Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2022/3955 K.2022/11400

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

Milli Gemi Siciline kayıtlı ... 6 adlı gemi hakkında ...

Devleti’nde bulunan noterlikçe düzenlen sözleşme ve belgelere (kanuni rehin hakkına) dayalı olarak taşınır rehninin paraya çevrilmesi yolu ile icra takibinde, ör 8 numaralı ödeme emrinin tebliği üzerine, borçlunun icra dairesine itirazı ile duran takibin devamını sağlamak amacıyla; alacaklının itirazın kaldırılması istemiyle icra mahkemesine başvurduğu, ilk derece mahkemesince, davanın reddine karar verildiği, alacaklı istinaf yoluna başvurulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince, davacının alacağının TTK'nun 1320. maddesinde zikredilen ve kanuni rehin hakkı bahşeden alacak niteliğinde olduğu iddiasına dayandığı,

davalılar tarafından sair itirazlarla birlikte gemi alacaklısı hakkına da itiraz edilerek alacağın kanuni rehin hakkı bahşeden ve 1320. maddesinde sayılan alacaklardan olmadığına yönelik itirazda bulunulduğu, bu haliyle çekişmeli hale gelen alacağın niteliğinin belirlenmesinin, dosya kapsamında ibraz edilen dayanak belgelerin gemi alacağı ve dolayısıyla kanuni rehin hakkı bahşedip etmeyeceğinin açılacak itirazın iptali davasında değerlendirilebileceği gerekçesi ile alacaklının istinaf başvurusunun HMK’nun 353/1-b(1) maddesi gereğince esastan reddine karar verildiği görülmüştür.

İİK’nun 153/a maddesinin birinci fıkrası uyarınca; “Taşınır rehninin paraya çevrilmesine ilişkin hükümler, bayrağına ve sicile kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın bir gemi üzerindeki hapis hakkı ile gemi alacağının verdiği rehin hakkının paraya çevrilmesinde de uygulanır.” Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise “İpoteğin paraya çevrilmesine ilişkin hükümler, gemi ipoteğinin paraya çevrilmesine de uygulanır. Bu hükümlerde geçen “taşınmaz” terimi Türkiye’de veya yurt dışında sicile kayıtlı olan gemileri; “tapu sicili” terimi gemi sicilini ve “ipotek” terimi gemi ipoteklerini anlatır.” hükmü yer almaktadır. Takibin dayanağı gemi ipoteği ise bahsi geçen maddenin ikinci fıkrası uyarınca sicile kayıtlı gemiler İİK kapsamında taşınmaz olarak değerlendirilmelidir.

Bahsi geçen hükümler dikkate alındığında sicile kayıtlı gemiler hakkında iki şekilde takip yapılabilir. Bunlardan birincisi gemi ipoteğinin paraye çevrilmesi yolu ile takip olup, bunun için 6102 sayılı TTK’nun 1015. maddesi kapsamında kurulmuş bir ipoteğin varlığı şarttır. Gemi üzerindeki taşınır rehninin paraya çevrilmesi yolu ile takip yapılabilmesi için ise Türk Hukuku’nda düzenlenen taşınır rehnine ilişkin hükümlerden birinin varlığı gerekmektedir. ESAS NO : 2022/3955

Bunlardan biri de TTK’nun 1321. maddesi kapsamında gemi alacağının sağladığı kanuni rehin hakkıdır. Gemi alacaklısı hakkı veren alacaklar ise yine TTK’nun 1320. maddesinde tahdidi olarak sayılmıştır. Diğer bir deyişle, kanuni rehin hakkında dayalı takip başlatılabilmesi için alacağın TTK’nun 1320. maddesinde sayılan gemi alacaklısı hakkı veren alacaklardan biri olması gerekmektedir.

Öte yandan, itirazın kaldırılmasında, icra mahkemesi, öncelikle alacağın esasına ilişkin olmayan şekli ve takip hukukuna (alacaklının takip yapma yetkisine ilişkin olan) itirazları inceler, ardından takip hukukuna ilişkin itiraz yerinde bulunursa, alacağın varlığını ve (yapılmışsa) borçlunun alacağın esasına ilişkin itirazlarını incelemeden, alacaklının itirazın kaldırılması talebini reddeder. (Prof. Dr. Baki Kuru, İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, 2013, s. 304 – Prof.

Dr. Hakan Pekcanıtez, İcra ve İflas Hukuku Ders Kitabı, 2020, s. 124)(Benzer nitelikte itirazın kaldırılmasında takip hukuna ilişkin itirazların öncelikle incelendiği Dairemizin 03.07.2018 tarih ve 2018/2997 E. - 2018/7203 K., 05.06.2018 tarih ve 2018/2718 E. - 2018/5897 K., 01.12.2021 tarih ve 2021/5464 E. - 2021/10906 K. sayılı kararları)

Somut olayda, takip konusu ... 6 adlı gemi Milli Gemi Siciline kayıtlı olup, taraflarca Moritanya Devleti’nde düzenlenen sözleşmelerin gemi siciline şerh edilmediği, yani usulünce kurulmuş bir gemi ipoteğinin olmadığı, ayrıca bahsi geçen sözleşmelerdeki alacağın da gemi alacaklısı hakkı veren alacaklardan olmadığı görülmüştür. Bu nedenle, gemi hakkında başlatılan takip yolu hatalı olup, bu husus re’sen gözetilmelidir. Her ne kadar Bölge Adliye Mahkemesince, alacağın kanuni rehin hakkı kapsamında olup olmadığının itirazın iptali davasında değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiş ise de; bu gerekçe yerinde olmayıp, kanuni rehin hakkına ilişkin değerlendirmenin icra mahkemesi hakimi tarafından yapılması gerekmektedir. Bunu yasaklayan herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

O halde, Bölge Adliye Mahkemesince, alacaklının istinaf başvurusunun yukarıda yazılı gerekçe ile reddi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsiz ise de sonuçta talep esastan reddedildiğinden hükmün gerekçesinin değiştirilerek ve düzeltilerek onanması yoluna gidilmiştir.