Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/16257 K.2025/6386

İlk Derece Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının kesintisiz ve devamlı olarak çalışmasına rağmen ara sıra prim ödendiğini beyan ederek 01.10.1992- 12.11.2004 tarihleri arasında aralıksız, sigortalı olarak çalıştığının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Fer'i müdahil Kurum vekili; davacının dava konusu dönemlere ilişkin çalışmaları yönünden hak düşürücü süre itirazları bulunduğunu, tespitini istediği yıllar boyunca kesintisiz çalışma iddiasının gerçeği yansıtmadığı, davalı iş yerlerinin kanun kapsamına alınma ve çıkma tarihleri de dikkate alındığında davacının talebinin reddi gerektiğini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 12.04.2016 tarihli kararı ile '' Davacının davalı işveren ... şirketine ait, ... sicil numaralı iş yerinde 01.10.1992-12.09.2002 tarihleri arasında günün cari asgari ücreti üzerinden ve hizmet akdine istinaden 3582 gün çalıştığı, bu çalışmalarının 3559 gününün; (01.10.1992-31.12.1992 tarihleri arasında 67 gün, 01.01.1993-31.12.2001 tarihleri arasında 3240 gün, 01.01.2002-12.09.2002 tarihleri arasında 252 gün olmak üzere) SGK'ya bildirilmediği, davacının, davalı işveren .... Ltd. Şti'ye ait 1203271 sicil numaralı işyerinde 13.09.2002 -12.11.2004 tarihleri arasında günün cari asgari ücreti üzerinden ve hizmet akdine istinaden 780 gün çalıştığı, bu çalışmalarının kuruma bildirilmediğinin tespitine,'' karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

İlk Derece Mahkemesinin 12.04.2016 tarihli kararının süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 2018/1914 Esas sayılı 2018/9191 Karar sayılı 11.12.2018 tarihli kararı ile "Somut olayda; tespiti istenen ihtilaflı tüm döneme ilişkin çalışmayı bilebilecek bordro tanıkları ve komşu işyeri tanıkları dinlenmeden, ihtilaflı dönemin sadece bir kısmında çalışması olan bordro tanık ifadeleri ile hüküm kurulması hatalıdır.

Yapılacak iş, dava konusu ihtilaflı döneme ilişkin olarak davalı işverenin tüm dönem bordrolarını getirterek, dönem bordolarında kayıtlı ve tarafsız tanıklar saptanarak bunların bilgilerine başvurmak, bordolarda adı geçen kişilerin adreslerinin tespit edilememesi veya beyanları ile yetinilmediği takdirde, Sosyal Güvenlik Kurumu, zabıta, maliye aracılığı ve muhtarlık marifetiyle işyerine o tarihte komşu olan diğer işyerlerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalıştığı tespit edilen kayıtlı komşu işyeri çalışanları;

yoksa işyeri sahipleri ayrıntılı şekilde araştırılıp tespit edilerek çalışmanın niteliği ile gerçek bir çalışma olup olmadığı yönünde yöntemince beyanlarını almak, gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir. Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, fer'i müdahil SGK vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

"Davanın kabulüne, davacının davalı ... Tarım Tic. San.A.Ş.'ye ait ... sicil sayılı işyerinde 01.10.1992-05.03.1995 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 875 gün çalıştığı 23 günlük çalışmasının Kuruma bildirildiği, 852 günlük çalışmasının bildirilmediğinin tespitine,

Davacının davalı ... Tarım Tic. San.A.Ş.'ye ait ... sicil sayılı işyerinde 06.03.1995-12.09.2002 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 2707 gün çalıştığı ve 2707 günlük çalışmasının bildirilmediğinin tespitine,

Davacının davalı ... İml. İhr. San. Tic. Ltd. Şti.'ye ait ... sicil sayılı işyerinde 13.09.2002-12.11.2004 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 780 gün çalıştığı, 780 günlük çalışmasının Kuruma bildirilmediğinin tespitine," karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum işleminin yerinde olduğunu, eksik araştırma ile karar verildiğini, davanın reddi ile kararın bozulması gerektiğini beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3.Somut olaya dönüldüğünde eldeki dava; davacının dava dilekçesinde 01.10.1992- 12.11.2004 tarihleri arasında davalı şirketler bünyesinde kesintisiz olarak çalıştığını, yılın 12 ayında mevsime göre incir, üzüm, kabak gibi kuru meyve ve sebzelerin paketlenerek iç piyasaya ve ihracata mal hazırlamak olduğunu belirttiği, bozma ilamında ihtilaflı dönemin sadece bir kısmında çalışması olan bordro tanık ifadeleri ile hüküm kurulmasının hatalı olduğu, yeteri kadar bordro tanığının ve kamu tanığının dinlenilmesi gerektiği, eksik araştırma ile hüküm kurulduğunun belirtildiği, mahkemece davanın kısmen kabul kararı verdiği, hizmet cetvelinde davacının 01.10.1992 - 24.10.1992 tarihleri arasında hizmetlerinin kuruma bildirildiği ancak sonrasında herhangi bir bildirimin bulunmadığı anlaşılmaktadır.

4.Mahkemece bozmaya uyulmasına rağmen bozma gereği tam olarak yerine getirilmemiştir. Dinlenen tanık beyanlarına göre davacının ihtilaflı dönemde kesintisiz çalıştığına ilişkin karar verilmiş ise de, eksik araştırma ve yanılgılı derlendirme ile karar verilmiştir.

Davalı işverenler çok sayıda işçi çalıştıran kuru meyve ( incir, üzüm, kayısı), kuru yemiş, paketleme alım satım işi yapmakta olup, davacının yaptığı işin mevsimlik iş olup olmadığı belirlenmeli sonrasında iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, bu anlamda iş yerindeki dava konusu dönemdeki elektrik ve su giderleri bağlı bulunduğu Belediye başkanlığından ve ilgili kurumlardan sorulmalı, çalışma olgusu dönemler halinde belirlenmeli, davacının talep dönemlerinde doğum yapıp yapmadığı,

sağlık nedenleri ile ara verip vermediği araştırılmalı, servis aracı ile transferler sağlanıyorsa davacının binmiş olduğu servis aracındaki diğer yolcular dinlenmeli, davacının binmiş olduğu belirlenen bu servislerin şoförleri dinlenmeli, iş verenlerin çalışma şeklinin ve dönemlerinin nasıl olduğunun açıklığa kavuşturulması açısından tarımsal faaliyet olup olmadığı, tarımsal faaliyet döneminde ise ara verilip verilmediği araştırılmalı ve mahalle muhtarı ile azalarından sorulmalıdır.

Davacının çalışma olgusu tereddütsüz bir şekilde ortaya koyulması buna göre hüküm kurulması gerektiği gözetilmeden eksik araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması bozma nedenidir.

VI. KARAR