Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2024/9372 K.2025/7275

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Asıl davada davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... Şirketi'nin inşaatlarında bir fiil çalıştığını, Kurum tarafından görevlendirilen denetmenler tarafından ... Şirketi tarafından bildirilmiş olan bir kısım işçilerin bildirimlerinin sahte olduğu sebebi ile bildirimlerinin tamamının iptaline karar verildiğini, davacının bu işyerinde bir fiil çalıştığını, çalışmasının karşılığı olan maaşını aldığını, sigortalılığının da şirket tarafından gösterildiğini, Kurum tarafından davacının sigortalılığı iptal edilip emekli aylığının kesilerek yersiz ödeme borcu çıkartıldığını belirterek Kurum işleminin iptaline, kesilen emekli aylığının kesildiği tarihten itibaren iadesine karar verilmesini talep etmiştir.

Birleşen davada davacı Kurum vekili cevap dilekçesinde; davalının ... İnşaat Nak. Taah. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. adlı işyerindeki sahte sigortalı olması sebebiyle yaşlılık aylığının iptal edildiği, bu kapsamda davalıya yapılan yersiz ödemeden kaynaklanan Kurum alacağının tahsili amacıyla Adana ... İcra Müdürlüğünün 2017/2658 Esas sayılı dosyasından icra takibi başlatıldığı, anılan icra takibine davalı tarafın yapmış olduğu haksız itiraz nedeni ile takibin durduğunu beyanla haksız itirazın iptali ile 56.562,32 TL miktarlı takibin devamı ile %20'den az olmamak üzere icra inkar tazminatına hükmedilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Asıl davada davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde; Kurum denetmenlerince hazırlanan rapor ile davacının ... İnşaat adlı işyerinde 03.11.2007 - 11.05.2009 süresinde geçen çalışmalarının 167 gün hizmetinin iptal edildiğini, davacının hizmetleri iptal edildiğinde emeklilik şartlarını oluşturmadığından aylığını başlatığı tarihten itibaren durdurularak 56.575,86 TL borç aslı üzerinden yersiz ödeme tahakkuku yapıldığını, davacının 16.12.2014 tarihli tahsis talebinde bulunarak şartlar oluştuğundan 01.01.2015 itibari ile yeniden aylık bağlandığını belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davanın reddine, asıl dava dosyasıyla birleşen Adana 2. İş Mahkemesinin 2017/145 Esas sayılı davanın kabulü ile Adana 6. İcra Müdürlüğünün 2017/2658 Esas sayılı takip dosyasındaki davalı borçlunun 56.562,32 TL asıl alacak ve 24.378,83 TL işlemiş faiz yönünden itirazının iptali ile takibin devamına, Asıl alacağa %20 oranında belirlenen 11.312,46 TL icra inkar tazminatının davalıdan tahsili ile davacı Kuruma verilmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı vekilinin Kurum işleminin iptaline yönelik olarak açtığı davada verilen hükme karşı yapmış olduğu istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine, davacı (asıl dava dosyasının davalısı) Kurum tarafından, davalı (asıl dava dosyasının davacısı) aleyhine açılan, Adana 2. İş Mahkemesinin 2017/145 Esas sayısına kayıt edilmiş ve bu dosya kapsamına birleştirilen itirazın iptali davasında verilen hükme ilişkin istinaf incelemesinin asıl dosya kapsamından ayrılarak Dairenin en son esasına kaydına karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; sigortalı davacının çalışmalarının tanıkların somut beyanları ile sabit olduğunu, Mahkeme hükmünün olaya uygun olmadığını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının yaşlılık aylığının kesilmesine ilişkin Kurum işleminin iptali ile kesilen aylıklarının yeniden bağlanması istemine ilişkindir.

1) Sahte sigortalılığa dayanan davalar hizmet tespiti içerikli olmakla, davanın yasal dayanağını oluşturan 5510 sayılı Kanun'un 86 ncı maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

2) 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

3) İnceleme konusu davada davacı, Kurum tarafından iptal edilen 24.11.2008 - 11.05.2009 tarihleri arasında dava dışı ... İnşaat Nak. Taah. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti.'ye ait ... sicil numaralı işyerinden yapılan bildirimlerin fiili çalışmaya dayalı olduğunun tespitiyle Kurum işleminin iptalini talep ettiği, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda davacının çalışmalarının gerçek olduğuna dair iddiası kabul edilemeyerek davanın reddine karar verilmiş ise de, dosyada yer alan bilgi ve belgeler karar vermeye elverişli görünmemektedir.

4) Somut olayda, sahte olduğu kabul edilen dönemde davacının çalışmasının bulunduğu dava dışı ... İnşaat Nak. Taah. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd.

Şti. adına tescilli ... sicil numaralı işyerinin "Sosyal Donatlar-Otel-Çarşı ... - .../Adana"da kayıtlı "Ada İçi Çevre Düzenleme" mahiyetli işyeri olduğu, davacı adına aynı zamanda 15.08.2006 - 02.11.2007 tarihleri arasında dava dışı şirket adına kayıtlı ... sicil numaralı işyerinden, 03.11.2007 - 21.08.2008 tarihleri arasında ise yine ... sicil numaralı aynı işyerinden bildirimlerin de bulunduğu, söz konusu bildirimler ile ... sicil numaralı işyerinden 25.10.2008 tarihinden 24.11.2008 tarihine kadar olan bildirimlerin iptal edilmediğinin anlaşılması karşısında somutlaştırma yükümlülüğü gereğince, ...

Başkanlığınca dava dışı ... İnşaat Nak. Taah. İth. İhr. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile yapılan sözleşme kapsamında son hak edişini 24.11.2008 tarihinde yapıp, sosyal donatılara başlayamadığından işin tasfiyesini istediği ve son hak edişten sonra şantiyede çalışma olmadığı, 09.09.2011 tarihinde sözleşmenin tasfiyesine karar verilerek, 19.10.20211 tarihinde tasfiye tutanağı düzenlendiğinin bildirildiği de gözetilerek, davacının beyanı alınarak ...

Başkanlığı bünyesinde Halk Eğitim Merkezi inşaatında, hangi tarihler arasında tam olarak ne iş yaptığı, bu inşaatlarda kimlerle çalıştığı hususları ile davacı Halk Eğitim Merkezinde çalışmamış ise uyuşmazlık konusu dönemde dava dışı ...

İnşaat Nak Taah İth İhr San ve Tic Ltd Şti.'ye ait başka işyerinde çalışıp çalışmadığı sorulmalı, bu kapsamda bildireceği tanıklar Halk Eğitim Merkezindeki işe hasren dinlenmeli, söz konusu işin tasfiyesine rağmen bu işyerinden bildirilen bu kadar sayıda işçinin ne suretle çalıştırıldığı sorulmalı, diğer taraftan Mahkemece ...

Başkanlığından, dava dışı şirket tarafından üstlenilen ..., Ada İçi Çevre Düzenleme işinin ne zaman tamamlandığı, anılan şirketin son hakediş tarihi ile tasfiye tutanağının düzenlendiği tarih arasında inşaatta faaliyet olup olmadığı, sonrasında işin verildiği anlaşılan ... 'nın hangi tarihte işi devraldığı hususları da sorulmalı, buna göre araştırma genişletilmeli ve varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde davanın reddine dair hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, 2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,