Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/4175 K.2024/6167

Taraflar arasındaki haksız rekabetin tespiti, meni, giderilmesi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı, Yargıtayca duruşma istemli olarak davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne, dava, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin ikinci fıkrası gereğince miktar veya değer söz konusu olmaksızın duruşmalı olarak incelenmesi gereken dava ve işlerin dışında bulunduğundan duruşma isteğinin reddine karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin 2011/02932 tescil numaralı çoklu tasarıma konu "Oyuncak Araç" adlı ürününün "1.1, 1.2, 2.1, 2.2" sıra numaralı tasarımlarının aynısının ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerinin davalı tarafından izinsiz olarak kullanıldığını, bu durumun Bakırköy 1 inci ... ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nin 2017/177 D.İş sayılı dosyasından alınan bilirkişi raporu ile de tespit edildiğini, davalı ürünlerinin müvekkilinin tasarımının birebir taklit olduğunu ve davalı yan fiillerinin müvekkilinin tasarım haklarına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğunu iddia ederek,

tecavüz ve haksız rekabetin tespitini, durdurulmasını, giderilmesini, tecavüz teşkil eden davalı ürünleri ile bu ürünlerin üretiminde münhasıran kullanılan kalıplara el konularak imhasını, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak şimdilik 5.000,00 TL maddi ve 10.000,00 TL manevi tazminatın, tespit tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsilini, davalıya ait www.guclutoys.com alan adlı internet sitesinde müvekkiline ait işbu davaya konu ürünlerin satış ve tanıtımı yapıldığından, erişimin engellenmesini ve verilecek hüküm özetinin ilanını talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde;müvekkili ürünlerinin, davacının tasarımına tecavüz oluşturmadığını, söz konusu ürünlerin internet sitesinde sergilenmesinde de bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, davacı tasarımının harcıalem olduğunu, müvekkilinin kendisine tanınan benzetme ilkesi sınırları içerisinde ürünlerine, kendisini diğer tasarımlardan farklı kılacak küçük ayrıntıların ötesinde farklı özellikler eklediğini, tespit dosyasındaki bilirkişi raporuna itiraz ettiklerini ve davacı yan taleplerin yersiz olduğunu belirterek davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamı, deliller ve dosya kapsamı ile uyumlu görülen bilirkişi raporuna göre, davalının davacı adına tescilli 011/02932 tescil nolu 1 ve 2 numaralı tasarımın aynısını üreterek piyasaya sürdüğü ve böylece tasarım tescilinden doğan haklarına tecavüzde bulunduğu, bu eyleminin aynı zamanda 6102 sayılı Kanunun anlamında haksız rekabet teşkil ettiği, davacı vekilinin ıslahla belirttiği tercih hakkına göre, istenebilecek maddi tazminat tutarının 97.478,78 TL olduğu,

bu eylemin aynı zamanda davacının tasarımdan doğan manevi haklarını da ihlal etmesi sebebiyle, ihlalin şekli, ürün sayısı ve manevi tazminatın amacı nazara alındığında istenen 10.000,00 TL manevi tazminatın uygun ve yeterli olduğu gerekçesiyle davacının davasının kabulüne, davalının davacı adına tescilli 2011/02932 tescil nolu 1 ve 2 numaralı tasarım tescilinden doğan haklarına tecavüzünün ve haksız rekabetinin tespitine, durdurulmasına, giderilmesine,

bu meyanda tecavüz teşkil eden davalı ürünleri ile bu ürünlerin üretiminde münhasıran kullanılan kalıplara el konularak imhasına, toplam 97.478,78 TL maddi tazminatın tespit tarihi olan 26.10.2017 yılından itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte ve 10.000,00 TL manevi tazminatın 26.10.2017 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davalıya ait "www.guclutoys.com" adlı internet sitesinden davaya konu 2011/02932 tescil nolu 1 ve 2 numaralı tasarımların benzerlerinin satış ve tanıtımının önlenmesine, menine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davacı tarafından 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (6769 sayılı Kanun) 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendinde yer alan sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanç yöntemiyle hesaplama yapılmasını talep ettiğini, ancak bu şekilde hesaplama yapılması maddi yönden imkansızlaşırsa terditli olarak lisans bedeline göre hesaplanarak ödenmesine karar verilmesini talep ettiğini,

kabul etmemek kaydıyla 09.10.2018 tarihli bilirkişi raporunda müvekkilin dava tarihinden 2 yıl geriye dönük olarak satışlarını gerçekleştirdiği ürünlerden elde edebileceği toplam net kazancın 12.993,53 TL olarak hesaplandığını, davacının net kazanç hesaplama yöntemiyle belirlenen tutara itiraz ederek ve dava dilekçesindeki talebini hukuka aykırı olarak değiştirerek/genişleterek lisans bedeline göre hesaplama yapılmasını istediğini,

mahkemece davacının usul ve hukuka aykırı olan talebinin kabulüne karar verilerek ek rapor alındığını ve taleple bağlılık ilkesinden ayrılarak lisans bedeline göre hesaplama yapılması neticesinde 97.478,48 TL maddi tazminatın tahsiline karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, D.İş dosyasında alınan bilirkişi raporuna itiraz ettiklerini, mahkemece itirazlarının hiçbir şekilde dikkate alınmadan ve raporlar arasındaki çelişkiler giderilmeden hüküm kurulduğunu, davaya konu oyuncak tasarımları arasında kullanıcının tercihini doğrudan etkileyecek tasarım farklılıkları bulunduğunu,

09.10.2018 tarihli bilirkişi raporunu tanzim eden bilirkişilerce incelemenin fiziken ve çıplak gözle yapılmadığından bilirkişi raporunun hükme esas alınamayacağını, iki tasarımın benzer olduğu yönünde hatalı tespitler yapıldığını, 09.04.2018 tarihli uzman raporunda dava konusu oyuncak araçlara bizzat fiziki olarak temas edilerek rapor tanzim edildiğini, bilirkişilerce hiçbir parçanın ölçüsünün tespit edilmediğini, ölçülerin birbirinden farklı olduğunu, üç tekerlekli çocuk bisikletlerinde benzer bir yapısal strüktür bulunduğunu,

bu nedenle kullanılabilecek geometrik formların ve seçenek özgürlüğünün sınırlı olduğu gözetilmeksizin verilen kararın yerinde olmadığını, benzerliklerin sadece montaj üzerinde kurulduğunu, montajın tüketicinin fark edip ilgileneceği bir husus olmadığını, İTÜ Endüstriyel Tasarım bölümünde doktor unvanına haiz ...'ın tespit ettiği gerekçeli olarak değerlendirdiği ve tasarımların benzer olmadığı sonucuna ulaştığı noktaların hükme esas alınan bilirkişi raporunda değerlendirilmediğini, bilirkişi raporunun yetersiz ve ... ilkelere aykırı olarak tanzim edildiğini,

ayrıca rapor arasında çelişki giderilmeden taleple bağlılık ilkesine aykırı şekilde hüküm kurulmasının yerinde olmadığını, maddi ve manevi tazminata hükmedilmesinin yerinde olmadığını belirterek istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmesini istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf mahkemesinin kararında delillerin ikame edilmediğini, hukuki çelişkilerin giderilmediğini, değerlendirme yapılmadan soyut nitelikteki yerel mahkeme kararı doğrultusunda başvurularının esastan reddedildiğini, yerel mahkemece raporlar arasındaki çelişkilerin giderilmediğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunun denetime elverişli olmadığını, kararlarda bilirkişi raporunda dava konusu ürünlerdeki teknik farklılıkların değerlendirilmediğini, kararda ve raporda farklı olduğu iddia edilen ve emsal olarak gösterilen ürünlerin açıkça davacının ürünleri ile benzerlik taşıdığını,

istinaf mahkemesince taleple bağlılık ilkesine aykırı şekilde hüküm kurulduğunu, talebin genişletilmesi yoluyla belirlenen maddi tazminat tutarının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, tasarımdan doğan haklara tecavüz ve haksız rekabetin tespiti, durdurulması, giderilmesi, tecavüz teşkil eden davalı ürünleri ile bu ürünlerin üretiminde münhasıran kullanılan kalıplara el konularak imhası, maddi ve manevi tazminat, davalıya ait www.guclutoys.com alan adlı internet sitesine erişimin engellenmesi ve verilecek hüküm özetinin ilanı istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 6769 sayılı Kanun'un 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri.

3. Değerlendirme 1.Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2.Davacı hak sahibi dava dilekçesinde, tasarım hakkına tecavüz nedeniyle talep ettiği maddi tazminatın 6769 sayılı Kanun'un 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi uyarınca sınai mülkiyet hakkına tecavüz edenin elde ettiği net kazanca göre hesaplanmasını, bu şekilde hesaplama yapılmasının maddi yönden imkansızlaşması durumunda ise anılan Kanunun 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi kapsamında tasarımdan doğan hakka tecavüz edenin buluşu bir lisans anlaşması ile hukuka uygun şekilde kullanmış olması halinde ödemesi gereken lisans bedeline göre hesaplanarak ödenmesine karar verilmesini talep etmiş,

maddi tazminatın hesabına yönelik seçim hakkına ilişkin terditli beyanda bulunmuştur. Mahkemece alınan bilirkişi raporunda, davalı firmanın davaya konu ürünlerin satışından mali verilerin incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucu elde edebileceği kazancın 12.993,53 TL olarak hesaplandığı belirtilmiş, itiraz üzerine alınan ek raporda ise 97.478,78 TL lisans bedeli olarak hesaplama yapılmıştır.

Davacı vekili ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talebinin lisans bedeli yönünden ıslah ettiğini beyan ederek maddi tazminat talebini 87.478,78 TL arttırmıştır. Davacı her ne kadar maddi tazminatın hesabına yönelik seçim hakkına ilişkin terditli beyanda bulunmuş ise de, seçimlik haklar bir kez ve net olarak kullanılıp sonradan ıslahla dahi değiştirilemeyeceği gibi terditli olarak da ileri sürülemez. Bu haklar, kullanımla biten, yenilik doğurucu haklardır.

Davacı öncelikle anılan Kanun'un 151 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine göre seçimlik hakkını kullandığından mahkemece bu madde hükmüne göre yapılan bilirkişi incelemesi uyarınca karar verilmesi, bu maddeye göre tazminatın belirlenememesi durumunda ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 52 inci maddesine göre maddi tazminatın takdiri gerekirken, davacının terditli talebi nazara alınarak usule aykırı şekilde lisans bedeline göre maddi tazminata hükmedilmesi doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalı vekilinin bozma kapsamı dışındaki temyiz itirazlarının REDDİNE,

2. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek halinde ilgiliye iadesine,