Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/6751 K.2025/3292

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Mahkeme kararı, davacı vekili ile davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda; temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalıya ait ... adlı mağazada 15.03.2004 tarihinde fiilen göreve başladığı, telefon satış danışmanı olarak görevini sürdürürken 02.01.2008 tarihinde vatani hizmetini yapmak üzere işine ara vermek zorunda kaldığı, askerden döndükten sonra da işveren tarafından işe başlatılmadığı, çalıştığı sürenin davalı işveren tarafından SGK'ya bildirilmediği iddiasıyla davalı işveren nezdinde 15.03.2004-02.01.2008 tarihine kadar davacının çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II.CEVAP

1.Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın süresinde açılmadığı, 07.06.1994 ve daha sonra ki günler ile ilgili hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıllık süre için dava açılabilmesinin olanaklı olduğu, bu süre geçtikten sonra dava açma hakkının düştüğü savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

2.Yargılamanın devamı sırasında vefat eden davalı işverenin vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın 5 yıllık hak düşürücü süreye tabii olduğu, davanın süresinde ikame edilmediği, davacının davalıya yardım amaçlı olarak iş yerine gelip gittiği, askerlik görevini yaptıktan sonra da aynı şekilde yardım amaçlı olarak iş yerine gelip gittiği, askerden sonra işe alınmadığı yönünde ki iddianın mesnetten yoksun olduğu, zira davacının askerden döndükten sonra 20.04.2009'dan 12.10.2009 tarihine kadar aralıklar ile davalının talimatı ile kendisine ait iş yeri hesabından para çektiği, ayrıca SGK kayıtlarına göre davacının davalıya ait iş yerinde çalıştığını ddia ettiği 2006 yılında başka bir iş yerinde çalıştığının sabit olduğu savunmasıyla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III.MAHKEME İLK KARARI

Mahkeme tarafından 02.06.2015 tarihli ve 2012/1295 Esas, 2015/991 Karar sayılı kararla; dinlenen tanık beyanları, alınan bilirkişi raporu ve özellikle ..., ..., ve .... ait bankacılık işlemleri, hep birlikte değerlendirildiğinde davacının davalıya ait iş yerinde sigorta primleri ödenen süreleri dışında çalıştığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının davalı işverene ait iş yerinde 15.03.2004 ile 09.11.2006 ve 10.12.2006 ile 02.01.2008 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun'un 79/8.maddesi gereğince sigortalı olarak çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin taleplerin reddine karar verilmiştir.

IV.BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1. Mahkemenin 02.06.2015 tarihli ve 2012/1295 Esas, 2015/991 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde davalılar vekilleri temyiz isteminde bulunmuş ve Yargıtay 21. (kapatılan) Hukuk Dairesince 20.09.2019 tarihli ve 2015/17753 Esas, 2019/11230 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:

"...Somut olayda, davacının 10.11.2006 - 09.12.2006 tarihleri arasında dava dışı bir iş yerinde çalışması bildirildiğine göre 09.12.2006 tarihinden öncesine ilişkin talebin dava tarihine göre hak düşürücü süreye uğrayıp uğramadığı usulünce araştırılmadığı, 09.12.2006 tarihinden sonrasına ilişkin talep yönünden ise çalışma olgusunun yeterli ve gerekli bir araştırmayla hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak sağlıklı bir biçimde belirlenmeden sonuca gidildiği gibi iş yerinin davalı ... ...... Ltd. Şti.'ne mi ait olduğu araştırılmadan sonuca gidildiği görülmektedir.

..., davalı adına tescilli bir iş yeri bulunup bulunmadığı araştırılarak varsa uyuşmazlık konusu dönemi kapsayacak şekilde Kurumdan dönem bordrolarını getirtmek, bordro tanıklarını resen tespit edip dinlemek, davalı adına hangi tarihler arasında vergi kaydı bulunduğunu sormak, davacının çalıştığını iddia ettiği iş yerinin kimin adına tescilli olduğu araştırılarak ... Ltd.

Şti. ne ait olması halinde taraf haline getirip göstereceği delilleri toplamak, dava dışı ... iş yerinin dönem bordrolarında adı geçen kişilerin beyanlarına başvurmak suretiyle bu iş yerindeki çalışmasının fiili olup olmadığını tespit etmek, davacının çalışmalarının geçtiğini bildirdiği adreste davalı Kurum nezdinde kayıtlı bir iş yeri bulunmaması halinde Kurumdan sorulmak suretiyle veya zabıta araştırması ile tespit edilecek komşu iş yerlerinin işverenleri veya bu işverenlerin resmi kayıtlarına geçmiş çalışanların beyanlarına başvurmak, tanık beyanları arasındaki çelişkiyi gidermek, davacının hangi tarihlerde askerlik yaptığını sormak,

gerçek çalışma olgusunu ve çalışmanın kesintili olup olmadığı somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra hak düşürücü süreyi bu duruma göre değerlendirmek ve sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular gözönünde tutulmaksızın eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir..."

2.Mahkeme tarafından bozma ilamına uyularak 13.10.2022 tarihli ve 2016/327 Esas, 2022/398 Karar sayılı kararla davanın kısmen kabulü ile davacının davalı iş yerinde 07.06.2004-30.12.2007 tarihleri arasında brüt asgari ücret ile 1,32 katı ücretle ve kesintisiz çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.

3. Mahkemenin 13.10.2022 tarihli ve 2016/327 Esas, 2022/398 Karar sayılı kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuş ve Dairemizce 02.03.2023 tarihli ve 2022/14658 Esas, 2023/1948 Karar sayılı ilamla aşağıdaki gerekçeyle Mahkeme kararı bozulmuştur:

"... Eldeki dava dosyasında; Mahkemece 'Davacının davalı iş yerinde 07.06.2004 - 30.12.2007 tarihleri arasında brüt asgari ücret ile 1,32 katı ücretle ve kesintisiz çalıştığının tespitine' şeklinde hüküm kurulmuş ise de hükümde hem davacının asgari ücret ile çalıştığının hem de asgari ücretin 1,32 katı ücretle çalıştığının belirtilmiş olması karşısında hüküm kendi içinde çelişkili olmuştur. Bu durumda Mahkemece Hukuk Muhakemeleri Kanununun 297 inci maddesi hükmüne aykırı olarak kurulan hüküm usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir..."

4.Mahkeme tarafından bozma ilamına uyularak yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararla; davacının davalı iş yerinde 15.03.2004-02.01.2008 tarihleri arasında çalıştığının tespiti amacıyla iş bu davanın açıldığı, dava konusu edilen süre içerisinde 10.11.2006-09.12.2006 tarihleri arasında dava dışı ...

Maden adına kayıtlı iş yerinden bildiriminin yapıldığı, gelen banka kayıtların göre davacının ..., ..., ... ... ve .... çeşitli tarihlerde ... talimat açıklaması ile davacı tarafından para çekme ve ödeme işlemlerinin yapıldığı, Kurum kayıtlarına göre davalı adına kayıtlı iş yerine cep telefonu satışı konusu ile 03.10.2003 tarihinde kanun kapsamına alındığı, 31.05.2014 tarihinde gayri faal olması nedeni ile kapsamdan çıkarıldığı, dönem bordrosu incelendiğinde; sadece davalının oğlu ...'nün hizmetlerinin SGK'ya bildirildiği, vergi dairesi kayıtları incelendiğinde, ...'nün mükellefiyet başlangıcının 21.08.2002 olduğu,

29.05.2014 tarihinde terk ettiği, yine SGK kayıtlarına göre ... sicil sayılı dosyada işlem gören...unvanlı iş yerinin ... Maden adına kayıtlı olup, 20.05.2006 tarihinde kanun kapsamına alındığı, iş yerinin 31.03.2007 tarihinde ... faal olmasından dolayı kanun kapsamından çıkarıldığı, banka kayıtları incelendiğinde davacının 07.06.2004 ile 28.11.2007 tarih aralığında davalının talimatı ile para yatırma ve çekme işlemlerini yaptığının anlaşıldığı,

dosyada dinlenen komşu iş yerlerinde çalıştıkları anlaşılan tanıkların beyanlarında davacının davalıya ait ... adlı iş yerinde 2004 yılında çalışmaya başladığını askere gidene kadar çalıştığını ifade ettikleri, davalının cevap dilekçesinde davacı ile aralarındaki samimiyet uyarınca yardım amaçlı iş yerine geldiğini, davalının talimatı ile yardımcı olmak için bankadan davalıya ait para çekme işlemlerini gerçekleştirdiğini ifade ettiği, askerlik şubesi kayıtlarına göre davacının 02.01.2008 tarihinde askere sevk edildiği, 03.04.2009 tarihinde terhis edildiği, banka kayıtları incelendiğinde bankadan ilk para çekme tarihinin 07.06.2004 olduğu,

komşu iş yerinde çalıştığı anlaşılan tanıkların beyanlarında davacının askere gidene kadar çalıştığını ifade ettikleri, her ne kadar dava edilen dönemde ...

Maden isimli işveren ait iş yerinde 30 gün hizmeti bildirilmiş ise de davacının davalının yanında askere gidene kadar kesintisiz çalıştığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile davacının ...'ye ait iş yerinde 07.06.2004-30.12.2007 tarihleri arasında brüt asgari ücretin 1,32 katı ücret ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine, karar verilmiştir.

VI.TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; işe başlama ve ayrılış tarihlerinin hatalı olduğu, davacının askere sevkin son gününe kadar çalıştığı, 15.03.2004 tarihinde işe başladığı, tanık beyanlarının bu durumu doğruladığı, işten ayrılışın hafta sonuna denk geldiği, davacının kıtasına bir gün geç teslim olduğu iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

2.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; tanıklar beyanları arasında çelişki bulunduğu, eksik araştırma ile karar verildiği iddiasıyla temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

1.506 sayılı Kanun kapsamında sigortalılık niteliği, anılan Kanun'un 2. maddesine göre hizmet akdinin kurulması ve 6. maddesi gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2. Bir Mahkemenin Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirmektedir (09.05.1960 tarihli ve 21/9 sayılı YİBK).

3. Somut olayda, davacının asgari ücret üzerinden çalıştığının tespitine ilişkin bozulan ilk kararı davacı tarafın temyiz etmemesine ve prime esas kazanç tespitine ilişkin bir talebinin de bulunmamasına rağmen davacının asgari ücretin 1,32 katı prime esas kazançla çalıştığının tespitine karar verilmesi isabetsizdir.

4.Öte yandan, uyulan bozma ilamında davacının 07.06.2004-30.12.2007 tarihleri arasında davalıların murisine ait iş yerinde çalıştığının tespiti halinde, davacının 10.11.2006-09.12.2006 tarihleri arasında dava dışı ... Maden iş yerinde bildirilmiş olan çalışmalarıyla çakışma meydana geleceği belirtilmiştir.

Bu nedenle, davacının söz konusu iş yerinden yapılan bildirimlerin iptaline dair bir talebi olup olmadığı kendisine sorulmalı; anılan işverenin menfaatini etkileyeceğinden, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 124. maddesi uyarınca, söz konusu işverene veya ölmesi halinde yasal mirasçılarına usulüne uygun şekilde husumet yöneltilerek davaya dahil edilmeleri sağlanmalı, ileri sürecekleri deliller toplanarak gerekli araştırma yapıldıktan sonra elde edilecek sonuca göre karar verilmelidir.

5. Mahkemece, açıklanan maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde hüküm kurulmuş olması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR