Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/3753 K.2024/5031

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; 01.06.1976 yılında Orman Genel Müdürlüğüne bağlı Finike Orman işletmesinde işçi olarak çalıştığını, sigorta primlerinin yatırılmadığını, yatırıldı sanarak 13.10.2015 tarihinde emeklilik dilekçesi verdiğini, dilekçesinin gün eksiğinden ret edildiğini belirterek 01.06.1976 tarihinde Orman işletmesinde çalıştığının ve ilk işe giriş tarihinin 01.06.1976 tarih olduğunun tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1. Davalı OGM temsilen ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yetkisiz mahkemede açıldığını, Finike Asliye Hukuk (İş) Mahkemesinde açılması gerektiğini yetki itirazında bulunduklarını, davacının 1976 yılında çalıştığını iddia ettiğini, yalnızca işe giriş bildirgesinin bulunmasının davacının fiilen çalıştığına delil teşkil etmeyeceğini, davacı fiilen bir gün çalışmış olsa dahi Kurumca kanun ve yönetmelik hükümleri doğrultusunda ...'ya bildirileceğini,

ayrıca Kurumca yapılan araştırmada aynı köyde yaşayan ve baba adı da davacı ile aynı olan 1963 doğumlu bir başka ...'unda tespit edildiğini işyeri sicil dosyasının tetkikinde her iki ...'a ait işe giriş bildirgelerinde cilt, hane ve sayfa numaralarının dahi aynı olduğunun anlaşıldığını, 1963 doğumlu ... oğlu diğer ... da Finike Asliye Hukuk Mahkemesinde hizmet tespiti davası açıldığını ve iş bu davanın yargılamasının 2012/217 Esas numarası ile devam ettiğini bildirmiş davanın reddini savunmuştur.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; yetki itirazında bulunmuş, davanın açıldığı tarih ve davacının ikametgah adresinin davacının çalıştığını iddia ettiği davalı ... Müdürlüğünün adresinin de Finike ilçesi olduğunu belirterek yetki itirazında bulunmuş olup davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının davalıya ait iş yerinde 01.06.1976 tarihinde bir gün asgari ücret tabanından çalıştığının tespitine, sigorta başlangıç tarihinin 01.06.1976 olduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davalı OGM temsilen Finike Orman İşletme Müdürlüğü vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini, eksik inceleme ile karar verildiğini, davacının iş bu davayı açmakta hukuki yararı bulunmadığını beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesinde özetle; İlk Derece Mahkemesi kararının usul ve kanuna aykırı olduğunu, hatalı karar verildiğini, sigortalılığın oluşumu yönünden çalışma olgusunun varlığının zorunlu olduğunu, eylemli ve gerçek biçimde çalışmanın varlığı saptanmadıkça hizmet akdine dayanılarak dahi sigortalılıktan söz edilemeyeceğini, hizmet tespiti davalarının kamu düzenine yönelik olduğunu, Kurumun işbu davanın açılmasına sebebiyet vermediğini, kurum aleyhine vekalet ücreti takdirinin hatalı olduğunu beyan ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Fer'i müdahil Kurum vekili istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap ve istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararı bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 nci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, ... insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

3. Değerlendirme Somut olayda, davacının 01.06.1976 tarihinde davalı ... Genel Müdürlüğüne bağlı Finike Orman işverenlik bünyesinde çalışmasının tespiti ile 01.06.1976 tarihinin sigorta başlangıcı sayılmasına karar verilmesini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece dinlenen tanık beyanlarına itibarla davanın kabulüne karar verilmişse de, Mahkemece davacının çalışmasının hangi nedenle bildirim dışı kaldığı konusu gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmamıştır.

Dosyanın incelenmesinde, davacı adına 01.06.1976 tarihinde davalı ... Genel Müdürlüğüne bağlı Finike Orman İşletmesinde işe başladığına ilişkin işe giriş bildirgesinin Kurum kayıtlarına intikal ettiği, ancak davalı tarafından herhangi bir sigortalılık bildiriminin yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece davalı işverenliğin kamu kurumu olduğu, kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu, yine davacının talebine konu 1976 yılında sigortalı çalışmaları bildirilen bordro tanıklarının olduğu gözetildiğinde, Mahkemece davacının çalışmasının hangi nedenle bildirim dışı kaldığı hususu araştırılmalı, bu kapsamda kanaat edinmeye yeter sayıda bordro tanığı dinlenerek bu husus sorulmalı, çalışma olgusunun varlığı somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya konulduktan sonra sonucuna göre karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,