Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/4505 K.2025/11066

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, feri müdahil Kurum vekili ve davalı Kooperatif vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; fazlaya ilişkin haklarının saklı kalmak kaydıyla müvekilinin 25.04.2007 ile 25.10.2018 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kooperatif vekili cevap dilekçesinde özetle; Mahkemenin yetkisiz olduğunu, bu kapsamda öncelikle davacının davasının bu nedenle reddini, bunun mümkün olmaması halinde ise davacının çalışmasının sürekli olmadığını mevsimlik çalışma yapıldığını ve çalışması kadar bildirimlerinin bulunduğunu belirterek esastan reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil SGK vekili, cevap dilekçesinde özetle; davacının hizmet tespiti talebi yönünden Kurum kayıtlarının incelenmesinde, davacının Kurum kayıtlarında belirlenen hizmeti dışında herhangi bir çalışmasının olmadığının tespit edildiğini belirterek, davanın reddi ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karış tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile

'' Davanın kısmen kabul kısmen reddine

-15/05/2007 ile 15/09/2007 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2008 ile 15/09/2008 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2009 ile 15/09/2009 tarihleri arasında 124 pirm/gün,

-15/05/2010 ile 15/09/2010 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2011 ile 15/09/2011 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2013 ile 15/09/2013 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2015 ile 15/09/2015 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2016 ile 15/09/2016 tarihleri arasında 124 prim/gün,

-15/05/2017 ile 15/09/2017 tarihleri arasında 124 prim/gün, olmak üzere toplam 1.116 prim/gün davalı işyerinde asgari ücret ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine...'' dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve davalı kooperatif vekili ve fer'i müdahil vekilinin istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurularının ayrı ayrı esastan reddi kararı verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil vekili temyiz dilekçesinde özetle; Kurum işleminin doğru olduğunu ve eksik araştırma ile karar verildiğini, beyan etmiştir. Davalı Kooperatif vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının kooperatife ait sulama kuyularının açılıp kapatılması işinin yapılması için her yıl haziran – eylül ayları arasında geçici olarak ve sadece çağrıldığında kuyu açıp kapama işini yapmak üzere çalışmış olduğunu, bu dönemdeki çalışmasının günlük 15-20 dakikayı geçmediğini, sadece ihtiyaç olduğunda üyelerin kendisini çağırması üzerine kuyuların sulamaya açılması işi ile ilgilenmiş olduğunu, kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Davaya konu uyuşmazlık hizmet tespitine ilişkindir.

1- 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde; aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalışmaları Kurum tarafından tespit edilemeyen sigortalıların, çalıştıklarını, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde İş Mahkemesine başvurarak, alacakları ilam ile ispatlamaları halinde, Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayılarının dikkate alınacağı düzenlenmiştir.

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.

5510 sayılı Kanun'un 86. maddesinde bu tür hizmet tespiti davalarının kanıtlanması yönünden özel bir yöntem öngörülmemiştir. Kimi ayrık durumlar dışında resmi belge ve yazılı delillerin bulunması sigortalı sayılması gereken sürelerin saptanmasında güçlü delil olmaları itibariyle sonuca etkili olurlar.

Ne var ki bu tür kanıtların bulunmaması halinde somut bilgilere dayanması inandırıcı olmaları koşuluyla bordro tanıkları veya iş ilişkisini bilen komşu işyeri çalışanları gibi kişilerin bilgileri ve bunları destekleyen diğer tanıklarla dahi sonuca gitmek mümkündür.

Bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunlu olup Mahkemece, tarafların sunduğu deliller ile yetinilmemeli, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri esas alınarak kendiliğinden araştırma ilkesi benimsenmeli, sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır.

Bu anlamda bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

2- Dosyanın incelenmesinde, davacı 25.04.2007 ile 25.10.2018 tarihleri arasında çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiş, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de kabul, eksik inceleme ve hatalı değerlendirmeye dayalıdır.

Dosya kapsamından, davacının davalı kooperatif nezdinde, davalı kooperatife ait kuyuların sulama işini, bakım ve onarım işlerini, bekçiliğini, su saatlerinin kontrolünü yapmış olduğu iddia edilmekle, dava konusu dönemde davacı tek çalışan olduğundan bordro tanığının bulunmadığı,

yapılan kolluk araştırması neticesinde komşu iş yerinin bulunmadığı anlaşılmış olup Mahkemece, davanın somutlaştırılması yükümlülüğü çerçevesinde, davalı kooperatiften dava konusu döneme ilişkin su satışı ve bir takım ödemelere ilişkin ilgili bilgi ve belgeler, kooperatif nezdinde görevli çalıştırılması ile ilgili kooperatif kararları ve kooperatif defterleri celbedilmeden karar verilmesi ve davacının hizmetlerinin geçtiğini iddia ettiği yere ilişkin sulama tarihleri İlçe Tarım Müdürlüğünden sorulmadan sadece tanık beyanları nazara alınarak sulama sezonunun 6 ay olarak belirlenmesi eksik incelemeye dayalı olup,

verilen kararı hatalı kılmıştır.

Açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR