Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/1269 K.2025/8624

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 2014 yılı Ocak ayında .. Belediye Başkanlığı bünyesinde çalışmaya başladığını, bu kapsamda Belediyeye ait fırında, çöp arabası şoförlüğünde, traktör şoförlüğünde çalıştığını, ihtiyaç duyulan yerlerde görevlendirildiğini, bu çalışmalarının 2014 yılı Ocak ayında başlamış olmasına rağmen sonradan yaptığı inceleme ile 21.02.2017-18.08.2017 arası 176 gün; 15.08.2018-28.12.2018 arası 134 gün sigortalı gözüktüğünü, bunun dışında 25.01.2019 tarihinde bir girişi daha bulunup henüz 4. ayın priminin yatırılmamış gözüktüğünü belirterek, davacının Ocak 2014 ilâ 15.02.2019 tarihleri arasındaki çalışmasının sigortalı çalışma olduğunun tespitine karar verilmesini istemiştir.

Davacı vekili, 28.06.2022 tarihli beyan dilekçesinde, davacının sigortalı hizmet cetvelinin incelenmesinde tespit istenilen tarih aralığında 01.01.2014 - 05.03.2014 tarihleri arası dava dışı ...'un yanında çalıştığı, 21.02.2017 - 18.08.2017, 15.08.2018 - 28.12.2018 ve 25.01.2019 - 15.02.2019 tarihleri arasında ise davalı ... Belediyesinde çalıştığının görüldüğünü, bu durumda davacının sigortalı çalıştığı sürelerin dışlanması ile davacının 06.03.2014 - 20.02.2017, 19.08.2017 - 14.08.2018 ve 29.12.2018 - 24.01.2019 tarihleri arası davalı Belediyede tam gün sigortalı olarak çalıştığının tespitine karar verilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

II. CEVAP

1.Davalı ... Başkanlığı vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini savunmuştur. 2.Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi 07.12.2022 tarihli kararı ile davanın kabulüne, davacının 01.01.2014 tarihinden 31.03.2019 tarihine kadar (sigortaya bildirilen süreler hariç olmak üzere) hizmet akdine bağlı olarak, asgari ücretle, tam gün ve kesintisiz olarak sigortalı nitelikte çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 07.12.2022 tarihli kararının, davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 11.10.023 tarihli kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Bölge Adliye Mahkemesinin 11.10.2023 tarihli kararının süresi içinde davalı ve Fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece,"...Eldeki dava, Ocak 2014 ilâ 15.02.2019 tarihleri arasındaki davalı Belediyede geçen çalışmalarının tespiti istemine ilişkin olup davanın kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.

Mahkemece, davalı işverenin kamu kurumu olduğu, kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu, davacının kamu kurumu olan işyerinde uzun süre çalıştığını iddia ettiği göz önünde tutulmalıdır. Davacının kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenle bildirim dışı kaldığı gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmamıştır.

Davacının, davalı ... bünyesinde çalıştığını iddia ettiğine göre araştırmanın buna göre yapılması gerektiğinden ve kamu kuruluşundaki çalışmaların resmî kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olduğundan bu hususların öncelikle davalı Belediyeden sorulması ve ücretleri elden alma iddialarının dinlenilmemesi gerekir.

Mahkemece, talep edilen dönemler yönünden yapılacak iş, (devredilen) Belediye Başkanlığı tarafından düzenlenen tüm ücret bordroları, puantaj kayıtları, işe giriş ve işten ayrılış belgelerinin celbedilmesi; belgelerin gönderilmemesinin haklı bir sebebe dayanması halinde ücret ödemeyle ilgili davalı Kurumun muhasebecisi, müdürleri, çalıştığı biriminin şef/amirleri, ilgili Belediye Başkanının dinlenilerek davacının ücretini nasıl aldığının belirlenmesi, çalışmaların başlangıç ve bitiş tarihlerinin tespiti ile işe ara verme hususu olup olmadığı hususu ile eksik bildirimlerin sebebinin sorulması,

tanıkların buna ilişkin ayrıntılı beyanları alınıp çelişki oluşması halinde çelişkilerin giderilmesi ve sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile hüküm tesisi hatalıdır.

Kabule göre de Kuruma daha az hizmet bildirilmiş olmasına rağmen 2017/8 ve 2018/12 aylar yönünden ayda 30 gün üzerinden ücret ödemeleri olduğu görülmekle bu aylar bakımından sigorta bildirimlerinin eksik yatırıldığı anlaşılmakta olup, bu durumun gözetilmesi gerekir. Öte yandan, davacının 05.03.2014 tarihinden 5 gün başka işyerinde çalışmaları bulunmasına rağmen bu çalışmaların dışlanmayarak hükme alınması; davacı vekili tarafından dava dilekçesinde davacının 15.02.2019 tarihi itibariyle işten ayrıldığı bildirilmesine rağmen taleple bağlılık ilkesine aykırı olarak talep edilen süreleri aşarak 31.03.2019 tarihine kadar hüküm kurulması hatalıdır...." gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

Bozma sonrası İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm dosya kapsamından, gelen müzekkere cevapları, bilirkişi raporları, davacı tanığı ve bordro tanığı olup çalışmaları SGK kayıtlarına yansımış tanık beyanları ile toplanan diğer tüm delillerden; davacının 01.01.2014 ilâ 15.02.2019 tarihleri arasında kesintisiz ve sürekli bir şekilde davalı ...

Başkanlığında çalıştığı anlaşılmış olup davacının SGK kayıtlarına yansımış çalışma tarihleri dışlanarak Yargıtayın yerleşik içtihatları ve yukarıda açıklanan esaslar doğrultusunda değerlendirilme yapılması sonucu davanın kabulüne, davacı ...'un 01.01.2014 tarihinden 15.02.2019 tarihine kadar, belirtilen bu tarihler de dahil, ancak sigortaya hali hazırda bildirilen süreler hariç olmak üzere, hizmet akdine bağlı olarak davalı ...

Başkanlığı nezdinde, asgari ücretle, tam gün ve kesintisiz olarak sigortalı nitelikte çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; eksik inceleme ile hatalı karar verildiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. 2.Fer’i müdahil Kurum vekili; davanın hak düşürücü süre içerisinde açılmadığını, eylemli çalışmanın araştırılması gerektiğini, kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Dosya içeriğine, bozmanın mahiyeti ve kapsamına göre taraflar arasındaki uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, işyerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece bozmaya uyulmuş olmakla, bozma gereği yerine getirilmemiştir. Davacının 05.03.2014 tarihinden 5 gün başka işyerinde çalışmaları bulunmasına rağmen bu çalışmaların dışlanmayarak hükme alınması; davacı vekili tarafından dava dilekçesinde davacının 15.02.2019 tarihi itibariyle işten ayrıldığı bildirilmesine rağmen taleple bağlılık ilkesine aykırı olarak talep edilen süreleri aşarak 31.03.2019 tarihine kadar hüküm kurulması hatalıdır.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VII. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Mahkeme kararının BOZULMASINA, Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,