Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8660 K.2024/10967

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı feri müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili davacının davalı işverenlik bünyesinde 24.06.1994-28.03.2020 tarihleri arasında kesintisiz çalıştığını, Cumhuriyet Gazetesi Ankara işyerinde gazeteci/muhabir olarak görev yaptığını, 24.06.1994-31.07.1996 tarihlerindeki hizmetlerinin Kuruma bildirilmediğini belirterek, davacının 24.06.1994-31.07.1996 tarihleri arasında davalı bünyesinde gazeteci/muhabir olarak çalıştığının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı Şirket vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının davalı şirket nezdinde 01.08.1996 tarihinde işe başladığını, bu tarih öncesi müvekkili şirketin yayıncısı olduğu Cumhuriyet Gazetesinde davacının telif karşılığı birkaç haberinin yayınlandığını, 01.08.1996 tarihinden sonra davacının Cumhuriyet Gazetesinde istihdam edildiğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

2.Feri müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dinlenen tüm bordro tanıklarının beyanları ile davanın kabulüne, davacının 1002352.06 sicil sayılı dosyada işlem gören ... unvanlı işyerinde 24.06.1994-31.07.1996 tarihleri arasında 506 sayılı Kanun'a tabi olarak hizmet akdi ile günlük brüt asgari ücret üzerinden kesintisiz çalıştığının kabulü ile 1994/6 ayında 7 gün, 1994/7 ayında 30 gün, 1994/8 ayında 30 gün, 1994/9 ayında 30 gün, 1994/10 ayında 30 gün, 1994/11 ayında 30 gün, 1994/12 ayında 30 gün, 1995 yılında 360 gün, 1996/1 ayında 30 gün, 1996/2 ayında 30 gün, 1996/3 ayında 30 gün, 1996/4 ayında 30 gün,

1996/5 ayında 30 gün, 1996/6 ayında 30 gün ve 1996/7 ayında 30 gün olmak üzere toplam 757 gün, daha günlük brüt asgari ücret üzerinden hizmet akdi ile SGK'ya bildirilmesi gereken hizmet süresinin bulunduğunun tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde feri müdahil Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili; iddia edilen çalışmanın sona erdiği belirtilen tarihi takip eden yılın sonundan itibaren 5 yıllık hak düşürücü sürenin dolduğunu, çalıştırılan işçilerin sigorta primleri hesabına esas tutulan kazançlar, toplam prim ödeme gün sayıları ile sigorta primlerini gösteren kayıt ve belgelerin Kuruma bildirilmesinin işverene ait bir yükümlülük olduğunu, davada feri müdahil konumunda olduklarını, Mahkemenin gerekçeli kararında davalı olarak gösterildiğini, müvekkili Kurum tarafından yapılan işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığını belirterek, kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosyadaki bilgi ve belgelerle örtüşen tanık beyanları dikkate alındığında Mahkeme kararı yerinde olmuştur gerekçesi ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer'i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Feri müdahil Kurum vekili, istinaf gerekçeleri ile birebir aynı gerekçeleri ile kararı temyiz etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 24.06.1994-31.07.1996 tarihleri arasında sürekli ve kesintisiz davalı işyerinde çalışmalarının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri,

2.Davanın yasal dayanağını oluşturan 506 sayılı Kanun'un 79 uncu maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesine göre "Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır."

3. Değerlendirme

1.Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır.

506 sayılı Kanun'un kabul edilip yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla beş yıl olarak öngörülen süre, 09.07.1987 tarihinde yürürlüğe giren 3395 sayılı Kanun'un 5 inci maddesiyle on yıla çıkarılmış, daha sonra 07.06.1994 tarihinde yürürlüğe giren 3995 sayılı Kanun'un 3 üncü maddesiyle yeniden beş yıl olarak belirlenmiştir.

Bu yönde, anılan madde hükmünde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.

2.Bir başka anlatımla; sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi ya da çalışmaların Kurumca tespit edilmesi halinde. Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

Ne var ki; sigortalının Kuruma bildiriminin işe giriş tarihinden sonra yapılması, bir başka ifade ile sigortalının hizmet süresinin başlangıçtaki bir bölümünün Kuruma bildirilmeyerek sonrasının bildirilmesi ve Kuruma bildirimin yapıldığı tarihten önceki çalışmaların, bildirgelerin verildiği tarihi de kapsar biçimde kesintisiz devam etmiş olması halinde, Kuruma bildirilmeyen çalışma süresi yönünden hak düşürücü sürenin hesaplanmasında; bildirim dışı tutulan sürenin sonu değil, kesintisiz olarak geçen çalışmaların sona erdiği yılın sonu başlangıç alınmalıdır.

3-Sigortalı işe giriş bildirgesi veya Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde belirtilen diğer belgelerin Kuruma verilmesi ya da sigorta müfettişi tarafından tespit yapılması hâlinde hak düşürücü sürenin işlememe gerekçesi Kurumun sigortalı çalıştırıldığından haberdar olmasıdır. Halbuki blok çalışmanın bildirim öncesi kısmı için bu gerekçe geçerli değildir.

Bu nedenle blok çalışmada bildirim öncesi çalışma dönemi yönünden hak düşürücü sürenin işlemeyeceğini kabul etmek Kanun'daki açık düzenlemeye uygun olmayacağı gibi hak düşürücü sürenin işlevsiz hâle gelmesi sonucunu doğuracaktır.

Kanunun açık hükmü karşısında sigortalı lehine yorum ilkesinin uygulanması da mümkün olmayıp bu hâlde bildirim öncesi çalışma süresi bakımından sigortalının sigortalı hizmetlerinin sona ermesinden sonra hak düşürücü süre içinde dava açma ... devam etmektedir.

4.Somut olayda, davacının, davalı işveren yanından 01.08.1996-30.06.1996, 01.01.2001-28.03.2020 tarihleri arasında bildirimlerinin bulunduğu, yine hizmet tespitini talep ettiği dönem içerisinde, dava dışı 1047844 işyeri sicil no.lu Yedi Mayıs Haber ajansı A.Ş. işyerinden 01.07.1999-30.12.2000 tarihleri arasında bildirimlerinin bulunduğu, davanın ise 15.01.2021 tarihinde açıldığı anlaşılmıştır.

5.Mahkemece yapılacak iş; davacının hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden, dava dışı Yedi Mayıs Haber ajansı A.Ş ile davalı işveren arasındaki organik bağ araştırılmalı, organik bağın bulunması halinde şimdiki gibi, bulunmaması halinde ise dava dışı Yedi Mayıs Haber ajansı A.Ş. işyerinden yapılan 01.07.1999-30.12.2000 tarihleri arasında bildirimlerinin çalışmayı kesintiye uğratacağı da gözetilerek anılan bildirim dönemleri ve yukarıda ki ilke kapsamında hak düşürücü süre kapsamında kalan talep konusu dönem yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken aksi kabul ile hüküm tesisi bozma nedenidir.

6. Dava tarihi itibariyle Kurumun feri müdahil olduğunun gözetilmemesi, yargılama giderinden sorumlu tutulması ayrıca hatalı olmuştur.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle, 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,