Yargıtay 10. Hukuk Dairesi E.2025/9844 K.2025/14211

Bölge Adliye Mahkemesi davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili davacının ... sicil numaralı ... ve ... sicil numaralı ... isimli işyerlerinde bilfiil çalıştığını, davalı Kurumun 13.03.2020 tarih ve 2020/88636/017 sayılı raporu dayanak alınarak davacının fiili çalışmalarına karşılık gelen primlerinin iptal edildiğini, dava açılmadan önce dava konusu işlemin iptali için davalı Kuruma başvurulmuş ise de Kurumun 12.01.2021 tarihli yazısı ile talebin reddedildiğini belirterek, kurum dava konusu red işleminin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

II. CEVAP

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum işleminin yerinde olduğunu, davanın reddini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "1-Davalı ... aleyhine açılan davanın hukuki yarar bulunmadığından usulden reddine, 2-Davalılar ... ve Sosyal Güvenlik Kurumu aleyhine açılan davanın kabulüyle, davacının 04.06.2018-08.06.2020 tarihleri arasında ... sicil sayılı işlerinde geçen çalışmalarının fiili çalışmaya dayalı olduğunun tespitiyle davacının hizmetinin iptal eden Kurum işleminin iptaline,'' karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde; Mahkemece hatalı ve eksik inceleme ile davanın kabulüne karar verildiğini beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, iptal edilen hizmetlerin tespiti istemine ilişkindir.

1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 86/9. maddesi olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.

3.Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen iş yerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli,

aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli,

bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.

4. Eldeki dosyada İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen karar eksik incelemeye dayalıdır.

Davacı, davalı ...'in eşi olup ... iş yerinde 21.04.2018-31.05.2018 tarihleri arasında Kuruma bildirimlerinin bulunduğu, daha sonra ...'nun yanında 04.06.2018-19.01.2023 tarihinde bildirimlerinin yapıldığı, davalı ... 'nun eşi olan ...'nun da 17.04.2019-17.06.2019 tarihleri arasında ...'nun yanında, 05.07.2019-08.06.2020 tarihleri arasında ise davalı ... iş yerinde bildirimlerinin olduğu, denetim raporunda ...'nun beyanında kendisinin eşi olan ...'nun halen ...'in yanında çalıştığını beyan ettiği, davacının ise kendisi yanında çalıştığını beyan ettiği, her iki davalının aynı iş yeri adresini kullandığı,

iş yerinde kapı, panjur ve sineklik imalat işi yapıldığı, kurum denetim elemanlarınca yapılan denetimde çalışmaların fiili olmadığı gerekçesi ile davacının hizmetlerinin iptal edildiği, denetim raporunda beyanı alınan davacının ön muhasebe işini yaptığını, genellikle evde çalıştığını, iş yerine gitmediğini, belgeleri de eşinin getirdiğini, ücretini de eşinin getirdiğini açıkça belirttiği, mahkemece dinlenen tanıkların beyanında davacının iş yerinde ön muhasebeci olarak çalıştığının belirtildiği, böylece beyanların çelişkili olduğu, buna rağmen tanık beyanlarına itibar edilerek hüküm kurulmuş ise de verilen karar eksik araştırmaya dayalıdır.

Mahkemece davacının beyanı ile tanıkların beyanları arasındaki çelişki giderilmelidir. İş yerinin kapsam ve kapasitesi üzerinde durularak ön muhasebe işinin gerekip gerekmediği araştırılmalıdır. İş yeri muhasebecisi tanık olarak dinlenmelidir.

Muhasebe işlemleri sırasında davacının imzasını taşıyan belge veya tutanağın bulunup bulunmadığı araştırılıp toplanan deliller ile toplanacak olan deliller birlikte değerledirilip davacının çalışması tereddütsüz bir şekilde ortaya koyulması gerekir iken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve kanuna aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR