Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/5992 K.2025/9641

İlk Derece Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, 1979 yılında ... Orman İşletme Müdürlüğünün ... Orman deposuna tomruk ve odunların istifleme işinde 2013 yılına kadar çalıştığını, orman emvali gelmediğinde bile depoda sürekli beklediğini, müvekkilinin 1979 yılından 2013 yılına kadar aralıksız çalıştığının tespitini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı cevap dilekçesinde;davanın yasal süresi içinde açılmadığını, belirterek hizmet ilişkisinin olmadığını beyanla davanın reddini istemiştir. 2. Fer'i müdahil SGK cevap dilekçesinde; hak düşürücü sürenin geçtiğini, bu tür davaların kamu düzenini ilgilendirdiğini, bu nedenle özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi gerektiğini, Kurum kayıtlarının resmi ve yazılı belge niteliğinde olup, aksini kanıt aynı nitelikte yazılı delillerle olması gerektiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 07.10.2020 tarihli kararı ile 01.01.1979-01.01.2013 tarihleri arasında her yıl 6 ay fiilen asgari ücretle çalıştığı, her yıl 01 Nisan-01 Ekim ayları arası olmak üzere her ay 30 gün üzerinden ve 6 ay (180 gün) olarak talebin kabul edilmesi gerektiği kanaati ile davanın kısmen kabul kısmen reddine dair karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin 07.10.2020 tarihli kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin 11.05.2022 tarihli kararının süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairece, "... Mahkemece yapılması gereken iş. 1-Davacının hizmet cetveli irdelendiğinde, 16.03.1990 ile 26.04.1990 tarih aralığında 24 gün 41753 sicilli iş yerinden bildirimi olduğu görülmekle; bu bildirimin kim tarafından yapıldığı belirlenerek hak düşürücü süre irdelenmelidir.

Davacının bildiriminin yapıldığı iş yeri davalıya ait ise dava konusu dönemde orman işletme şefliği tarafından istihsal istifleme işi ile ilgili tüm belgelerin işletme şefliğinden temin edilmek suretiyle istihsal işinin hangi yıllar arasında kaç kişi ile yapıldığı, davacının çalışanlar arasında olup olmadığı belirlenmelidir.

Öte yandan davacının tespitini talep ettiği süre, uzun bir dönemi kapsadığından, her dönemle ilgili tanıkların kendilerinin de çalışma dönemleri tespit edilip gösterilmek suretiyle, beyanlarına başvurulmalı; orman üretiminin yapıldığı yerin köy sınırları içerisinde kalması halinde köy muhtarı, o dönem köy korucuları ve orman muhafaza memurları yine aynı şekilde kendilerinin hangi dönemde görev yaptıkları belirlenmek suretiyle, dinlenerek; davacının çalışması noktasında beyanlarına başvurulmalı; toplanan deliller ışığında varılacak sonuca göre karar verilmelidir ..." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile" Davanın kısmen kabulü ile davacının davalı ... İdaresine ait orman deposunda istifleme işinde hizmet akdine dayalı olarak;

Dava konusu 01 Ocak 1979 -01 Ocak 2013 döneminde;

01.04.1979-01.10.2012 tarihleri arasında, (Davacının Askerlik Hizmetini tamamlamasını müteakip ) (16.03.1990-26.04.1990 tarihleri arasında 24 Gün hizmetin dışlanması suretiyle)

01.04.1979-01.10.1979 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1980-01.10.1980 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1981-01.10.1981 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1982-01.10.1982 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1983-01.10.1983 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1984-01.10.1984 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1985-01.10.1985 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1986-01.10.1986 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1987-01.10.1987 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1988-01.10.1988 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1989-01.10.1989 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.05.1990-01.10.1990 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 150 gün,

01.04.1991-01.10.1991 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1992-01.10.1992 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1993-01.10.1993 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1994-01.10.1994 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1995-01.10.1995 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1996-01.10.1996 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1997-01.10.1997 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1998-01.10.1998 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.1999-01.10.1999 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2000-01.10.2000 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2001-01.10.2001 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2002-01.10.2002 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2003-01.10.2003 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2004-01.10.2004 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2005-01.10.2005 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2006-01.10.2006 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2007-01.10.2007 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2008-01.10.2008 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2009-01.10.2009 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2010-01.10.2010 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2011-01.10.2011 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

01.04.2012-01.10.2012 tarihleri arasında (her ay 30 gün üzerinden 180 gün,

olmak üzere toplam 6096 gün asgari ücretle geçen çalışmalarının 506 sayılı Kanun kapsamında sigortalı çalışma olarak tespitine, fazla istemin reddine" dair karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ve fer'i müdahil Kurum vekilleri, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkindir.

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

İnceleme konusu eldeki davada, Mahkemece bozmaya uyulmuş olmakla, bozma sonrası verilen karar yerinde değildir. Davacı 1979 ile 2013 yılları arasında ... Orman İşletmesine ait orman deposunda istifleme işinde çalıştığını belirterek istifleme olmadığı zamanlarda ise depoda sürekli beklediği iddiası ile dava açmış ise de dinlenen tanık beyanlarında davacının istifleme işinde vahidi fiyat usulü ile çalıştığı belirtilmiş olup bekçilik yaptığına yönelik herhangi bir beyanda bulunmadıkları; kaldı ki resmi iş yeri olan Orman İşletme Şefliği deposunun resmi görevliler tarafından bekleneceği açık olup davacının bu kapsamda bekçilik yaptığı ve ücret aldığı sübut bulmadığından, davanın reddine dair karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR