Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/1741 K.2025/8446

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 15.05.2004 tarihinden 08.10.2017 tarihinde haksız ve geçersiz nedenlerle işten çıkarılıncaya kadar davalı yana bağlı şekilde çalıştığını, davacının sadece askere gidip geldiği sürede davalı yana bağlı çalışmadığını, 30.12.2008 tarihinde askerden geldiğini ve 07.01.2019 tarihinde tekrar davalı yanında çalışmaya başladığını ancak sigorta girişinin 01.09.2009 tarihinde yapıldığını, davacının 15.05.2004-01.09.2009 tarihleri arasında (askerlik süresi hariç) davalı yana bağlı olarak çalıştığının tespitini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava dilekçesinde bulunması zorunlu şartların olmadığını, davacının davalı işyerindeki çalışmalarının 01.09.2009-31.10.2012 ve 02.10.2013- 01.07.2016 tarihleri arasında gerçekleştiğini, bunun dışında çalışması olmadığını, askerlik öncesinde çalışıldığı iddia edilen döneme ilişkin hizmet tespiti yönünden 5 yıllık hak düşürücü süre sona erdiğinden zamanaşımı def’inde bulunduklarını, 506 sayılı Kanun'un 79.maddesi ve yerleşik Yargıtay kararlarına göre de Kuruma bildirilmeyen kesintili çalışmalarda hak düşürücü sürenin her çalışmaya ilişkin olarak ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini,

davacının 01.09.2009-31.10.2012 tarihleri arasındaki çalışmasının ekte sundukları ibranameden de anlaşılacağı üzere davacının bizzat kendi isteği ve istifası neticesinde son bulduğunu, yine 02.10.2013-01.07.2016 tarihleri arasındaki çalışmasının da davacının kendi el yazısı ile yazıp imzaladığı istifa dilekçesi ile son bulduğunu, davacının daha fazla süreyle çalışma iddiasının gerçeği yansıtmadığını, davacının iş bu davayla aynı tarihte ... aleyhine ikame ettiği İzmir 4. İş Mahkemesinin 2017/742 Esas sayılı alacak dosyasında 15.05.2004 ile 08.10.2007 tarihleri arasında davalı ...’e ait işyerinde çalıştığını iddia ettiğini,

davacının 02.07.2016 tarihinden 10.09.2017 tarihine kadar da ...’e ait işyerinde çalıştığını, iki işyerinin birbirinden bağımsız olduğunu ve davacının aynı tarihlerde bu işyerlerinde çalışmasının söz konusu olmadığını beyanla, davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Fer’i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle. Kurumlarının davalı yanında fer'i müdahil olarak kabul edilmesini talep ettiklerini, 5 yıllık hakdüşürücü sürenin nazara alınması gerektiğini, ... ve ... oğlu ... ... doğumlu davacı adına .... sigorta sicil no ile 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a kapsamında sigortalılık kaydının bulunduğunu, yanında çalışma iddiasında bulunulan .. Cad. No:... ../.. adresinde kurulu ... sicil sayılı .. Gıda İnş. San. Tic. Ltd.

Şti. adına tescilli “lokanta” işyerinin 06.11.997 tarihinde yasa kapsamına alındığını, dava konusu 2004/Mayıs-2009/Eylül döneminde yapılan çalışma bildirimi bulunmadığını, davacının hizmet döküm cetvelinin tetkikinde ilk işe giriş tarihinin 01.09.2009 olduğunu ve sicil numarası ile uyumlu olduğunu, bu itibarla ilk işe giriş tarihinden önceki döneme ilişkin çalışma iddiasının dinlenemeyeceğini, davacının 2004/Mayıs ayından itibaren çalışma iddiası bulunsa da davacının o tarihte 17 yaşında olmasından dolayı askerlik ve eğitim kayıtlarının celbi gerektiğini, bahsi geçen işyerinin iddia olunan dönemlerde kanun kapsamında olup olmadığının,

davacının eş zamanlı olarak başka bir sigortalılığının bulunup bulunmadığının ve iddianın yazılı deliller kapsamında araştırılması gerektiğini beyanla, davanın reddine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davacıya yükletilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne; davacının davalıya ait .. sicil sayılı işyerinde 15.05.2004-20.08.2007 ve 07.01.2009-31.08.2009 tarihleri arasında hizmet akdine dayalı olarak asgari ücretle 1412 gün çalıştığının, bu çalışmasının Kuruma bildirilmediğinin tespitine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacı yanca askerlik öncesinde çalışıldığı iddia edilen döneme ilişkin hizmet tespiti yönünden 5 yıllık hak düşürücü sürenin sona erdiğini, davacının 01.09.2009 tarihinden itibaren davalı müvekkili şirkette çalışmaya başlamış olup bu tarih öncesine ilişkin çalışma iddialarının gerçeği yansıtmadığını, davacının 02.07.2016 tarihinden 10.09.2017 tarihine kadar da ...’e ait işyerinde çalıştığını beyan etmektedir.

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkeme kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, Kurumca yapılan işlemlerinin yasal mevzuata uygun olduğunu beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, işyerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4.İnceleme konusu eldeki davada, davalı şirketin birden fazla lokanta işyeri bulunduğu açık olup davacının hangi lokantada çalıştığı kendisinden sorulup belirlenmeden ve bu işyerinden Kuruma verilen dönem bordroları istenilmeden başka şubede çalışan tanık beyanlarına dayanılarak hüküm kurulması hatalıdır.

5.HMK m. 31 gereğince, hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir.

Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31 ve 119/1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Bu kapsamda davacıya hangi adresteki işyerinde kimlerle çalıştığı sorulmalı, beyanı sonrası tespit edilen kişilerin tanık olarak beyanları alınmalı, davacının lokanta işyerinde çalışması nedeni ile işyerinde çalışanların portör muayene kayıtları celp edilmeli, Belediyece herhangi bir denetim yapılmış ise buna ilişkin tutanak belgeler celp edilmeli, davacının bu kayıtlar da isminin geçip geçmediği idelenmeli, tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalışma süreleri tereddütsüz belirlenmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VI. KARAR