Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/6611 K.2025/14060

Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davalı ...’in Restoranında şef garson olarak görev yaptığını, davalı işyerinin adının ...

Kebap olduğunu, ortaokulu bitirip akabinde davalının işyerinde garson olarak çalışmaya başladığını, 15.07.2003 tarihinde işe başlayıp bil fiil işyerinde çalıştığını, 2018 Ocak ayının sonuna kadar işyerinde çalıştığını, sigorta başlangıç tarihinin ise 01.06.2014 tarihi olarak göründüğünü, iş akdinin haksız bir şekilde sona erdirildiğini, çalıştığı sürede ...’in işyerinde çalıştığını, çalıştığı sürede aldığı en son maaşın 2.500,00 TL olduğunu, sabah 07:00’den akşam 20:30’a kadar çalıştığını, çalışma sürecine sadece Askerlik yaptığı dönemde devam etmediğini, Askerden döndükten sonra yine işyerinde çalışmaya devam ettiğini,

çalışma süresi boyunca işinin kendisine yüklediği tüm yükümlülükleri yerine getirme bilinciyle gerekli dikkat ve özeni göstererek özverili bir şekilde çalıştığını, ancak davalı tarafça sigorta girişinin yapılmadığını ve hizmetlerinin eksik tespit ettirildiğini belirterek; sigorta hizmet başlangıç tarihinin 15.07.2003 tarihi olarak ve bil fiil 2018 Ocak ayı sonuna kadar devamı şeklinde ...’e ait işyerindeki çalışmalarının tespitine karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı işveren ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının iddialarının gerçekten uzak olduğu, davacının gerçek dışı iddialarla hak elde etmeye çalıştığı, davacının işyerinde çalışma süresinin Kuruma bildirilen kadar olduğu, kayıtlar incelendiğinde davacının gerçek dışı beyanda bulunacağının görüleceği, 04.01.20 11... .11.2012 döneminde işyerinin işveren adına kayıtlı olmadığı ve davacının iş akdinin haklı nedenle fesih edildiği belirtilerek; haksız ve mesnetsiz davanın reddine karar verilmesi istenmiştir.

Dâhili davalı ... cevap dilekçesinde özetle; davacının kendisinin işyerinde çalışmadığı, davanın hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığı, kendisinin diğer davalı ...’in oğlu olduğu, onun tarafından dosyaya sunulan tüm delilleri tekrar ettiği ve bu delillere dayanıldığı belirtilerek; davanın esastan ve usulden reddine karar verilmesi istenmiştir.

Fer’i müdahil Kurum vekili beyan dilekçesinde özetle; açılan davanın 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesi gereğince 5 yıllık hak düşümü süresi içinde açılmadığı, bu nedenle yasal süresi içine açılmayan davanın reddi gerektiği, Kurum kayıtlarında 2...0 sigorta sicil numaralı ...’in davalı işyerinde 01.06.2014 tarihinden 16.03.2018 tarihine kadar toplam 1.231 gün sayısının olduğunun görüldüğü, davacının çalışmalarının Kurum kayıtlarında tespit edilen kadar olduğundan, başka incelemeye gerek kalmadan davanın reddi gerektiği, davanın esasına girilir ise davacının çalışmaları Kuruma kısmi olarak bildirildiğinden,

işe giriş bildirgesi ve bordroların davacının çalışmalarının kesintili geçtiğinin karinesi olduğu, bordro tanıklarının ve bordrolu komşu işyeri tanıklarının beyanlarına başvurulması gerektiği, muhtasar vergi beyannamelerinin incelenmesi gerektiği, davacını tespit istediği sürede SYDF ve benzeri yardımlaşma Kurumlarında bir yardım alıp almadığının tespit edilmesi gerektiği belirterek davanın reddine karar verilmesi istenmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının süre yönünden; 01.06.2007-15.11.2012 tarihleri arasında davalı işverene ait 18471.23 sicil no.lu işyerinde ve 16.11.2012-31.01.2018 tarihleri arasında davalı işverene ait ... sicil no.lu işyerinde SGK'ya bildirimi yapılan süreler hariç sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının ve ücret yönünden; 01.06.20 07... .09.2011 tarihleri arasında brüt asgari ücret, 01.10.20 11... .01.2018 tarihleri arasında brüt asgari ücretin 1,72 katı fazlası oranında ücret ile çalıştığının tespitine, fazlaya ilişkin istemin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ... vekili, davalı ... vekili ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; hak düşürücü süreye yönelik itirazlarının değerlendirilmediğini, kamu düzenine ilişkin davada, çalışmanın gerçek ve fiili olup olmadığına, işyerinin kapsam ve kapasitesine yönelik araştırma yapılması gerektiğini belirterek temyiz başvurusunda bulunmuştur.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet ve prime esas kazancın tespiti yönünden;

Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, iş yeri özlük dosyası temin edilip iş yerinin Kanun'un kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi iş yerinde ne iş yapıldığı, iş yerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, iş yeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

Davacının davalı nezdinde geçen ve Kuruma bildirilmeyen çalışma sürelerinin tespitini talep ettiği eldeki davada, her ne kadar Mahkemece; davacının ceza dosyasındaki beyanları ve tanık beyanları ile tüm dosya kapsamı dikkate alındığında davalı işverene ait ...Kebap Döner Salonu unvanlı işyerinde Askerlik sonrası zorunlu sigortalılık kapsamına alınabilecek şekilde çalıştığı ve çalışmanın başlangıcının da terhis tarihinden 1 hafta 10 günlük sonrası itibarıyla 01.06.2007 tarihi olduğunun ve devamında talep de dikkate alındığa 31.01.2018 tarihine kadar da sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının ve dosyadaki tescilli işyerleri itibarıyla

01.06.2007-15.11.2012 döneminde davalı ...’e ait ... sicil numaralı işyerinde ve 16.11.2012-31.01.2018 döneminde de yine davalı ...’e ait ... sicil numaralı işyerinde sigortaya bildirimi yapılan süreler hariç, sürekli ve kesintisiz olarak ve yine bu sürede 30.09.2011 tarihine kadar sürede dönem brüt asgari ücretleri üzerinden ve 01.10.2011 tarihinden 31.01.2018 tarihine kadar olan sürede ise dönem brüt asgari ücretlerinin 1.72 katı fazlası ücretle çalıştığı kanaatine varıldığı gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de davacının hizmet başlangıcının belirlenmesi hususunda yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli değildir.

Mahkemece dava konusu dönemden yeteri kadar bordro tanığı dinlenmeden, dinlenen tanık beyanları ve diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.

Tüm bu açıklamalara göre mahkemece, öncelikle davacının hizmet döneminin başlangıcının tereddütsüz tespiti için diğer bordro tanıklarının da beyanları alınmalı, bahse konu lokanta iş yeri olduğu anlaşıldığından ilgili döneme ait zorunlu portör muayene kayıtları denetimi yapan sağlık birimlerinden celbedilerek dosyaya kazandırılmalı, davacının hizmet tespiti talebine ilişkin toplanan tüm deliller değerlendirilmek suretiyle bir karar verilmelidir.

Davacı, davalı işveren nezdinde çalıştığı sürede aldığı en son ücretin 2.500,00 TL olduğunu beyanla çalıştığı tüm sürelerdeki sigorta primine esas kazançlarının tespitini istemiş, Mahkemece yapılan yargılama sonunda asgari ücretin 1,72 katı katı esas alınarak tüm dönemler itibariyle kıyaslama yoluyla hazırlanan bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne karar verilmiş ise de, bu sonuca yanılgılı değerlendirme ile gidilmiştir.

Mahkemece; davacıya yapılan ücret ödemeleri ve yazılı delil başlangıcı sayılabilecek ödeme belgeleri, banka kayıtları celp edilmeli prime esas kazançlar ay ve ay araştırılıp kıyaslama yapılmaksızın belirlenmeli ve uyuşmazlık konusu husus hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip; deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR