Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E.2023/6502 K.2023/7771

Taraflar arasındaki aynen iade ve alacak davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili ve katılma yoluyla davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; taraflar arasında bayilik, ariyet sözleşmeleri ile protokol imzalandığını, sözleşmeler kapsamında müvekkilinin davalıya bayilik sözleşmesi boyunca ve bayilik faaliyetinde kullanılmak üzere bir kısım malları ariyet verdiğini, bayilik ilişkisi sürerken davalının 20.07.2015 tarihli ihtarnamesi ile bayilik sözleşmesini süresinden önce ... taraflı feshettiğini, müvekkilinin de bu ihtarnameye karşı ihtarında ariyet malların iadesini istediği halde davalının iade etmediğini, ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinde cezai şart öngörüldüğünü ileri sürerek ariyet konusu malların aynen iadesini,

bunun mümkün olmaması halinde 149.808,77 TL’nin 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsilini, şimdilik 50.000,00 USD cezai şartın ödeme tarihindeki ... döviz ... karşılığı TL’nin 22.07.2015 tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; müvekkilinin ürün mal talepnamesi ile davacıdan 16.07.2015 tarihinde akaryakıt talebinde bulunduğunu, aracın davacının dolum tesislerinde beklemesine rağmen sözleşmeye aykırı şekilde araca dolum yapılmadığını, müvekkilinin müşterilerine karşı mahcup olduğunu, sınırlı akaryakıt satabildiğini, 20.07.2015 tarihinde haklı sebeple sözleşmeyi feshettiğini, malların aynen teslimi hususunda görüşmelere rağmen olumlu sonuç alınamadığını, cezai şarta ilişkin ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinin genel işlem ... niteliği taşıdığını, önceden ... başına hazırlandığını, ariyet malların teslim edilmediği her geçen ... 2.000,00 USD cezai şartın ahlaka aykırı olduğunu savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sözleşme gereğince ekinde yer ... ariyetlerin davalıya teslim edildiği, sözleşmenin davalı tarafından 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesi ile feshedildiği, davalının 29.07.2015 tarihli ihtarnamesi ile teslim edilen ariyetlerin normal kullanımdan kaynaklanan yıpranmalar hariç olmak üzere hasarsız ve kullanılabilir halde iadesinin talep edildiği, sözleşmenin feshi sonucu davalının ariyet olarak kendisine teslim edilen malzemeleri de iade yükümlülüğü altına girdiği, davacının talep etmesine rağmen iadenin sağlanmadığı,

ariyet sözleşmesinin 3 üncü maddesi gereğince davalının malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 ... içinde teslim etmeyi, aksi halde ise sözleşmenin 4 üncü maddesi gereğince geçen her ... için 2.000,00 USD veya ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödemeyi kabul ettiği, davalının ariyetleri iade etmediğinden davacının davasında haklı olduğu,

ariyetlerin aynen iadesi gerektiği, aynen iadesinin mümkün olmaması halinde ise sözleşmenin yapıldığı ve ariyetlerin teslim edildiği tarih, kullanılması süresi, yıpranma durumu dikkate alındığında, davacının talep ettiği gibi fatura bedelleri üzerinden bedel iadesinin hakkaniyete aykırı olacağı, belirlenen rayiç değerlerinin tahsiline karar verilmesi gerektiği, davacının ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesinde belirtildiği şekilde cezai şart talep ettiği, davalının dosya kapsamında yer ... bilançoları da incelendiğinde talep edilen cezai şart miktarının davalının mahvına sebep olacak düzeyde olmadığı,

sözleşme hükümlerine aykırı davranarak ariyetleri iade etmemiş olması sebebiyle davacının cezai şart isteyebileceği, teslim edilmeyen ... sayısı itibariyle de talep edilen cezai şartın yerinde olduğu gerekçesiyle davanın kısmen kabulü ile, taraflar arasında 20.09.2011 tarihinde imzalanan ariyet sözleşmesi ekinde liste halinde yer ... ve hükümde belirtilen davalı tarafından teslim alınan ariyetlerin, davacıya aynen iadesine, ariyetlerin aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde toplam 27.800,00 TL'nin 02.08.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine,

ariyet bedeli yönünden fazlaya ilişkin istemin reddine, davacının cezai şart isteminin kabulü ile 50.000,00 USD cezai şartın 02.08.2015 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un (3095 sayılı Kanun) 4 üncü maddesinin (a) bendi uyarınca işleyecek işleyecek faizi ile birlikte ödeme tarihindeki TCMB efektif satış ... karşılığı TL olarak davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; ek raporda belirtilen değerlerin ariyete konu malların ... değerinin çok altında olduğunu, bedellerin hangi yöntemle belirlendiğinin, hangi kıstasların esas alındığının belirtilmediğini, faiz hesaplamasını kabul etmediklerini ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkilinin ürün mal talepnamesi ile en çok ihtiyaç duyduğu ... arefesinde davacıdan 16.07.2015 tarihinde akaryakıt talebinde bulunduğunu, plakası dahi yazılan aracın davacının dolum tesislerinde beklediğini, sözleşmeye aykırı şekilde araca dolum yapılmadığını, müvekkilinin müşterilerine karşı mahcup olduğunu, müşteri kaybı yaşadığını, sınırlı akaryakıt satabildiğini, 20.07.2015 tarihinde haklı sebeple sözleşmeyi feshettiğini, davalının da ihtarname ile ariyetleri istediği halde nereye teslim edileceğini bildirmediğini, tarih belirtilmediğini, bilirkişilerin mal bedellerini fahiş belirlediğini,

cezai şartın genel işlem ... içerdiğini, ... başına davacı tarafından hazırlandığını, cezai şartın müvekkilinin ekonomik durumunu sonlandıracağını, büyük ihtimalle iflasına sebebiyet vereceğini, bilirkişi raporuna aykırı şekilde indirime gidilmediğini, ariyet konusu malların bedelleri gözetildiğinde istenen cezai şart tutarının 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (4721 sayılı Kanun) 2 nci maddesine aykırılık taşıdığını ileri sürerek kararın kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ariyet sözleşmesi gereğince, sözleşme ekinde belirtilen bir kısım malların davacı tarafından davalıya ariyet olarak verildiği, davalı bayi tarafından bayilik sözleşmesinin 20.07.2015 tarihli ihtarnameyle, akaryakıt talebinin karşılanmadığı gerekçesiyle sözleşmenin bitim tarihinden önce feshedildiği, sonrasında davacı tarafından düzenlenen 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarname ile bir kısım alacaklarla birlikte dava konusu ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek hasarsız ve kullanılabilir şekilde iadesinin talep edildiği,

ancak ihtarnamede "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek sonradan iade tarihi bildirileceği belirtilmesine rağmen davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı, davacı tarafından keşide edilen bu ihtarnamenin davalıya 03.08.2015 tarihinde tebliğ edildiği,

20.09.2011 tarihli ariyet sözleşmesinin 3 üncü maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde, söküm ve nakliye masrafları ariyet alana ait olmak üzere 15 ... içinde teslim etmeyi ariyet alanın kabul ettiği, 4 üncü maddesinde, malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde, geçen her ... için 2.000,00 USD veya fiili ödeme tarihindeki kur üzerinden TL karşılığını ödeneceğinin, kısmen veya tamamen teslim edilmemesi halinde ise benzeri teçhizatın piyasa değerinin 5 katının tazminat olarak şirkete ödeneceğinin kabul ve taahhüt edildiği hususlarının düzenlendiği,

ariyet sözleşmesinin imza tarihi gözetildiğinde genel işlem koşulları denetimine tabi tutulamayacağı, davacının cezai şart talebinin ariyet sözleşmesinin 4 üncü maddesine dayandığı, sözleşmenin 3 üncü maddesinde, malzemelerin şirket tarafından yazılı olarak istenilmesi halinde bayi tarafından 15 ... içinde teslim edileceği, 4 üncü maddesinde ise malzemelerin taahhüt edilen zamanda şirkete iade edilmediği takdirde geçen her ... için 2.000,00 USD cezai şart ödeneceğinin hüküm altına alındığı, ancak davacının 29.07.2015 tarihli cevabi ihtarnamesinde ariyet malzemelerinin "tarafınıza bildirilecek tarihte" denilerek iadesinin talep edildiği,

dolayısıyla ariyetlerin iade tarihinin sonradan bildirileceğinin açıkça belirtildiği, sonraki dönemde ise davalıya ariyetleri hangi tarihte veya hangi tarihe kadar iade etmesi gerektiği hususunda başkaca bir bildirim yapılmadığı, davalının ariyetleri iade yükümlülüğü doğmuş olsa da, cezai şart hükmüne dayanak geç teslim olgusundan söz edilemeyeceği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine; davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına,

davanın kısmen kabulüne, taraflar arasında 20.09.2011 tarihinde imzalanan ariyet sözleşmesi ekinde liste halinde yer ... ve hükümde belirtilen ariyetlerin, davacıya aynen iadesine, ariyetlerin aynen iadesi mümkün olmadığı takdirde toplam 27.800,00 TL'nin 02.08.2015 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine, ariyet bedeli yönünden fazlaya ilişkin istemin reddine, davacının cezai şart isteminin reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili ve katılma yoluyla davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; ariyetlerin tesliminin talep edildiği ihtarname ile bildirimin gerçekleştiği, ayrıca ve açıkça süre verilmesinin şart olmadığını, aksi düşünülse bile en geç dava tarihi itibariyle ariyetlerin iadesi gerektiğini, oysa halen iadenin yapılmadığını, cezai şart ödeme yükümünün doğduğunu, ariyete konu malların bedellerinin eksik belirlendiğini ileri sürerek kararın bozulmasını istemiştir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; hükmün tahsile yönelik kısmının bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, ariyete konu emtianın aynen iadesi ve alacak istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 ... maddeleri.

2. 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 158 vd. maddeleri.

3. Değerlendirme 1.Bölge Adliye Mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 ... maddesinde yer ... sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince ve katılma yoluyla davalı vekilince temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 ... maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderlerinin temyiz edenlere yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,