Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/18128 K.2025/18018

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının çalışmaya başladığı ve işe giriş bildirgesi verildiğini belirterek, ilk işe giriş tarihinin 01.04.1987 olduğunun tespitini, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalının üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı SGK cevap dilekçesinde, kurum işleminde bir hata bulunmadığını beyanla, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 23.06.2022 tarihli kararı ile davanın kabulü ile davacının 01.04.1987 tarihinde bir gün çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 23.06.2022 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 27.10.2022 tarihli kararıyla istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA KARARI

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 27.10.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 15.03.2023 tarihli kararı ile "...

Mahkemece, evveliyatla davacının beyanı alınmak suretiyle, iş verenin kim olduğu, çalıştığını belirttiği imalathanenin hangi adreste olduğu belirlenmeli,... sicil no.lu iş yerinden verilmiş dönem bordroları varsa getirtilmek suretiyle bordro tanıkları dinlenmeli, davacının birlikte çalıştığını beyan ettiği kişilerin çalışma kayıtları getirtilerek beyanları alınmalı, imalathane adresine dava konusu dönemde komşu iş yerleri ve sigortalı çalışanları yöntemince SGK, belediye, vergi ve emniyet aracılığıyla belirlenmek suretiyle dinlenmeli,

böylelikle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır..."gerekçesiyle karar bozulmuştur.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ".. somut olayda, davacı, davaya konu ... sicil numaralı ... unvanlı işyerine ait 01.04.1987 tarihli işe giriş bildirgesinin mevcut olduğunu ancak anılan işyerinin 1987/1-2 dönem bordrolarında yer almadığı için SGK tarafından bu dönemin kabul edilmediğini beyan ederek sigorta başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olduğunun tespitini istemiştir.

Dosyada dinlenen davacı asilin beyanlarına göre söz konusu iş yerinin baharat paketlenen bir iş yeri olduğu, dinlenen tanıkların her ne kadar davacı ile aynı dönemde çalışmamış olsalar da davacının davaya konu iş yerinde çalıştığını bilen tanıklardır. Davacının, iş giriş bildirgesinin olması yanı sıra fiilen çalıştığı da davacı asilin ayrıntılı beyanları ve bu beyanları doğrulayan kamu tanıkları dikkate alınarak değerlendirilmiştir.

Bu nedenle, davacının ... sicil numaralı ... unvanlı işyerinde 01.04.1987 tarihinde 1 gün asgari ücret ile çalıştığı bu çalışmasının da sigortalı sayılması gerektiği ve davacının sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olarak kabul edilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır..." gerekçesiyle davanın kabulü ile davacının ... sicil numaralı ... unvanlı işyerinde 01.04.1987 tarihinde 1 gün asgari ücret ile çalıştığı bu çalışmasının da sigortalı sayılması gerektiğinin tespiti ile davacının, sigortalılık başlangıç tarihinin 01.04.1987 tarihi olarak kabul edilmesi gerektiğinin tespitine, karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, fiili çalışmanın ispatlanamadığını belirterek karara karşı temyiz talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.

1.Davanın yasal dayanakları, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunun 2., 6., 9., 79.,108. maddesi hükümleridir.

Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun'un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun'un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun'un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun'un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-4 48... /21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.

Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.

Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.

Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 5 06... sayılı Kanunlar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.

2.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, eldeki davada, bozmaya uyulmak suretiyle yapılan yargılamada bozmanın gereklerinin yerine getirilmeden eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm verildiği anlaşılmıştır.

Eldeki davada,bozma sonrası davacı asilin beyanının alındığı beyanında, ....

Sokakta bulunan imalathanede paketlemeci olarak haftanın 6 günü 1985 yılında lisedeyken yaz aylarında aralıklı olarak, 1986 yılında devamlı olarak yani yılın 12 ayı boyunca 1987 yılında ise ağustos ayına kadar haftanın 6 günü 08:00-17:00 saatleri arasında ücret karşılığında çalıştığını, işyerinde baharatların paketlendiğini ve marketlere toptan satıldığını, kendisi dışında ..., ..., ..., ... isimli kişinin kendisiyle birlikte çalıştığını, ...'ın ise ...'de bulunan büroda pazarlama işi ile uğraştığını, imalatta çalışmadığını,

bu işyerindeki işe giriş bildirgesi verilmiş olmasına rağmen primleri yatmadığı için bu tarihin sigorta başlangıç tarihi olarak kabul edilmediğini, ürettikleri ürünleri fason olarak onlara ... Baharatları isimli yine imalathanenin yakınlarında işyeri bulunan bir işyerinin ürettiğini, bu fason üretim yapan ... baharatlarının sahiplerinin babaları ..., oğlu ..., ..., ... isimli bayanın çalıştığını, bu fason üretim yapan işyerinin ... Baharatları Ltd.

Şti. olarak faaliyet gösterdiğini beyan ettiği,mahkemece bozma öncesinde belediye ver emiyet aracılığıyla komşu işyeri araştırması yapıldığı komşu işyeri etspit edilemediği,bozma sonrasında ise bozma gereği yapılması gereken SGK ve vergi dairesi aracılığıyla komşu işyeri araştırmasının yapılmadığı,

bunun yerine aynı dava konusu dönemden önce 1983-1984 yıllarında sigortalılıkları bulunan, dava konusu dönemde ise başka işyerlerinde sigortalılıkları bulunan davacının kardeşi ..., ... ile ...'ın davacının çalışmasını bilebilecek tanıklar olarak dinlendikleri böylelikle mahkemece, dinlenen davacı tanık beyanları ile dosyadaki diğer deliller değerlendirilmek suretiyle ve yanlış sicil no.lu işyerinden hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

3.Buna göre Mahkemece, davacının çalıştığı işyerine dava konusu dönemde komşu işyeri ve çalışanlarının SGK ve vergi dairesi marifetiyle de araştırılmalı, belirlenen bu kişilerin sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanlarına başvurulmalı, komşu işyeri tespit edilemediği takdirde taraflardan davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler sorulmak suretiyle bu tanıkların da sigortalılık ve vergi kayıtları getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, öte yandan bozma öncesi dinlenen tanıkların beyanları da değerlendirilmek suretiyle toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle,sonucuna göre bir karar verilmelidir.

Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR