Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/10182 K.2025/13871

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının ... Sanayi ünvanlı iş yerinde 16.12.1989 tarihinde işe başladığını, iş yeri tarafından işe giriş bildirgesinin davalı Kuruma verildiğini, ancak dönem bordrosu bulunmadığından davalı Kurum tarafından sigorta başlangıç tarihinin 16.12.1989 tarihi olarak esas alınmadığını, söz konusu iş yerinde çalıştığının işe giriş bildirgesi ile sabit olduğunu belirterek bu nedenlerle davanın kabulü ile ... Sanayi ünvanlı iş yerinde 16.12.1989 tarihinde 1 gün süre ile çalıştığının 16.12.1989 tarihinin işe giriş tarihi olarak tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davacının ... sicil numaralı dosyasında yapılan inceleme neticesinde tescil tarihihin ... iş yeri sicil no.lu ... Sanayi ünvanlı işverence verilen işe giriş bildirgesine istinaden 16.12.1989 tarihi olduğunun anlaşıldığını, ancak ilgili dönem ve sonrasında işveren tarafından bordro verilmediğinin müvekkili Kurum arşivlerinden tespit edildiğinden bildirecek hizmet bulunmadığını, davacının iddialarını yazılı delillerle ispat etmesi gerektiğini, davanın 5 yıllık hak düşürücü süreden sonra açıldığını, davacının dava açmadan önce müvekkili Kuruma başvuru şartını yerine getirmediğini savunarak, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının, sigorta başlangıç tarihinin 16.12.1989 tarihi olduğunun ve bu tarihte dava dışı ... Sanayi ünvanlı işverene ait ... sicil sayılı iş yerinde bir gün süre ile hizmet akdine tabi şekilde çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı SGK vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. 1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 6., 9., 79., 108. maddesi hükümleridir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik alacakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

2.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, dava dışı ...

Sanayi-... ünvanlı işverenin ... sicil no.lu iş yerinden davacı adına 16.12.1989 tarihinde işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, yem üretimi mahiyetli iş yerinin 01.10.1989-31.12.1989 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, iş yerinden 1989 yılı için dönem bordrosu verilmediğinin bildirildiği, işverenin 14.09.1989-31.05.1990 tarihleri arasında hayvan yemi toptan ticareti faaliyet alanında vergi kaydının olduğu,öte yandan iş yerinde yapılan vergi yoklamaları neticesi düzenlenen 27.09.1989 tarihli yoklama tutanağında, söz konusu iş yerinin "İ....

Mah. ...Sk. No: .... Adana" adresinde fiilen faal olduğunun, iş yeri mülkiyetinin ...'ya ait olduğunun, mahiyetinin yem fabrikası olduğunun, 15.09.1989 tarihi itibariyle 6 işçinin çalıştığının (Vergi idaresinin 20.01.2022 tarihli cevabi yazıda yoklama fişi ve ekinde bu işçilerin kimlik bilgilerinin tespit edilmediği bildirilmiştir), söz konusu adreste halen ... Fabrikası ünvanlı işverenin faal olduğu görüldüğünün, ...

Sanayi unvanlı iş yeri yetkilisi ...'ın gerçekte bu iş yerini işletmeyeceğinin, ....unvanlı iş yerinin kurucularından ...'nın isteği üzerine işe başlama bildiriminin vergi dairesine yapıldığının tespit edildiği. 10.10.1990 tarihli yoklama tutanağında ise ... Sanayi unvanlı iş yeri yetkilisi ...'ın 31.05.1990 tarihinden itibaren "... Mah. ... Sk. No: ... Adana" adresindeki faaliyetini sona erdirdiğinin ve bu iş yerinde .... Yem ... Ltd.

Şti. firmasının faal olduğunun tespit edildiği, Mahkemece ...Yem ... Ltd. Şti. ortakları olan ... ve ... ile davacının işvereni ....ve davacı tanıkları olarak ... Yem Ltd. Şti.'nin ... sicil no.lu iş yerinden verilen 1989/1. dönem çalışanlarının bir kısmının dinlendiği, tanık beyanlarına göre bu iş yerinde ... Ltd.

Şti. faaliyette iken ortaklarından ....'nın hapse girmesi üzerine eşinin kardeşi olan ..... adına iş yerinde işlemlerin yürütüldüğü, davacının da iş yerinin muhasebecisinin oğlu olduğunun beyan edildiği, belediye marifetiyle yapılan komşu iş yeri araştırmasında komşu iş yerinin tespit edilmediği, başkaca komşu iş yeri araştırması yapılmadığı, bir kısım davacı tanığının beyanlarına ve dosyadaki diğer delillere göre yazılı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

3.Tüm bu açıklamalara göre Mahkemece, iş yerine komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları emniyet, SGK ve vergi dairesi nezdinde de araştırılarak belirlenmeli, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, bu yöntemle de komşu iş yerinin saptanamaması halinde davacının çalışmasını bilebilecek kişileri tarafların beyanları alınmak suretiyle belirlenerek sigortalılık,vergi ve diğer çalışma kayıtları getirtilerek dinlenmeli, böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle, sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR