Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/9547 K.2025/15340

İlk Derece Mahkemesi kararı davacı ile davalı ... Tic. Ltd. Şti., ... ... Tas. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin davalı ... Ajansına ve ... bağlı olarak uzun yıllardır çalışan bir figüran olduğunu, müvekkilinin 25.02.2014 tarihinde ... Mah. ... Caddesinde kurulu ... ... Stüdyoları A.Ş'ye ait ... Stüdyolarında reklam çekimi sırasında iş kazası geçirdiğini, iş kazasının ... ve ...tarafından ortaklaşa yapılmakta olan ve çekimleri ...

Stüdyolarında gerçekleştirilen bir reklam filmi olduğunu, yapılan çekimler esnasında toplam 100 adet figüranın defalarca koni şeklinde 4 m çapında 7 m yüksekliğinde platforma çıkarıldığını, müvekkilinin de bu platforma çıkan figüranlardan biri olduğunu, herhangi bir güvenlik önlemi alınmadığını, nihayetinde çekim esnasında üzerinde 100'e yakın insan varken koni biçimindeki iskelenin parçalanarak koptuğunu ve üzerindeki pek çok kişinin ardı ardına düşerek çeşitli derecelerde yaralandıklarını, bu kaza neticesinde müvekkilinin sağ ayak tarak kemiğinde kırık, sağ kolda 2 ayrı kırık,

sağ omuz başında çatlak ve başının sağ tarafından 7 cm uzunluğunda ödem oluştuğunu, müvekkilinin aradan geçen süreye rağmen halen sağ kolunu tam olarak kullanamadığını, olayla ilgili olarak ...

83. Asliye Ceza Mahkemesinin 2014/963 Esas sayılı dosyası ile dava açıldığını, yapılan yargılama sonunda tüm sorumluların ceza aldığını, davalı işverenler tarafından gerekli işlemlerin yapıldığını ve müvekkilinin sigortasının ödenmediğini, bu nedenle müvekkilinin iş kazası nedeniyle SGK dan alması gereken bedelleri almasının mümkün olmadığını, iş kazası sırasında yaralanması neticesinde de meslekten kazanma gücü kaybı oluştuğunu, yapılan tedavi giderlerinin müvekkili tarafından ödendiğini belirtmiş, müvekkiline geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi,

sürekli iş göremezlik geliri bağlanması ve Kurum tarafından karşılanmayan zararların davalı işverenden talep edilmesi konularında taşıdığı önem nedeniyle davakonusu olayın iş kazası olduğunun tespitine dair karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle, müvekkili Kurum tarafından yapılan işlemlerde kanun ve mevzuata aykırılık bulunmadığını, müvekkili Kurumun dava açılmasına sebebiyet vermediğini belirtmiş, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılardan ... ve ...vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkillerinden ... yönünden husumet itirazında bulunduklarını, davacının iş kazası geçirdiğini iddia ettiği tarihte diğer müvekkil şirket ... sigortalı çalışanı olduğunu, müvekkillerinden ... sinema, dizi ve reklam projelerine oyuncu temin etme faaliyeti ile uğraştığını, bu nedenle temin edilen oyuncuların belirlenen gün projelerde çalıştığını ve o gün sonunda ücreti ödenerek görevlerinin sona erdiğini, davacının da belirtildiği gibi ...Şirketine bağlı figüran olarak 25.02.2014 tarihinde sigorta girişinin yapıldığını,

belirlenen gün reklam filmi çekimine gittiğini ve aynı gün görevinin bitmesi neticesinde ücreti ödenerek SGK çıkışının yapıldığını, ancak davacı tarafından iş kazası geçirdiğini iddia ettiği dava konusu olayla ilgili müvekkili şirkete herhangi bir bilgi ve belge vermediğini belirtmiş, usuli itirazları dikkate alınarak müvekkillerinden ... yönünden husumet itirazının kabulü ile husumet yönünden davanın reddine, esasa ilişkin beyan ve itirazlarının kabulü ile davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın geçirdiği kaza da müvekkili şirketin en ufak bir kusuru bulunmadığını, davacının müvekkili şirket tarafından istihdam edilmediğini, müvekkili şirket bünyesinde çalışan birisi olmadığını, davacı tarafın sigortalandığı şirket veya şirketlerin müvekkili şirket ile de bir bağı bulunmadığını, hiçbir şekilde alt-üst ilişkisi olmayıp taşeronluk gibi bir durumda olmadığını belirtmiş, açılan davanın husumet ve esastan ayrı ayrı reddine dair karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Reklamcılık vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının gerek davaya konu edilen kaza tarihinde gerekse de bu tarihten önce veya sonra hiçbir zaman müvekkili şirketin sigortalı çalışanı olmadığını ve müvekkili şirket ile herhangi bir işçi-işveren ilişkisi bulunmadığını, davaya konu edilen kazanın gerçekleştiği reklam filminin Limonata Reklamcılık tarafından yapıldığını, figüran temini için davalılar ...ve ...Şirketleri ile anlaşan ve fatura kesen ... Şirketi olduğunu, müvekkilinin davaya konu olay ve davacı ile herhangi bir bağlantısı olmadığını, bu sebeple davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin 13.10.2020 tarihli kararı ile "1-Davanın davalılar ... Tic. A.Ş. ile ... Reklamcılık Müzik Yapım Bilgisayarlı Grafik Sis. Tas. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Sosyal Güvenlik Kurumu yönünden konusuz kaldığı anlaşıldığından karar verilmesine yer olmadığına, 2-Davanın davalılar ... ... Stüdyoları A.Ş. İle ... Tic. A.Ş. husumet yokluğundan reddine" karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ... davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin 13.10.2020 tarihli kararı ile başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının süresi içinde davacı ... davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine Dairenin 11.05.2023 tarihli ilamında, "... Eldeki davada, 25.02.2014 tarihinde meydana gelen kazada davalı ... Tic. Ltd. Şti.'nin sigortalısı olan davacının bir reklam filminde figüran olarak çalıştığı sırada, çekimin yapıldığı konik şeklinde imal edilmiş kule standın çökmesi neticesinde yüksekten düşerek yaralandığı, işbu davadan önce ...

21. İş Mahkemesinin 2015/138 Esas sayılı dosyası ile davalılar ..., ...ve SGK hakkında iş kazası tespit davası açıldığı, mahkemenin davadan önce kuruma başvuru şartı yerine getirilmediğinden bahisle dava şartı yokluğundan davanın reddine karar verdiği, kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiği, davacı vekilinin bu kez 04.06.2015 tarihli dilekçesi ile Beyoğlu Sosyal Güvenlik Merkezine iş kazası başvurusunda bulunduğu, davalı Kurumun 03.04.20 18... no.lu Ünite Kararı ile 25.02.2014 tarihinde meydana gelen olayın 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre iş kazası sayılmasına karar verildiği,

davacının sürekli iş göremezlik oranını %0 olarak belirlendiği. Mahkemece davalılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve bu ilişkinin tespitini sağlayacak sözleşme gibi delillerin eksik araştırılması suretiyle karar verdiği anlaşılmaktadır.

Somut olayda, Kurum tarafından yargılama aşamasında verilen 03.04.2018 tarihli kararla olayın iş kazası olduğu kabul edilmiş ise de iş kazasının tespitine ilişkin davada işveren ile Kurum arasında zorunlu dava arkadaşlığı olduğu, zira iş kazası olduğunun tespiti durumunda sigortalıya (veya hak sahiplerine) sigorta yardımları yapılması söz konusu olacağından verilen kararın davalı Kurumun yanı sıra işverenin de hak alanını ilgilendirdiğinden, Kurumun tek taraflı olarak olayı iş kazası olarak kabul etmesi ile taraflar arasındaki uyuşmazlığın sona erdiğinden ve davanın konusuz kaldığından söz etme olanağı bulunmadığından,

5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi gereğince inceleme ve araştırma yapılarak olayın iş kazası olup olmadığı belirlenmeli, gerçek işverenin tespiti için Mahkemece, davalılar arasındaki sözleşmelerin celbi ile davalılar arasındaki ilişkinin ve aralarında asıl/alt işveren ilişkisi olup olmadığı tespit edilmeli ve uyuşmazlığı tüm taraflar yönünden kesin surette çözüme kavuşturacak bir karar verilmelidir." gerekçesiyle kararın bozulmasına karar verilmiştir.

B. İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen İkinci Karar İlk Derece Mahkemesinin 17.02.2025 tarihli kararı ile "1-Davanın SGK yönünden konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, 2-... Limited Şirketi ve ... ... Müzik Yapım Bilgisayar Grafik Sistemleri Tasarım Sanayi ve Tic. Ltd. Şti. yönünden 25.02.2014 tarihinde gerçekleşen kazanın iş kazası olduğunun tespitine, 3-... Tic. A.Ş. ve ... yönünden husumet yokluğundan reddine" karar verilmiştir.

VI. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili, davanın kabulü ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 2.Davalı ... Tic. Ltd. Şti. vekili davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 3.Davalı ... ... Sis. Tas. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. 4.Davalı Kurum vekili, davanın reddi ile kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iş kazasının tespitine ilişkindir.

1.Mahkemenin, Yargıtay Dairesince verilen bozma kararına uyması sonunda, kendisi için o kararda gösterilen şekilde inceleme ve araştırma yaparak, yine o kararda belirtilen hukuki esaslar gereğince hüküm verme yükümlülüğü doğar. “Usuli kazanılmış hak” olarak tanımlayacağımız bu olgu; Mahkemeye, hükmüne uyduğu Yargıtay bozma kararında belirtilen çerçevede işlem yapma ve hüküm kurma zorunluluğu getirdiği gibi Mahkemenin kararını bozmuş olan Yargıtay Hukuk Dairesince; sonradan, ilk bozma kararı ile benimsemiş olduğu esaslara usuli kazanılmış hakka aykırı bir şekilde, ikinci bir bozma kararı verilememektedir (09.05.1960 gün ve 21/9 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, Hukuk Genel Kurulunun 12.07.2006 gün, 2006/9-508 E., 2006/521 sayılı Kararı).

Mahkemenin, Yargıtayın bozma kararına uyması ile bozma kararı lehine olan taraf yararına bir usuli kazanılmış hak doğabileceği gibi bazı konuların bozma kararı kapsamı dışında kalması yolu ile de usuli kazanılmış hak gerçekleşebilir. (Prof. Dr. Baki Kuru, Usuli Müktesep Hak (Usule İlişkin Kazanılmış Hak) ..’e ..., ... Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No. 351 ..., 1974, sayfa 395 vd.)

Yargıtay tarafından bozulan bir hükmün bozma kararının kapsamı dışında kalmış olan kısımları kesinleşir. Bozma kararına uymuş olan mahkeme kesinleşen bu kısımlar hakkında yeniden inceleme yaparak karar veremez. Bir başka anlatımla, kesinleşmiş bu kısımlar, lehine olan taraf yararına usuli kazanılmış hak oluşturur. (04.02.1959 gün ve 13/5 sayılı YİBK).

2.Mahkemece Dairemizce verilen bozma kararına uyulmuş ise de bozma gereğinin tam olarak yerine getirildiğinden bahsedilmesi mümkün değildir. Bozma sonrası yapılan araştırmanın eksik olduğu, bozma gereğinin yerine getirilmediği, yapılan araştırma ve incelemenin hüküm kurmaya yeterli olmadığı görülmektedir.

3. İnceleme konusu eldeki davada, bozma ilamında açıkça davalılar arasındaki sözleşmelerin celbi ile davalılar arasındaki ilişkinin ve aralarında asıl/alt işveren ilişkisi olup olmadığının ve gerçek işverenin tespiti gerektiğinin üzerinde durulmuş Mahkemece, ara karar ile sözleşmelerin sunulması için davalılara süre verilmiş ise de ilgili yerlere müzekkere yazılmamış, verilen süreye rağmen davalılar tarafından da sözleşmeler dosyaya ibraz edilmemiştir.

Mahkemece, resen araştırma ilkesi gereği, reklam filmi sahibi olan ...'den işin kime verildiği, ödemenin kime yapıldığı belgeleriyle birlikte sorulmalı, davalılar arasındaki sözleşmeler ve ödeme belgeleri müzekkere yazılmak suretiyle temin edilmeli, ... 83. Asliye Ceza Mahkemesinin E. 2014/963 sayılı dosyasında adı geçen ... San. ve Tic. Ltd. Şti. şirketinden de ilgili sözleşmeler ve ödeme belgeleri celbedilerek davalılar ve dava dışı ... San. ve Tic. Ltd.

Şti. arasındaki ilişki, aralarında asıl/alt işveren ilişkisi olup olmadığı ve gerçek işveren tespit edilerek sonucuna göre karar verilmelidir.

4.Diğer taraftan karar başlığında davalı şirketlerden ... ... Sis. Tas. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ...Şirketinin unvanlarının eksik ve hatalı yazılması isabetsiz olup unvanları düzeltilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek eksik araştırma ve inceleme sonucu yanılgılı değerlendirme ile yazılı şekilde hüküm kurulması, usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir.

VII. KARAR