Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/2295 K.2024/5320

Taraflar arasındaki faydalı model hükümsüzlüğü, faydalı modele tecavüzün tespiti, durdurulması istemlerine ilişkin asıl ve faydalı model hükümsüzlüğü istemine ilişkin karşı davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince asıl davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davalı- karşı davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı- karşı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA VE KARŞI DAVAYA CEVAP

Davacı-karşı davalı vekili asıl davada dava dilekçesinde; makina üretimi yapan müvekkilinin “Kurutulmuş Meyve Toplama Makinası” buluşu ile ilgili Türk Marka ve Patent Kurumu'na (Türkpatent) başvurusu üzerine TR2016/00169 Y numarası ile faydalı model belgesi aldığını, müvekkilinin bu makinenin üretimini 06.01.2016 tarihinden beri yaptığını, sektörde kullandığını, tanıttığını, davalının, müvekkiline ait makineyi takliden üretip sattığını, davalıya ait faydalı modelin tarifnamesinde faydalı modelin amacı ve konusunun müvekkiline ait tarifnamenin aynı amaç ve konusu ile benzerlik taşıdığını, davalının,

müvekkiline ait faydalı modelin ismini değiştirerek Türkpatente başvurusuyla “Kuru Üzüm Toplama Makinesinde Çul Aktarım Sistemi” adında TR 2016/11987 sayılı faydalı model aldığını, davalının başvurusunun kurumun dikkatinden kaçarak kabul edildiğini, Kanuna aykırı belge verildiğini, davalının haksız rekabette bulunduğunu ileri sürerek davalının lehine TR 2016/11987 sicil numarası ile tescilli faydalı modelin hükümsüzlüğü ile sicilden terkinini, davalının müvekkil adına tescilli TR201600169 Y sayılı faydalı model haklarına tecavüzde bulunarak 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nu (6769 sayılı Kanun),

556 sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’yi (556 sayılı KHK) ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (6102 sayılı Kanun) haksız rekabet hükümlerini ihlal ettiğinin tespitini, ihtiyati tedbir yoluyla faydalı model hakkına tecavüz teşkil eden fiillerin durdurulmasını talep etmiş, karşı davaya cevap dilekçesinde; karşı davanın süresinde açılmadığını, karşı davacının dayandığı faydalı modellerin müvekkilinin buluşuyla ilgisinin olmadığını, zaten karşı davacının itirazının Türkpatentçe reddedilerek müvekkiline belge verildiğini savunarak karşı davanın reddini istemiştir.

II. CEVAP VE KARŞI DAVA

Davalı-karşı davacı vekili asıl davaya cevap dilekçesinde; müvekkiline ait faydalı modelin hükümsüzlüğü talep edilmiş ise de dilekçe içeriğinde haksız rekabetten ve faydalı model hakkına tecavüzden de bahsettiğini, davacının talebi ve dayandığı vakıaların açık ve net bir şekilde anlaşılamadığını, müvekkilinin üzüm makinaları ürettiğini, 8 adet faydalı model başvurusu ve 2 adet de tescilli endüstriyel tasarımının bulunduğunu, bu konuda ilk faydalı model tescilinin de 2013 yılında gerçekleştirildiğini, 2013 yılında tescil başvurusunda bulunulmadan önce de bu alanda üretim yapıldığını, gerçek durumun davacının iddialarının tam tersi olduğunu,

karşı davalının müvekkilinin faydalı modellerini isim değiştirerek tescil ettirdiğini savunarak davanın reddini istemiş, karşı dava dilekçesinde; davacının talebine mesnet gösterdiği 2016/00169 numaralı faydalı modelinin yenilik kriterini taşımadığını, istemlerde bahsedilen unsurların bir çoğunun müvekkilinin faydalı modelinde bulunduğu gibi bir çoğunun da bu makineler için kimsenin tekeline bırakılamayacak olmazsa olmaz unsurlar içinde yer aldığını ileri sürerek 2016/00169 sayılı faydalı model belgesinin hükümsüzlüğünü talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacıya ait 2016/00169 sayılı faydalı model belgesinin başvuru tarihinin 05.01.2016 olduğu, anılan tarihten önceki bir zamanda kamuya açıklanmış delillerin dikkate alınması gerektiği, dava konusu faydalı modelin yeniliğine ilişkin 2014/06983, 2014/13929 sayılı faydalı modeller ile 2014/04397 sayılı tasarım tescilinin bulunduğu, davalıya ait 2016/11987 sayılı faydalı model belgesinin başvuru tarihinin 23.08.2016 olduğu, söz konusu faydalı modelin yeniliğine ilişkin daha önce başvurusu yapılmış faydalı model ve tasarım tescillerinin bulunmadığı,

2016/11987 sayılı faydalı model belgesinin yenilik vasfını taşımadığı, 2016/11987 sayılı faydalı model belgesinde tanımlanan bir sistemin üretildiğinin varsayılması durumunda bu sistemin 2016/00169 sayılı faydalı model koruma kapsamında kalacağı, davacıya ait 2016/00169 sayılı faydalı modelin tüm istemleri itibariyle yenilik vasfını taşıdığı gerekçesiyle asıl davanın kabulüne, davacıya ait 2016/00169 sayılı faydalı modelin tüm istemleri itibariyle yenilik vasfına sahip olduğu, davalı-karşı davacıya ait 2016/11987 sayılı faydalı model belgesinin yenilik vasfı bulunmadığından,

2016/11987 sayılı faydalı modelin hükümsüzlüğüne, sicilden terkinine, davalı-karşı davacının 2016/11987 sayılı faydalı modelinin davacıya ait 2016/00169 sayılı faydalı model haklarına tecavüz teşkil ettiği ve haksız rekabet oluşturduğunun tespiti ile faydalı model hakkına tecavüz teşkil eden kullanımların önlenmesine, durdurulmasına, karşı davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı- karşı davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı- karşı davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; faydalı modellerinin ana istemlerinin tamamen karşılaştırılmadığını, müvekkilinin 2016/11987 sayılı faydalı modelinde bir adet, davacı- karşı davalının faydalı modelinde ikinci bir kapak bulunduğunu, ana istemlerdeki tüm unsurların aynılık içermediğini, müvekkilinin önceki tarihli faydalı modelleri ile tasarımı karşısında davacı- karşı davalının faydalı modelinin yenilik vasfını taşımadığını, faydalı modellerinin bütününün incelenmediğini,

aynı husustaki farklılığın davacı- karşı davalının faydalı modeli ile müvekkilinin 2016/11987 sayılı faydalı modelinde ayniyet olarak değerlendirildiğini, müvekkilinin 2014/06983 numaralı faydalı modelinin ana istemi ile 2016/00169 numaralı faydalı modelin ana istemi arasında tekniğin bilinirliğine göre herhangi bir farklılık bulunmadığını, eksik değerlendirmeler içeren bilirkişi raporları üzerinden karara gidildiğini, ürünlerin fiziksel incelenmesi gerektiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bilirkişi ek raporuyla davalı- karşı davacının asıl rapora itirazlarının karşılandığı, asıl ve ek bilirkişi raporunun denetime elverişli ve bilimsel olduğu, dava konusu faydalı modelin istemleri ile davacı- karşı davalı delillerinin tek tek karşılaştırılarak sonuca ulaşıldığı, bu raporlara göre hüküm kurulmasının doğru bulunduğu, davalı- karşı davacıya ait 2016/11987 sayılı faydalı model belgesinin yenilik vasfı taşımadığı, davacı-karşı davalıya ait 2016/00169 sayılı faydalı modelin koruma kapsamında kalacağının tespit edildiği gerekçesiyle davalı- karşı davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı- karşı davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı- karşı davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunun yetersiz olduğunu, ne ek ne de kök raporda faydalı modellerin ana istemlerinin tamamen karşılaştırılmadığını, müvekkilinin 2016/11987 sayılı faydalı modelinin 1 numaralı isteminde “ürün toplama işlemi bittikten sonra açılarak bahsedilen çul toplama silindirindeki (130) çulun bahsedilen çul aktarma borusuna (120) aktarılmasında geçiş sağlamak için kullanılan ve ürünün toplanması esnasında kapatılarak ürünün dökülmesini engellen çul aktarma kapağı (110)” olmak üzere 1 adet kapak bulunurken davacı- karşı davalının faydalı modelinin 1 numaralı isteminde “bahsedilen beze

rampa görevi gören büyük kapak (5), büyük kapak (5) üzerinden gelen bezin döner tambura (6) iletilmesini sağlayan bir ikinci kapak (4)” yer aldığını, müvekkilinin 2016/11987 numaralı faydalı modelinin ana istemindeki tüm unsurlar ile davacı- karşı davalının faydalı modelinin ana istemindeki tüm unsurların aynılık içermediğini, faydalı modellerin tamamının incelenmesi gerekirken hükme esas teşkil eden bilirkişi raporlarında dava konusu faydalı modellerin ana istemlerinin bile tamamının incelenmemesi ve karşılaştırılmamasının ana istemlerdeki farklı unsurların belirtilmeyişinin isabetsiz olduğunu,

müvekkilinin 2014/13929 ve 2014/04397 numaralı faydalı modelleri karşısında davacı- karşı davalının 2016/00169 numaralı faydalı modelinin yenilik vasfını taşımadığını, aynı husustaki farklılığın davacı- karşı davalının faydalı modeli ile müvekkilinin 2016/11987 numaralı faydalı modelinde ayniyet olarak değerlendirildiğini, müvekkilinin 2014/06983 numaralı faydalı modelinin ana istemi ile 2016/00169 numaralı faydalı modelin ana istemi arasında tekniğin bilinirliğine göre herhangi bir farklılık bulunmadığını, faydalı modellerin birbiri ile ayniyetini ortaya koyan hususları belirttiklerini,

2016/00169 numaralı faydalı modelin ana istemi ile 2014/04397 numaralı tasarımın tarifnamesindeki hususların tamamıyla incelenmediğini, karşı davaya mesnet müvekkilinin 2014/06983 numaralı faydalı modeli ve 2014/04397 numaralı tasarımı ile davacı karşı davalının 2016/00169 numaralı faydalı modeli arasındaki benzerliklerin davacı- karşı davalının iddiasına yönelik müvekkilinin 2016/11987 numaralı faydalı modeli kapsamında benzerlik olarak değerlendirildiğini, fakat karşı dava bakımından benzerlik olarak değerlendirilmeye alınmadığını, müvekkilinin 2014/06983,

2014/13929 numaralı faydalı modelleri ile 2014/04397 numaralı tasarımı karşısında davacı karşı davalının 2016/00169 numaralı faydalı modelinin tekniğin bilinirliğine ilişkin nasıl bir yenilik sağladığına ilişkin değerlendirme yapılmadığını, ürünlerin fiziksel olarak incelenebilmesi için keşif icra edilmesi talebinin kabul edilmediğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Asıl dava, faydalı model hükümsüzlüğü, faydalı modele tecavüzün tespiti, durdurulması, karşı dava faydalı model hükümsüzlüğü istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6769 sayılı Kanun'un 85, 89, 142 ve 144 üncü maddeleri.

3. 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 154, 156, 165 inci maddeleri.

3. Değerlendirme Asıl davalı faydalı modele tecavüzün tespiti, durdurulması, asıl dava davalısı adına tescilli 2016/11987 sayılı faydalı modelin hükümsüzlüğü, karşı dava, karşı davalı adına tescilli 2016/00169 sayılı faydalı modelin hükümsüzlüğü istemine ilişkindir.

Asıl ve birleşen davalarda hükümsüzlük istemleri yönünden uygulanması gereken 551 sayılı KHK'nın 156 ncı maddesi uyarınca, faydalı model belgesi başvurusuna konu olan buluş başvuru tarihinden önce, Türkiye içinde veya dünyada herkesin ulaşabileceği şekilde yazılı olarak veya bir başka yolla açıklanmış veya yöresel veya ülke çapında kullanılmış ise, yeni değildir. Yenilik incelemesinde, faydalı modele konu ürün itibariyle teknik ilerleme sağlanıp sağlanmadığına bakılmalıdır.

Aynı KHK’nın 165 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine yer alan “Faydalı model belgesi konusu buluşun, buluş konusunun ilgili olduğu teknik alandaki bir uzmanın onu uygulamaya koyabilmesini mümkün kılacak yeterlikte, açık ve tam olarak tanımlanmadığı ispat edilmişse,” şeklindeki düzenleme ile faydalı model başvuru belgesinde, başvuru belgesini inceleyen uzmanın ileri sürülen teknik soruna başvuruya konu küçük buluş ile getirilen çözümün makul olduğuna ikna olmasını sağlayacak açıklıkta olması gerekmektedir.

Faydalı model belgesinin 551 sayılı KHK'nın 156 ncı maddesi gereğince başvuru tarihi itibariyle tekniğin bilinen durumuna göre teknik ilerleme sağlayan bir yenilik içerip içermediğinin tespiti gerekir. Patent ve faydalı model korumasında esas alınan unsur o ürünün işlevsel özellikleridir. Diğer bir anlatımla, bir ürünün elde edilmesinde, çalıştırılmasında, kullanılmasında sağlanan teknik faydalardır.

İlk Derece Mahkemesince görüşüne başvurulan bilirkişi heyeti kök raporunda karşı dava yönünden yapılan değerlendirmede.

2014/06983 sayılı faydalı model, 2014/13929 numaralı faydalı model ve 2014/04397 numaralı tasarım tescili ile hükümsüzlüğü istenen 2016/00169 sayılı faydalı modelin 1 numaralı ana istemi değerlendirildiğinde, karşı davacının dayandığı sistemlerde en azından büyük kapak (5) üzerinden gelen bezin döner tambura (6) iletilmesini sağlayan bir ikinci kapak (4) unsurunun bulunmadığı, yani tek bir kapak olduğu görüldüğünden dava konusu faydalı model istemlerindeki unsurların tamamını içeren bir yapılanmanın bu dokümanlarda açıklanmadığı, bunun sonucu olarak 1 numaralı istemin bu dokümanlara göre yeni olduğu,

ana istemin yeniliği sebebiyle diğer istemler de yeni olacağından davacı- karşı davalının faydalı modelinin tüm istemleri itibariyle bu dokümana göre de yenilik taşıdığı kanaatine varılmış, itiraz üzerine alınan ek raporda da kök rapordaki sonuç ve kanaatin devam ettiği belirtilmişse de bilirkişi kök ve ek raporlarında yukarıda açıklanan ilkeler bazında değerlendirme yapılmamış, karşı davacının itirazları üzerinde yeterince durulmamıştır.

Bu durumda Mahkemece, içlerinde tarım makineleri alanında uzman bir sektör bilirkişisinin de içinde bulunduğu bilirkişi heyetinden davalı- karşı davacının itirazlarını değerlendiren, dava konusu faydalı modelde yer verilen ikinci kapak unsurunun teknik bir ilerleme sağlayıp sağlamadığı, işlevsel karşılığı daha ileri bir noktaya götürüp götürmediği, faydalı modele yenilik katıp katmadığı hususlarında denetime elverişli bir rapor alınıp sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken karşı dava yönünden eksik incelemeye dayalı yazılı şekilde karar verilmesi yerinde görülmemiş, kararın bozulmasını gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Bozma sebebine göre davalı- karşı davacı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine şimdilik yer olmadığına,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde davalı- karşı davacıya iadesine,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,