdinde geçtiği de hükümde gösterilerek infazda tereddüt yaratmayacak şekilde hüküm kurmaktan ibarettir..." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

1-Davanın kısmen kabulü ile

Davacının davalı .. sicil numaralı ... isimli iş yeri nezdinde davalı iş yerinde sigorta kapsamına girecek şekilde;

''25.01.1995-31.08.1995 arası, 59 gün günlük kazanç 139.125,00 TL

01.09.1995-31.12.1995 arası, 32 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.01.1996-31.07.1996 arası, 56 gün günlük kazanç 282.000,00 TL

01.08.1996-31.12.1996 arası, 40 gün günlük kazanç 567.000,00 TL

01.01.1997-31.07.1997 arası, 56 gün günlük kazanç 567.000,00 TL

01.08.1997-31.12.1997 arası, 40 gün günlük kazanç 1.181.250,00 TL

01.01.1998-30.07.1998 arası, 56 gün günlük kazanç 1.181.250,00 TL

01.08.1998-31.12.1998 arası, 40 gün günlük kazanç 1.594.650,00 TL

01.01.1999-30.06.1999 arası, 48 gün günlük kazanç 2.602.500,00 TL

01.07.1999-31.12.1999 arası, 48 gün günlük kazanç 3.120.000,00 TL

01.01.2000-30.06.2000 arası, 48 gün günlük kazanç 3.660.000,00 TL

01.07.2000-31.12.2000 arası, 48 gün günlük kazanç 3.960.000,00 TL

01.01.2001-30.06.2001 arası, 48 gün günlük kazanç 4.665.000,00 TL

01.07.2001-31.07.2001 arası, 8 gün günlük kazanç 4.898.250,00 TL

01.08.2001-31.12.2001 arası, 40 gün günlük kazanç 5.598.000,00 TL

01.01.2002-30.06.2002 arası, 48 gün günlük kazanç 7.400.000,00 TL

01.07.2002-31.12.2002 arası, 48 gün günlük kazanç 8.362.500,00 TL

01.01.2003-31.12.2003 arası, 96 gün günlük kazanç 10.200.000,00 TL

01.01.2004-01.06.2004 arası, 48 gün günlük kazanç 14.100.000,00 TL

01.07.2004-31.12.2004 arası, 48 gün günlük kazanç 14.805.000,00 TL

01.01.2005-31.12.2005 arası, 96 gün günlük kazanç 16,29 TL

01.01.2006-31.12.2006 arası, 96 gün günlük kazanç 17,70 TL

01.01.2006-13.07.2006 arası, 52 gün günlük kazanç 18,75 TL

Davacının davalı ... sicil numaralı ... Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yeri nezdinde davalı iş yerinde sigorta kapsamına girecek şekilde;

14.07.2006-30.12.2006 arası, 44 gün günlük kazanç 17,70 TL

01.01.2007-30.06.2007 arası, 48 gün günlük kazanç 18,75 TL

01.07.2007-30.12.2007 arası, 48 gün günlük kazanç 19,50 TL

01.01.2008-30.06.2008 arası, 48 gün günlük kazanç 20,28 TL

01.07.2008-30.12.2008 arası, 48 gün günlük kazanç 21,19 TL

01.01.2009-30.06.2009 arası, 48 gün günlük kazanç 22,20 TL

01.07.2009-30.12.2009 arası, 48 gün günlük kazanç 23,10 TL

01.07.2010-30.12.2010 arası, 48 gün günlük kazanç 25,35 TL

01.01.2011-30.06.2011 arası, 48 gün günlük kazanç 26,55 TL

01.07.2011-30.12.2011 arası, 48 gün günlük kazanç 27,90 TL

01.01.20121-10.05.2012 arası, 35 gün günlük kazanç 29,55 TL gün ve günlük kazanç üzerinden çalışmalarının tespitine, bu çalışmalarının diğer sigortalı çalışmalarına eklenmesine,'' karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1-Davalılar ..., ... mirasçıları ... ile ..., ..., ... vekili temyizi; davacının isticvabından anlaşıldığı üzere çelişkili beyanlarda bulunduğunu, tanık beyanlarının kendi iddialarını doğruladıklarını, eksik inceleme ile karar verildiğini, kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu beyan etmektedir. 2- Davalı Kurum vekili temyizi, eksik inceleme ile karar verildiğini, kararın usul ve kanuna aykırı olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. ve 506 sayılı Kanun'un 79 olup maddeleri Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Somut olaya dönüldüğünde eldeki davada, Mahkemece bozma ilamına uyulmuş ise de, bozma gerekleri yerine getirilmemiştir.

Davacı, 23.07.1986-17.05.2012 tarihleri arasında davalılara ait iş yerinde çalıştığını, hizmetlerinin kuruma bildirilmediğini belirterek davayı açmış, Mahkemece bozma sonrası verilen kararda; davacının 25.01.1995 - 13.07.2006 tarihleri arasında davalı ...'e ait ... ... ... Cd. ... Sok. No:1 ... ... adresindeki iş yerinde, devamında aynı adreste bulunan 14.07.2006-10.05.2012 tarihleri arasında tasfiye halinde ... Gıda San. ve Tic. Ltd.

Şti. unvanlı iş yerinde çalıştığının tespitine ilişkin karar verilmiştir. Diğer davalılar hakkında ise, herhangi bir karar verilmediği gibi, davacının davalılar arasında çalışmalarının nasıl tespit edildiği, tarihlerinin neye göre belirlendiği ortaya koyulmamıştır. Davacının yaptığı iş, paça temizleme işi olup talep tarihindeki tüm sürelerde farklı işler yaptığı açıktır. Tanıklar da bu hususu doğrulamıştır.

Aleyhine hüküm kurulan davalılar da aynı adreste faaliyette bulunmakta olup, bu davalıların faaliyetleri araştırılmamış, davacıdan ve tanıklardan bu husus sorulmamıştır.

Mahkemece; davanın somutlaştırılması kapsamında davacı dinlenilmeli, hizmet kapsamında yaptığı işi, kimin için yaptığı, şirketin bu adreste hangi iş ile iştigal ettiği, paça temizleme işinin şirkette yapılıp yapılmadığı, davacının ücretlerinin başından itibaren hangi işveren tarafından verildiği, davacının dava dilekçesinde çalıştığını beyan ettiği adres olan şirketin ... ... adresinde faaliyet gösterdiği iş yerinde 14.07.2006 tarihinden sonra davacının yaptığı işin niteliğinde herhangi bir değişiklik olup olmadığı, davacının ücretinde ve iş koşullarında değişiklik olup olmadığı,

ücretlerin şirket tarafından ödenip ödenmediği davacıdan ve dinlenen tanıklardan sorulmalı, deliller toplandıktan sonra işverenlerin sorumluluğu ve süresi ayrıştırılmalı, davalı iş verenler için tüm çalışma dönemleri ayrı ayrı belirlenerek olumlu olumsuz hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması bozma nedenidir.

VII. KARAR