Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/313 K.2024/13574

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkillerinin kızları ...'ın (T.C.No:...) bekâr ve çocuksuz olarak vefat ettiğini, geriye hak sahibi anne ve babası olan müvekkillerinin kaldığını, kızlarının yıllarca prim ödemesine karşılık, vefatından sonra 5510 sayılı Kanun'un 36. maddesi uyarınca toptan ödeme alabilmek için İstanbul Maltepe Sosyal Güvenlik Merkezine 26.02.2019 tarihinde hak sahibi anne ve baba için başvuru yapıldığını, Maltepe SGM'nin 11.04.2019 tarih ve 5611369 sayılı yazısı ile talebin reddedildiğini, ret kararının istemin 5510 sayılı Kanun'un 36. maddesi ve diğer hükümlerine aykırı olmasına dayandırıldığı, işbu sebeple Kurum işleminin iptal edilmesi ve ödemeye hak kazanan müvekkillerine faizi ile birlikte toptan ödemenin yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili, 11.09.2014 tarihinden sonra açılacak davalarda Kuruma başvuru yapılmasının dava şartı olduğu, zorunlu dava şartı eksikliğinden dolayı davanın reddedilmesi gerektiğini, 5510 sayılı Kanun uyarınca davacının taleplerinin Kurum tarafından değerlendirildiğini, talepler konusunda belirtilen koşullar oluşmadığından Kurum işleminin yerinde olduğunu, hak düşürücü süre ve zamanaşımı itirazlarının olduğunu, ayrıca Kuruma usulüne uygun başvuru yapılmadan dava açıldığından öncelikle dava şartı yokluğundan davanın reddine karar verilmesini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacılar vekili, eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu ileri sürerek, Mahkeme kararının bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, toptan ödeme istemine ilişkindir.

İnceleme konusu dosyada; davacıların miras bırakanı ...'ın 06.07.2018 tarihinde ... ve çocuksuz olarak vefat ettiği, ...'ın 15.06.1999-06.07.2018 tarihleri arasında 4/1(a) kapsamında 6691 gün prim ödemesinin bulunduğu, 5510 sayılı Kanun 32.maddesi gereğince hak sahiplerinin anne ve babası olduğu, ancak her ikisinin de Kurumdan aylık aldıkları için taraflarına ölüm aylığı bağlanamadığı, davacıların sigortalının ödediği primlerin toptan ödeme şeklinde geri verilmesi yönündeki taleplerinin Kurum tarafından reddedildiği anlaşılmaktadır.

Dava, 5510 sayılı Kanun m. 36 kapsamında ölüme bağlı toptan ödeme istemine ilişkindir.

Davanın yasal dayanağı belirlenirken hakkın doğum tarihindeki mevzuat tespit edilmelidir; somut olayda hakkın doğum tarihi sigortalının ölüm tarihi olup, hak sahiplerine ölüm sigortasından aylık bağlanmasında, toptan ödeme yapılmasında gerek sigortalıya gerekse hak sahiplerine ilişkin koşullar değerlendirilirken sigortalının öldüğü 06.07.2018 tarihinde yürürlükte olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun'u hükümleri esas alınmalıdır.

Yaşlılık sigortasında olduğu gibi ölüm sigortasında da yasal şartlar oluşmuş ise hak sahiplerine toptan ödeme yapılabilmektedir. Kanun'un 36/1. maddesinde, “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile bu Kanuna göre ilk defa aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan ölen sigortalıların hak sahiplerine ölüm aylığı bağlanamaması durumunda, ölüm tarihi esas alınmak kaydıyla 31. maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan tutar, 34 üncü madde hükümleri dikkate alınarak hak sahiplerine toptan ödeme şeklinde verilir.”

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği 63. maddede ve Sosyal Güvenlik Kurumunun 22.07.2011 tarihli 5510 sayılı Kanun'a Göre 4/1-(a) ve 4/1-(b) Kapsamındaki Sigortalıların Tahsis İşlemleri konulu 2011/58 sayılı Genelgesinde de benzer düzenlemeye yer verilmiştir.

Bu kanuni düzenlemelere göre ölüme bağlı toptan ödeme yapılabilmesi için, hak sahibi olunması ve hak sahiplerinden hiçbirisine ölüm aylığı bağlanamaması gerekir. Aylık bağlanabilecek hak sahibi varsa toptan ödeme yapılamaz. Ölüm aylığının bağlanamamasından, 5510 sayılı Kanun'un 32. maddesinde belirtilen tahsis şartlarının oluşup oluşmadığı değil, muris adına ödenen primlerin kullanılmayarak hak sahiplerine fiilen ölüm aylığı bağlanmamış olması gerektiği anlaşılmalıdır.

Öte yandan kanuna göre toptan ödeme yapılarak tasfiye edilmiş süreler, ihtiyaç halinde madde 36/4 hükmüne göre tekrar ihyası mümkün bulunmaktadır.

5510 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (7) numaralı bendinde hak sahibi kavramı, “Sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babası” olarak tanımlanmıştır.

Yukarıdaki yasal düzenlemeler uyarınca somut dosyada; sigortalı murisin hak sahipleri araştırılarak, murisin primleri başka bir hak sahibince kullanılmıyorsa 5510 sayılı Kanun'un 34. maddesindeki hisseleri oranında davanın kabulü gerektiği gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile karar verilmesi yerinde değildir.

O halde İlk Derece Mahkemesince yukarıda belirtilen maddi ve hukuki olgular kapsamında inceleme yapılması gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR