Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/8903 K.2025/14319

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı ... 'a ait 27... plakalı ve ... SGK sicil numaralı, toplu taşımacılık yapılan araçta 01.11.2015-07.04.20 16... .06.2016-30.11.2016 tarihleri arasında, hizmet akdine bağlı olarak, aylık net 2.700 TL ücret üzerinden sürekli ve kesintisiz olarak çalıştığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

1.Davalı vekili, dava konusu 27... plakalı aracın müvekkiline ait olduğunu, ancak müvekkilinin yurt dışında yaşadığından müvekkili adına aracı ... adlı şahsın işlettiğini, ...'ın şoförlerin işe alımı, ücretlerinin ödenmesi, sigortasının yaptırılması ve araçla ilgili tüm işlemleri yaptığını, davacıyı işe ...'ın aldığını ve hemen sigortasını yaptırdığını, ancak davacının kısa bir süre sonra eşinin kendisine boşanma davası açacağını ve ona nafaka ödemektense çalışacağını belirterek kendi isteğiyle işten ayrıldığını, ...'ın da nafaka ödemektense çalışmayacağını belirterek kendi isteğiyle işten ayrıldığını,

...'ın da muhasebeciyi arayarak durumu bildirdiğini ve terkinin yapılmasını sağladığını, davacının iddia ettiği dönemlerde araçta çalışmadığını, müvekkilinin davacıyı tanımadığını, çalıştığı dönemde sigortası yaptırılan davacının işten ayrıldıktan sonra müvekkiline karşı haksız ve hukuki dayanaktan yoksun bu davayı açtığını açıklanan sebeplerle davanın reddine karar verilmesini beyan etmiştir.

2.Fer'i müdahil SGK vekili cevap dilekçesinde, davanın hak düşürücü süre yönünden reddini dilediklerini, işe giriş bildirgesi verilmiş olsa bile işe giriş bildirgesinden önceki sürelerle ilgili hak düşürücü sürenin işleyeceğinin göz önünde bulundurulması gerektiğini, işyerine ait dönem bordrolarının getirtilip, bordro tanıklarının beyanlarına ya da kayıtlı komşu işyeri sahibi ya da çalışanlarının beyanlarına başvurulması gerektiğini, dinlenecek bordro tanıklarının tespiti istenilen tüm dönemi kapsayan dönemde çalışmış bordro tanıkları olup olmadığı üzerinde durulması gerektiğini,

işyerinin resmi işyeri olması durumunda çalışma iddialarının yazılı belgelerle ispatı üzerinde durulması gerektiğini, davacının çalıştığını gösterir bir tespit ve belge bulunmadığını, arz ve izah edilen sebeplerle, davanın esas yönünden ve husumet yönünden reddine karar verilmesini beyan etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalıya ait ... ünvanlı, ... işyeri sicil numaralı işyerinde 01.11.2015-07.04.2016 tarihleri arasında ve 21.06.2016-30.11.2016 tarihleri arasında olmak üzere belirtilen her iki tarihler arasında aralıksız olarak hizmet akdiyle prime esas kazancın alt sınırındaki ücretle çalıştığının tespitine, davacının fazlaya ilişkin prime esas kazancın tespiti talebinin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı ve fer'i müdahil Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf istemlerinin esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı vekili; dinlenen davacı, davalı ve kamu tanıklarının ifadelerindeki çelişkiler göz önünde bulunmaksızın; iddialar resmi belge niteliğindeki delillerle ispatlanmaksızın karar verildiğini, resmi belge ve delil niteliğindeki kurum kayıtlarına göre; davacının davalı iş yerinde Kurum kayıtlarında gözüken çalışmaları dışında bir çalışması da bulunmadığını, davacı ve kamu tanıklarının çelişkili beyanları nedeniyle davanın tam olarak ispatlanamadığını, eksik araştırma sonucu karar verildiğini ileri sürmüştür.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; dinlenen davacı, davalı ve kamu tanıklarının ifadelerindeki çelişkiler göz önünde bulunmaksızın; iddiaların resmi belge niteliğindeki delillerle ispatlanmaksızın karar verildiğini, resmi belge ve delil niteliğindeki kurum kayıtlarına göre; davacının davalı iş yerinde kurum kayıtlarında gözüken çalışmaları dışında bir çalışması bulunmadığını, davacı ve kamu tanıklarının çelişkili beyanları nedeniyle davanın tam olarak ispatlanamadığını, Mahkemece hak düşürücü süre ve zamanaşımına yapılan itirazlarının değerlendirilmediğini belirtmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur.

Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

2.Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

3.Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

4.Davacının davalı ... 'a ait 27... plakalı ve ...SGK sicil numaralı, toplu taşımacılık yapılan araçta 01.11.2015-07.04.20 16... .06.2016-30.11.2016 tarihleri arasında, hizmet akdine bağlı olarak, aylık net 2.700 TL ücret üzerinden, bildirim öncesi ve sonrası dönem yönünden kesintisiz çalışmalarının tespitini talep ettiği eldeki davada, Mahkemece dinlenen tanık beyanlarına itibarla davanın kısmen kabulüne karar verilmişse de verilen karar eksik incelemeye dayalıdır.

5.Dosyanın incelenmesinde; davacının 08.04.2016 tarihli işe giriş bildirgesine istinaden davalıya ait ... sicil sayılı dosyada işlem gören davalıya ait iş yerinden 20.06.2016 tarihine kadar sigortalı çalışmalarının bildirildiği, davalıya ait iş yerinin, şehir içi otobüs ve dolmuş taşımacılığı faaliyetinden dolayı 31.01.2002 tarihinde kanun kapsamına alındığı, davacı dışında davalı iş yerinden tek çalışan olarak 2016/3-11 döneminde ...'in sigortalı çalışmalarının bildirildiği, davacı adına davalıya ait 27... plakalı otobüsü kullanırken 13.01.2016 tarihinde trafik cezasının kesildiği,

Mahkemece dinlenen bir kısım tanık beyanlarında davacının davalıya ait araçta tek şoför olarak çalıştığının belirtildiği anlaşılmaktadır.

Davalının otobüsü ile ilgili işlemleri yürüttüğü belirtilen ..., davacının davalıya ait otobüste kısa süreli olarak yaklaşık 1-2 ay şoförlük yaptığını, davacının davalıya ait araç dışında, köşe numarası 14, 26... olan araçlarda şoförlük yaptığını ileri sürdüğü anlaşılmakla, Mahkemece davacının çalıştığı iddia edilen 14, 26... köşe numaralı araçların kime ait olduğu konusunda araştırma yapılmadığı, yine davacının çalıştığını iddia ettiği davalıya ait özel halk otobüsü ile ilgili olarak denetim yapılıp yapılmadığının araştırılmadığı,

hükme esas alınan tanık beyanlarının çoğunluğunda davacının tek şoför olarak çalıştığının belirtilmesine rağmen, 2016/3-11 dönemleri arasında dava dışı ... adına davalıya ait iş yerinden sigortalı bildirimlerin yapıldığının anlaşılması karşısında, bu husus tanıklara sorularak, resmi kayıtlar karşısında tanık ifadeleri arasında oluşan çelişki giderilmemiş, yine davacının talep başlangıç tarihi olan 01.11.2015 öncesinde, davalıya ait aracın şoförünün kim olduğu tespit edilmeden karar verilmiştir.

Mahkemece davacı yanın beyanı alınmak suretiyle, talebine konu dönemde araçta tek çalışıp çalışmadığı, dönüşümlü çalışma söz konusu ise kimlerle çalıştığı, aynı dönemde başka araçlarda şoförlük yapıp yapmadığı sorulmalı, yukarıda yapılan açıklamalar nazarında, re'sen araştırma ilkesi kapsamında araştırma genişletilip, eksiklikler giderilerek toplanan tüm deliller ışığında davacının çalışmaya başladığı tarih belirlenmeli, aksi durumda davacı adına davalıya ait aracı kullanırken kesilen trafik cezasının tarihi başlangıç kabul edilmek suretiyle karar verilmelidir.

Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR