Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/10207 K.2025/17573

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Bakanlık vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, müvekkilinin Erzurum ili ... ve ... ilçelerinin ... Müdürlüğüne bağlı olarak bu iki ...

Merkezlerinde 1984-1997 yılları arasında tam gün ve sürekli çalışan usta öğretici olarak çalıştığını, ancak çalıştığı dönemlerde sigorta bildiriminin eksik bildirildiğini, iş bu eksik bildirilen çalışma günlerinin tespitini talep ettiklerini, ilgili yıllarda bir öğretim yılı 15... de başlayıp bir sonraki yıl 15 Haziran'da kursa gelen öğrencilere sertifika verilmesi ile sona erdiğini, müvekkilinin de açıkladıkları tarihlerde doğum izinleri hariç olmak üzere her ay otuz gün, her dönem dokuz ay olmak üzere tam gün ve sürekli çalışan usta öğretici olarak çalışmış olmasına rağmen çalıştığı günlerin Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirildiğini,

müvekkilinin 1990 yılının Eylül Ekim Kasım Aralık aylarında hamile olduğu için çalışmadığını, 1991 Ocak ayında doğum iznine ayrıldığını, Haziran ayına kadar süren eğitim döneminde çalışmadığını, davacı müvekkilinin e-devlet üzerinden yapmış olduğu sorgulamada, sigortalı çalıştığı günlerde önemli eksiklik olduğunu fark ettiğini, SGK' dan detaylı hizmet dökümünü istediğinde çalıştığı dönemlere ait sigorta kayıtlarının büyük bir çoğunluğunun eksik bildirilmiş olduğunu tespit ettiğini, müvekkilin SGK dökümlerinin incelendiğinde görülecektir ki çalışma günlerinin bir çoğunun SGK 'ya eksik bildirildiği dolayısıyla primlerinin eksik yatırıldığını,

bunun yanında her eğitim döneminin sonunda hangi öğrencilere sertifika verildiğine dair Serfitika Defteri tutularak halk eğitim müdürlüğüne teslim edildiğini, belirtmiş oldukları eksiğin bildirilen çalışma günlerinin bu defterlerin incelemesi ile de tespit edileceğini, çalışma dönemlerinin her birinin sonunda iş bu defterlerin ... ve ...

Eğitim Müdürlüklerine teslim edildiğini, mahkemece iş bu sertifika defterlerinin celbini talep edeceklerini, iş bu müvekkili tarafından günlük olarak tutulan ve halk eğitim müdürlüğüne teslim edilmiş olan müfredat ve yoklama defterlerinin ... ve ...

Eğitim Müdürlüklerinden celbini talep ettiklerini, davacının sigortalı çalışmalarının Kuruma kısmen bildirildiği hallerde, eksik bildirimlere yönelik olarak açılan davada hak düşürücü süre işlemeyeceğini beyan ederek davanın kabulüne yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Bakanlık vekili cevap dilekçesinde, davacının Erzurum ili ... ilçesi ve ... ilçesi ...

Merkezlerinde 1984-1997 tarihlerinde usta öğretici olarak çalıştığından bahisle çalıştığı sürelerin tespiti ve bu sürelere ait sigorta primlerini davalı tarafından yatırılması amacıyla açtığı davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu, davacı ...'nın 19894 yılında ... olarak çalışmaya başladığını, sonrasında da ... olarak çalıştığı Kurum kayıtlarında mevcut olduğunu, kurumlarının tutmuş olduğu resmi kayıtlara göre çalışmış olduğunu iddia ettiği döneme ait tüm kayıtların dosyaya sunulduğunu, iş bu kayıtlara göre davacının katılmış olduğu ders sayısına göre SGK bildirim yapıldığı ve ücretinin tespit edildiğinin görüldüğünü,

iş dönemlerde SGK ya eksik bildirim yapılmadığını, iş bu kayıtlara göre eksikli olmadığı yargılama içerisinde yapılacak olan bilirkişi hesaplamalarında da görüleceğini, davacının çalıştığı sürelerin ilgili kanun maddesinin formülüne göre hesaplanıp yatırıldığını, Müdürlüklerinin ilgili kişinin herhangi bir hak kaybı olmadığının sunmuş oldukları belgelerle de anlaşılacağını, usta öğreticilerin İş kanununa tabi olmadıkları için idari ile aralarındaki ilişki statü hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini, Maliye Bakanlığının konu ile ilgili görüşlerini ekte sunduklarını,

usta öğreticilerin sadece ihtiyaçla sınırlı olarak süreleri de kısıtlı şekilde çalıştığını, düzenli bir çalışma durumunun söz konusu olmadığını, bu nedenle davacının dilekçesinde iddia ettiği gibi SGK primlerinin tam gün çalışanlar gibi yatırılmasının mümkün olmadığını, davacının iddia ettiği çalışma sürelerinin herhangi bir resmi belgeye dayanmadığını, bu durumun soyut bir beyandan ibaret olduğunu, beyana dayalı iddialara itibar edilmemesi gerektiğini , yazılı belge ile ispat edilmeyen soyut beyanların değerlendirmeye esas kabul edilmemesini talep ettiklerini beyan ederek,

davanın reddi ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesine karar verilmesine talep etmiştir.

Fer'i müdahil kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı ...'nın ... sigorta sicil numarası ile 15.10.1984 tarihi itibari ile sigortalı tescil kaydının olduğunu, davalı iş veren tarafından davacı sigortalı adına muhtelif tarihli sigortalı işe giriş bildirgelerinin verilmiş olduğunu, davacının tespiti dava konusu yapılan 15.10.1984-15.06.1993 tarihleri arasında ... Eğitim Merkezine ait ... sicil numaralı iş yerinde ve 20.10.1993-01.04.1997 tarihleri arasında ...

Eğitim Merkezine ait ... sicil numaralı iş yerinde sigortalı olarak çalıştığını ve bu iş yerlerinde fasılalı olarak geçen çalışmalarının müvekkili kuruma bildirilmiş olduğunu, tespiti dava konusu yapılan dönemlerde davacı sigortalının başka iş yerlerinde çalışmalarının mevcut olmadığının tespit edildiğini,

davacının tespitini dava konusu yaptığı dönemlere ilişkin olarak diğer davalı iş veren yanında aralıklı fasılalı geçen çalışmaları müvekkili kuruma bildirmiş olduğundan bu çalışmaların yeniden tespitine yönelik olarak açmış olduğu iş bu davanın hukuki yarar yokluğu nedeni ile reddinin gerektiğini beyan ederek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine,

1-Davacı 1...6 T.C. Kimlik nolu ...'nın davalı Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı,

-... kodlu ... Eğitim Merkezi işyerindeki çalışmasının;

1985/1 döneminde 87 gün, günlük 10, 43... /3 döneminde 43 gün, günlük 12,60 TL,

-... kodlu ... Eğitim Merkezi işyerindeki çalışmasının;

1993/3 döneminde 36 gün, günlük 12,60 TL,

1994/3 döneminde 14 gün, günlük 33,00 TL,

1997/1 döneminde 1 gün, günlük 101,20 TL olmak üzere toplam 181 günlük hizmetinin SGK Başkanlığı'na bildirilmediğinin ve belirtilen bu sürelerde davacının, davalı iş yerinde hizmet akdine dayalı olarak, dönem dönem belirtilen günlük ücret karşılığı çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin talebin reddine," karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ile feri müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı Bakanlık vekili Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde temyiz isteminde bulunmuştur. Temyiz dilekçesinde:

a. Hak düşürücü süre itirazlarının olduğunu, 1994/3. dönemi kasım Aralık aylarında işyeri ücret bordrosu 4 aylık bordro gün sayısı 39, SGK hizmet döküm cetvelinde ise 25 gün olarak yazıldığını 14 gün eksik olduğunu belirten rapora itibar edilmiş ise de davacının bordroları incelendiğinde 25 gün çalışması olduğu ve SGK kayıtlarına da bu şekilde bildirildiği, hatalı raporun hükme esas alındığını kararın bozulmasını talep etmektedir.

2. Fer'i müdahil Kurum vekili, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde temyiz isteminde bulunmuştur. Temyiz dilekçesinde:

a. Eksik araştırma ile karar verildiğini, tanıkların davacının çalışma saatlerine ilişkin net beyanda bulunamadığını, ücretin hatalı belirlendiğini, kararın bozulmasını talep etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, davacının 1984-1997 yılları arasında usta öğretici olarak çalışığının ve eksik bildirimlerinin tespitine ilişkindir.

1. 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun Geçici 7. maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, anılan Kanun'un yürürlük tarihine kadar 506, 1479, 2925, 2926, 5434 sayılı Kanunlar ile 506 sayılı Kanun'un Geçici 20 nci maddesine göre oluşturulan sandıklara tabi sigortalılık başlangıçları ile hizmet sürelerinin tabi oldukları Kanun hükümlerine göre değerlendirileceği ve genel olarak Kanunların geriye yürümemesi kuralı karşısında, davanın yasal dayanağı davaya konu süre itibariyle 506 sayılı Kanun'un mülga 2, 6 ve 79. maddeleridir.

2. Anayasa'nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3. 506 sayılı Kanun'un mülga 79. maddesi uyarınca Kuruma bildirilmeyen hizmetlerin sigortalı hizmet olarak değerlendirilmesine ilişkin davanın, tespiti istenen hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde açılması gerekir. Çalışmanın tespiti istemiyle hak arama yönünden kanun ile getirilen süre, doğrudan doğruya hakkın özünü etkileyen hak düşürücü niteliktedir ve dolması ile hakkın özü bir daha canlanmamak üzere ortadan kalkmaktadır. Bu yönde, anılan maddelerde yer alan hak düşürücü süre; yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar için geçerlidir.

4. Bir başka anlatımla sigortalıya ilişkin olarak işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu gibi yönetmelikte belirtilen belgelerin Kuruma verilmesi veya çalışmaların Kurum tarafından tespit edilmesi halinde; Kurumca öğrenilen ve sonrasında kesintisiz biçimde devam eden çalışmalar bakımından hak düşürücü sürenin geçtiğinden söz edilemez.

5. İlk derece mahkemesi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunca verilen 17.09.20 08... /10-5 55... /530 sayılı karara atıf yaparak yazılı delilleri hükme esas almıştır.

Ancak bilirkişi raporunda aylık çalışma saati günlük 7,5 saat çalışmaya bölünerek gün sayısının belirlendiğinin benimsendiği belirtilmiş ise de 1994/ Kasım ayı devam çizelgelerinde 17 iş günü günde 5 saatten aylık 85 saat çalışma, 1994/ Aralık ayı devam çizelgelerinde ise 22 iş günü günde 5 saatten 110 saat aylık çalışma belirtilmesine rağmen bilirkişi raporunda iş günleri toplanarak 39 gün tespit edilmesi hatalıdır.

Aylık bildirilen saatler 7,5 ile bölünerek kaç gün çalıştığının tespiti gerekmektedir. Yine 1985 Kasım Aralık dönemi hizmet dökümünde 43 gün olarak belirtilmesine rağmen eksik gün olarak tekrar belirlendiği anlaşılmıştır.

Bu nedenlerle tüm dosya kapsamının tekrar ele alınması ile devam çizelgelerinin belirtilen şekilde tekrar incelenmesi tüm dönem devam çizelgelerinin istenilmesi ve tüm dönem bakımından yeniden rapor alınarak ve bildirilen günler dışlanarak şüpheden uzak değerlendirme yapılması gereklidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve kanuna aykırı olup, sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir.

VI. KARAR