Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2022/3556 K.2023/7551

Taraflar arasındaki teminat mektubuna bağlı verilen ipoteklerin fekki davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın aktif husumet yokluğundan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkili firmanın, davalı bankanın 16.04.2014 tarihli ve 310.000 USD tutarında geçici teminat mektubu ile Tanzanya National Roads Agency tarafından yapılan Matema Yolu Asfalt işi ihalesine katıldığını, ihalenin müvekkili firmaya kaldığının sözlü olarak bildirildiğini ancak herhangi bir yazılı veya resmi tebligat yapılmadığını, müvekkili firmanın müşavir aracı firmanın bazı işlemlerinden şüphelendiğini ve bazı usulsüzlüklerin yapıldığını tespit ederek bu durumu ve ihaleden çekildiğini Tanzanya Hükümetine, ihaleyi yapan resmi kuruma ve Türkiye Ekonomi Bakanlığına bildirdiğini,

Tanzanya Hükümetinin işi başka bir firmaya ihale ettiğini, müvekkili şirketin bu ihaleye katılmak için davalıdan temin ettiği teminat mektubu aslını 10.02.2015 tarihinde iade ettiğini, teminat mektubu ... iade edilmesine ve aradan ... bir süre geçmesine rağmen, teminat mektubunun garantisi olarak bankaya verilen ipoteklerin kaldırılmadığını, bunun nedeni davalı bankadan sorulunca, dava konusu teminat mektubundan başka (sahte) bir teminat mektubu daha iletildiğini ve bununla ilgili inceleme yapıldığının belirtildiğini,

incelemenin uzaması üzerine Ankara 16. Noterliğinin 17.04.2015 tarihli ve 8544 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile ipoteklerin kaldırılmasının istendiğini, davalı bankanın inceleme yaptıklarını bildirdiğini, mektubun ... iade edilmiş olmakla davalı bankanın hiçbir riski kalmadığını iddia ederek iade edilen mektup nedeniyle bankaya verilen ipoteklerin kaldırılmasını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; davacının talebi üzerine geçici teminat mektubu düzenlenerek şirket yetkilisine verildiğini, teminat mektubu aslının tesliminden yaklaşık 2 ay sonra 10.02.2015 tarihinde davacı şirket yetkilisinin mektubun aslını müvekkil bankaya iade ettiğini, iade tarihi itibariyle teminat mektubunun vadesinin dolmamış olması ve arada muhabir bir banka bulunmaması karşısında, davacı firmadan söz konusu teminat mektubu aslının muhatap tarafından kendisine iade edildiğine ilişkin muhatap kurumca yazılmış bir üst yazı talep edildiğini,

bu koşulun yerine getirilmemesi nedeniyle de teminat mektubunun lehdar firma gayri nakdi risk hesaplarından düşülmesi işleminin gerçekleştirilemediğini, muhatap kurumdan iadeye ilişkin yazı beklenirken, 19.03.2015 tarihinde Tanzanya ... Konsolosluğu tarafından Atatürk ...

Limanı/ İstanbul şubesine elektronik posta aracılığı ekinde teminat mektubu örneği yer almayan bir talep gönderilerek, 16.12.2014 tarihli geçici teminat mektubunun müvekkili bankaca düzenlenip düzenlenmediğinin sorulduğunu, müvekkili banka tarafından da kayıtlarında yer ... ... teminat mektubu esas alınarak teyit verildiğini, böylece teminat mektubunun iade edildiğine ilişkin yazının muhatap tarafından müvekkili bankaya gönderileceği beklenirken 23.03.2015 tarihinde muhatap tarafından mektubun tazmin edilmesi hususunda talepte bulunulduğunu, tazmin talebi incelendiğinde,

talebin ekinde yer ... sözde teminat mektubunun müvekkili banka tarafından düzenlenen ve davacı firmaya teslim edilen metinle aynı olmadığının fark edildiğini, muhataba sahtelik durumu da bildirilerek tazmin talebinin reddedildiğini, her iki teminat mektubu karşılaştırıldığında, tarih ve referans numaralarının, banka yetkililerinin isimlerinin aynı imzalarının benzer olduğunu fakat tazmin talebine konu teminat mektubunun ... teminat mektubundan farklı ifadeler içerdiğini, fekki talep edilen ipoteklerin sadece dava konusu teminatların değil,

davacı firmanın müvekkili banka nezdinde doğmuş ve doğacak bütün borç ve risklerinin teminatı olarak dava konusu teminat mektubunun düzenlenmesi tarihinden aylar önce tesis edildiğini, müvekkili banka tarafından davacı firma ile imzalanan 18.02.2014 tarihli Genel Nakdi ve Gayri Nakdi Kredi Sözleşmesi'ne dayalı olarak çeşitli ticari krediler de kullandırıldığını, aynı zamanda davacının kefili olan ... ... isimli şahsın gerek kendisinin gerek davacının doğmuş ve doğacak tüm borçları için banka lehine ipotek tesis ettiğini, davacının 08.12.2016 tarihi itibari ile nakdi ve gayri nakdi olarak taşıt kredisi, çek riski, kredi kartları borcu,

teminat mektubu komisyon borcu, nakdi kredi riskleri olduğunu, sahte bir teminat mektubuna dayalı da olsa yöneltilmiş bir tazmin talebi bulunduğunda ipoteklerin fek edilmesi gerektiğinden söz edilemeyeceğini, sahte olduğu açık olan bu sözde teminat mektubunun kim yada kimler tarafından hazırlandığı/düzenlendiği, resmi bir kurum olduğu bilgisi edinilen Tanzania National Roads Agency'nin eline ne şekilde geçtiği, bu sahte teminat mektubu nedeniyle kimlerin çıkar elde edeceği veya Tanzanya Birleşik Cumhuriyetinde bu sahteciliğe ilişkin bir işlem gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, yargılama yapılıp yapılmadığı,

muhatap kuruma davacı firma ile ilgili olarak sahte evrak verilip verilmediği, verildi ise bu evrakın kim tarafından düzenlendiği, davacı firmanın ihaleden çekilip çekilmediği, bunun ihaleyi düzenleyen kurum tarafından kabul edilip edilmediği ya da, ihalenin davacı firmaya verilip verilmediği,

verildi ise buna ilişkin yazılı bir bildirim yapılıp yapılmadığı hususlarının müvekkili bankaca bilinemediğini, bu konularda müvekkili bankaya ulaşmış bir belge bulunmadığını, muhatap kurum tarafından teminat mektubunun ... ile iade edildiği hususu teyit edilmedikçe veyahut bu ilişkinin sonlandığı ve teminat mektubunun ... ile iade edildiği bir mahkeme kararı ile hükme bağlanmadıkça garanti sözleşmesinin veya bu sözleşmenin temelini oluşturan riskin son bulduğundan söz edilemeyeceğini, salt teminat mektubunun iade edilmesinin esasen hiç bir sorumluluğu olmayan müvekkili banka açısından dava veya takibe uğrama riskini ortadan kaldırmadığını,

fek edilmesi talep edilen ipoteklerin de söz konusu bu riskin yegane teminatını oluşturduğunu, davacı firmanın uyuşmazlığın özünü çözmesi gerekirken, kendisine muhataba ulaştırılmak üzere teslim edilmiş bir teminat mektubunun yine muhatap tarafından işi bittiğinden iade edildiğini gösteren bir belge getirmesi beklenirken haksız olarak işbu davayı açtığını bildirerek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacı şirketin talebi üzerine davalı banka tarafından düzenlenen geçici teminat mektubunun vadesinin 01.06.2015 olduğu, muhatap The Chief Exceutıve Tanzania National Roads Agency / HQ Tender Board'ın, geçici teminat mektubunun vade tarihinden önce 19.03.2015 tarihli yazı ile davacı şirketin, ihale geçerlilik süresinin bitiminden önce süreçten çekildiğini, ihale şartlarındaki yükümlülükleri ihlal ettiğini belirterek ihale güvenlik tutarı veya ABD Doları cinsinden eş değeri olan tutarın ödenmesini talep ettiği,

bu süreçte davacı firma tarafından uyuşmazlık konusu olan geçici teminat mektubu ... davalı bankaya iade edilmiş olsa bile, muhatap tarafından geçici teminat mektubunun sahtesini ibraz ederek tazminini talep etmesi karşısında, davacı şirket tarafından, teminat mektubunun muhatabının rızası ile iade edildiği hususu teyit edilmedikçe veya geçici teminat mektubu nedeniyle davalı bankanın bir sorumluluğu kalmadığına ilişkin belge sunulmadıkça davalı bankanın sorumluluğunun devam edeceği ve sorumluluğu sona ermeden bu sorumluluğun teminatını teşkil eden ipoteklerin fekkinin istenemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu geçici süreli teminat mektubunun aslının davalı bankaya iade edildiğini, davalı bankanın vadesi geçmiş teminat mektubu nedeniyle herhangi bir ödeme riski ve sorumluluğu bulunmadığını, ilk derece mahkemesince alınan bilirkişi raporunun yalnızca davalının beyanlarına itibar edildiğini,

bilirkişi raporu ile rapor esas alınarak tesis edilen ilk derece mahkemesi kararında bir yandan 19.03.2015 tarihli yazı ile muhatap The Chief Exceutive Tanzania National Roads Agency / HQ Tender Board'ın sahtecilik girişiminde bulunduğunun ve sahte teminat mektubu ile bankadan tazmin talebinde bulunduğunun belirtildiğini,

diğer yandan ise teminat mektubu nedeniyle ipoteklerin kaldırılabilmesi için firmalarından sahtecilikle itham edilen kurumdan "teminat mektubunun rızası ile iade edildiği hususunda teyit" veya "geçici teminat mektubu nedeniyle davalı bankanın bir sorumluluğu kalmadığına ilişkin belge" talep edilmesinin açıkça çelişki olduğunu bildirerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile somut olayda dava tarihi itibariyle davacı şirketin dava konusu teminat mektubundan kaynaklanan borcun teminatını teşkil etmesi için üzerine ipotek tesis edilen taşınmazların maliki olmadığından eldeki dava yönünden aktif husumet ehliyetinin bulunmadığı gözetilerek davacı vekilinin istinaf başvurusunun kamu düzeni gözetilerek kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın aktif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; müvekkili firmanın yurt dışında üstleneceği iş nedeniyle davalı bankadan teminat mektubu alındığını, bu işlemin teminatı olarak da üçüncü şahsın taşınmazları üzerine banka lehine ipotek tesis edildiğini, davalı bankadan talep edilen teminat mektubu nedeniyle alınan ve banka tarafından kaldırılmayan ipotekler nedeniyle üçüncü şahıslar nezdindeki hak ve menfaatlerinin ihlal edildiğinin açık olduğunu, dolayısıyla somut olayda dava konusu üzerinde hak sahibi olduklarının, dava açma haklarının bulunduğunun ve davacı sıfatına sahip olduklarının açık olduğunu,

müvekkil firma ile davalı banka arasındaki hukuki ilişkiye tamamen yabancı olan üçüncü kişinin ipotekleri terkin ettirmeye zorlanmasının düşünülemeyeceği, Yargıtay içtihatlarınca (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 16.12.2021 tarih, 2011/668 E., 2011/806 K.) taraf sıfatı bulunup bulunmadığına dair incelemenin duruşma yapılmadan ve taraflar usulüne uygun duruşmaya çağrılmadan yapılmasının hatalı olduğunu beyan ederek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, teminat mektubuna bağlı olarak verilen ipoteklerin kaldırılması istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanun'un 883 üncü maddesi.

3. Değerlendirme 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,