Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/8798 K.2024/10925

Taraflar arasında Kurum işleminin iptali davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili vermiş olduğu dava dilekçesinde özetle; davacının 1971 yılında sigortalı olarak çalışmaya başladığını, 1979 yılına kadar Türkiye'de SGK'ya bağlı olarak çalıştığını ve bu tarihten sonra da 1980-1989 tarihleri arasında yurt dışında Lübnan'da çalıştığını, çalıştığı tarih aralığında belirli sürelerle Lübnan'da iç savaş dolayısıyla ülkeyi terk ettiğini ve tekrardan bu ülkeye dönüp çalıştığını, daha sonrasında bu çalıştığı sürelere istinaden tahsis talebinde bulunduğunu ve Lübnan'da çalıştığı süreleri ve askerlik süresini borçlandırma yaparak 2010 yılında emekli olduğunu,

daha sonrasında davalı Kurum tarafından davacıdan bir kısım evrakların istenildiğini ve davacının bu evrakları temin ederek davalı Kuruma teslim ettiğini, ancak davalı Kurum tarafından sehven aylık bağlandığı gerekçesiyle emekli aylığının kesildiğini iddia etmiş, bu nedenlerle Kurum işleminin iptali ile davacının Kuruma borçlu olmadığının tespitine, Kurum işlemi sebebiyle iptal edilen gelir/aylığın yeniden bağlanmasıyla ödenmeyen aylıkların faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili vermiş olduğu cevap dilekçesinde özetle; Kurum tarafından yapılan işlemlerde hata bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının çalışmalarının geçtiği Lübnan ülkesiyle, Türkiye Cumhuriyeti arasında akdedilmiş bir sosyal güvenlik sözleşmesinin bulunmadığı, bu nedenle yurt dışı borçlanması işleminin geçerlilik kazanabilmesi için yukarıda yer verilen Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin "b" bendinde yer alan kayıtlardan birinin sigortalı tarafından ibraz edilmesi gerektiği,

eldeki davada ise davacı tarafça Lübnan Çalışma Bakanlığı tarafından talep üzerine düzenlenen ve davacının adına 01.11.1980-13.04.1989 tarihleri arasında çalışma tezkeresi düzenlendiğine dair belgenin borçlanmaya esas olacak şekilde Kuruma ibraz edildiği, ancak bu belge puantaj bilgisi içermediğinden, davacının çalışmalarını gösteren hizmet cetveli veya bonservis niteliğinde görülmediğinden Yönetmelik'te aranan belgelerden olmadığı,

Mahkemece gerekli belgelerin Lübnan Devletinin ilgili mercilerinden celbi için Dış İşleri Bakanlığı aracılığıyla yazılan müzekkereye gönderilen cevapta da 10.10.1992 tarihine kadarki dosyaların imha edildiğinin ve 2006 yılından itibaren belgelerin dijital ortamda muhafaza edilmeye başlandığından bahisle davacıya ait kayıtların bulunmadığının bildirildiği, davacı vekilince 1984-1989 yılları arasındaki pasaport asılları ibraz edilmiş ise de pasaport kayıtlarında giriş-çıkış tarihlerinin de çalışmayı gösterir kayıt niteliğinde olmadığı, 1980-1984 tarihleri arasındaki pasaport örneklerine ise her türlü araştırmaya rağmen ulaşılamadığı,

davacının yurtdışındaki çalışmalarının yalnızca Kanun'da aranan ve puantajları gösterir hizmet cetveli benzeri yazılı delillerle ispat edilebileceği, Kanun'un bu husustaki amir hükmünün lafzının açık olduğu, yurt dışı borçlanmasına tabi sürelerin tanık ve diğer takdiri delillerle ispatının mümkün görülmediği, Lübnan makamlarıyla yapılan yazışmalarda da hizmet cetveli benzeri kayıtların bulunmadığının bildirildiği, bu şekildeki delil durumuna göre davacının Kanun'da aranan ve yurtdışında geçen çalışmaları gösterir yazılı delil bulunamadığı (benzer yönde bkz. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, E: 2020/1239, K: 2021/59) gözetilerek,

davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; tüm bilgi ile belgelerin hem mahkemeye hem de Kuruma ibraz edildiğini, tüm evrakları zamanında sunduğunu, Kurum hatası nedeniyle bulunamayan evraklardan davacının sorumlu tutulamayacağını, Mahkemece eksik incelemeyle hüküm kurulduğunu savunarak mahkeme hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının eldeki davaya konu başvurusunun Çukurova Sosyal Güvenlik Merkezinin 31.12.2020 tarihli yazı cevabı ile reddedildiği, davacının 1981-1989 yılları arası Lübnan'da aralıklarla işçi olarak çalıştığını iddia ettiği, çalışmanın ispatı yönünde yapılan araştırma kapsamında Lübnan Büyükelçiliği yazı cevabına göre 01.04.1980 10.10.1992 tarihlerine kadar bakanlıklardaki dosyaların imha edildiği ve 2006 yılından itibaren bilgisayar üzerinden kayıt tutulduğu, yukarıda belirtilen yönetmelikte belirtilen belgelerin bulunmaması nedeniyle Kurum işleminin ve buna göre İlk Derece Mahkemesi kabul ve değerlendirmesinin yerinde olduğu anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; istinaf gerekçelerini tekrarla kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının aylığının kesilmesine dair Kurum işleminin iptali ve davacının davalı Kuruma borçlu olmadığının tespiti ile kesilen aylığın yeniden bağlanması istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

06.11.2008 Tarih, 27046 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması Ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin ilgili hükümleri aşağıya alınmıştır. "Madde 8 – (1) Borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait 9 uncu maddede belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını, Kuruma ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar. (2) Kurum, gerektiğinde sigortalılık sürelerinin tespiti için sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerden idari yardım talebinde bulunabilir.

Yurtdışı sigortalılık sürelerine ait belgeler

Madde 9 – (1) Borçlanma yapılabilmesi için;

a) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçmişse;

1) Çalışılan ülkede bağlı bulunulan sigorta merciinden alınacak hizmet cetveli veya sigorta kartlarından,

2) Sigortalıların çalıştıkları iş yerlerinin resmi kuruluşlara ait olması veya resmi kuruluşlarca ya da kamu kurumu olarak kabul edilen kuruluşlarca düzenlenmesi halinde, belgelerin ayrıca tasdikine gerek kalmaksızın; çalışılan ülkede işyerinin ait olduğu belediyelerce düzenlenmiş hizmet belgeleri, vergi dairelerince çalışılan sürelere ilişkin düzenlenmiş belgeler, iş bulma kurumlarınca işsizlikte geçen sürelere ilişkin verilen belgeler, ilgili meslek kuruluşları veya birliklerince veya diğer resmi kuruluşlarca verilen hizmet belgelerinden,

3) Yurtdışında kendi adına ve hesabına çalışanların bağlı oldukları vergi dairesi, ilgili meslek kuruluşu veya birliklerince verilen hizmet belgesinden,

4) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden,

b) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde geçmişse;

1) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden,

2) Yurtdışında çalıştıkları iş yerlerinden alacakları hizmet sürelerini gösterir bonservisleri ile birlikte pasaportlarında bulunan çalışma izinlerinin tercümelerinden,

3) Gemi adamları, çalıştıkları geminin bayrağını taşıdıkları ülkelerde bulunan Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerinden alacakları ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerini veya iş yerlerinden alacakları sigortalılık sürelerini gösterir bonservisleri ile gemilerde çalıştıklarını gösterir belgelerde kayıtlı bulunan çalışma izinlerinin tercümeleri ya da pasaportlarında çalışma süreleri ile örtüşen giriş-çıkış tarihlerini gösterir sayfaların örneklerinden durumlarına uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.

(2) Ev kadını olarak geçen süreler, yurtdışında oturduklarına dair alacakları ikamet belgesinin Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca yapılmış veya yurtdışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesi ya da çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlik veya ataşeliğinin bulunduğu Türk temsilciliklerinde söz konusu birimlerin ikamet belgesine istinaden düzenleyecekleri belge ile birlikte, ikamet belgesi temin edilemiyorsa yurtdışına çıkış ve yurda giriş tarihlerinin, fotoğraf ve künye bilgilerinin bulunduğu pasaport sayfalarının fotokopisi ya da emniyet müdürlüklerinden alacakları yurda giriş-çıkış çizelgesi ile belgelendirilir."

3. Değerlendirme Mahkemece davanın reddine karar verilmiş ise de, Mahkemenin hükmü eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece, öncelikle, sigortalılığın ve dolayısıyla yaşlılık aylığının iptaline esas olan müfettiş raporu ve bu rapora esas tüm tahkikat evrakları ile davacı hakkında soruşturma olup olmadığı veya dava açılıp açılmadığının sorularak varsa ceza dosyası getirtilip incelenmeli, davacı adına düzenlenen çalışma tezkeresinde adı geçen ve Lübnan ülkesinde Beyrut'ta kurulu bulunan dava dışı ... ait iş yeri yurt dışı kayıtları araştırılmalı, ilgili iş yerinde uyuşmazlık konusu dönemde çalışan ve çalışması kayıtlara geçmiş olan sigortalılar resen saptanarak bilgi ve görgülerine başvurulmalı ,

çalışma tezkeresinde mühür ve imzası bulunan işçiler servisi başkanı ... isimli kişinin ilgili tarihlerde görev başında olup olmadığı Çalışma Bakanlığından ve ilgili birimlerden sorulmalı ve elde edilecek tüm deliller bir arada değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmelidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,