Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/16393 K.2020/4768

Davacı tarafından, davalılar aleyhine 19/08/2014 gününde verilen dilekçe ile geçit hakkı kurulması talebi üzerine yapılan duruşma sonunda; davanın kabulüne dair verilen 28/06/2016 günlü hükmün Yargıtayca incelenmesi davalı ... tarafından istenilmekle süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

KARAR

Davacı, maliki bulunduğu ... Mahallesi, ... Mahalle mevkii 181 parsel sayılı taşınmazın lehine davalılara ait 1587 parsel sayılı taşınmazdan geçit hakkı kurulmasını istemiştir.

Davalı ... davanın reddini savunmuş, diğer davalılar cevap vermemişlerdir.

Mahkemece, davanın kabulüne, davacının murisinin maliki olduğu 181 parsel sayılı taşınmaz lehine davalılara ait 1587 parsel sayılı taşınmaz aleyhine fen bilirkişisi ...'ın 01/03/2016 tarihli rapor ve krokisinde 1 No'lu seçenekte A harfi ile belirtilen 221,84 metrekare alanda geçti hakkı kurulmasına karar verilmiştir.

Hükmü, davalı ... temyiz etmiştir.

Dava, Türk Medeni Kanununun 747. maddesi gereğince geçit hakkı kurulması isteğine ilişkindir.

Türk Medeni Kanununun 747/2 maddesi gereğince geçit isteği, önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşuya, bu şekilde ihtiyacın karşılanmaması halinde geçit tesisinden en az zarar görecek olana yöneltilmelidir. Zira geçit hakkı taşınmaz mülkiyetini sınırlayan bir irtifak hakkı olmakla birlikte, özünü komşuluk hukukundan alır. Bunun doğal sonucu olarak yol saptanırken komşuluk hukuku ilkeleri gözetilmelidir. Geçit ihtiyacının nedeni, taşınmazın niteliği ile bu ihtiyacın asıl ve hangi araçlarla karşılanacağı davacının sübjektif arzularına göre değil, objektif esaslara uygun olarak belirlenmeli, taşınmaz mülkiyetinin sınırlandırılması konusunda genel bir ilke olan fedakârlığın denkleştirilmesi prensibi dikkatten kaçırılmamalıdır.

Uygun güzergâh saptanırken önemle üzerinde durulması gereken diğer bir yön ise, aleyhine geçit kurulan taşınmaz veya taşınmazların bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır. Şayet başka türlü geçit tesisi mümkün değil ise bunun gerekçesi kararda açıkça gösterilmelidir.

Yararına geçit kurulacak taşınmazın tapuda kayıtlı niteliği ve kullanım amacı nazara alınarak özellikle tarım alanlarında, nihayet bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar vermek gerekir. Bu genişliği aşan bir yol verilmesinin zorunlu olduğu hallerde gerekçesi kararda dayanakları ile birlikte gösterilmelidir.

Saptanan geçit nedeniyle yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bu bedel de hükümden önce depo ettirilmelidir. Hemen belirtmek gerekir ki, bedelin saptanmasından sonra hüküm tarihine kadar taşınmazın değerinde önemli derecede değişim yaratabilecek uzunca bir süre geçmiş veya bedel tespitinden sonra yörede taşınmazın değerini artıracak değişiklikler meydana gelmiş olabilir. Bu gibi durumlarda mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmaz malikinin mağduriyetine neden olmamak ve diğer tarafın hakkın kötüye kullanılması sonucunu doğuracak olası davranışlarını önlemek için hüküm tarihine yakın yeni bir değer tespiti yapılmalıdır.

Kurulan geçit hakkının TMK'nın 748/3 ve 1012. maddesi ile yeni Tapu Sicil Tüzüğünün İrtifak hakları ve taşınmaz yükünün tescili başlıklı 30. maddesi gereğince kütük sayfasında ayrılan özel sütununa tesciline karar verilmelidir.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

Somut olayda; 1587 parsel sayılı taşınmazda A harfi ile gösterilen 1 numaralı güzergahtan geçit irtifakı tesisine dair hüküm kurulmuş ise de bu güzergah üzerinde bulunan yapının değeri ve bu yapıya rağmen uygun güzergah olup olmadığı belirlenmemiştir. O halde mahkemece geçit yeri üzerinde bulunan yapı nedeniyle uygun güzergah olup olmadığının bilirkişinin belirlediği diğer güzergah da gözönüne alınmak suretiyle değerlendirilmesi, bilirkişi raporunda sarı renkle boyalı olarak gösterilen güzegaha üstünlük tanınması halinde üzerindeki yapının da bilirkişi raporu ile belirlenecek geçit irtifak bedeline eklenerek depo edilmesine karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ile yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.