Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/4944 K.2019/6620

Davacı vekili tarafından, davalı aleyhine 13/09/2013 gününde verilen dilekçe ile önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil istenmesi üzerine yapılan muhakeme sonunda; davanın kabulüne dair verilen 22/12/2015 günlü hükmün Yargıtayca duruşmalı olarak incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle tayin olunan 15/10/2019 günü için yapılan tebligat üzerine taraflardan gelen olmadı. Süresinde olduğu anlaşılan temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra bilhare dosya ve içerisindeki bütün kağıtlar incelenerek gereği düşünüldü:

_ KARAR _

Dava, önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil isteğine ilişkindir.

Davacı vekili, davalının 407 parsel sayılı taşınmazın 772/12256 hissesini 15.09.2011’de bedelde muvazaa yaparak 30.000,00TL’ye satın aldığını, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2013/33 Esas sayılı geçit dosyasında 607 parsel sayılı taşınmazın bir dönümünün 3.000,00TL olarak belirlendiğini, keşfen belirlenecek bedel üzerinden önalım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil talep etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde, 607 parsel sayılı taşınmazın davacı ve kardeşlerine babalarından intikal ettiğini, davacı ve kardeşlerinin yaklaşık 10 yıl kadar önce bir araya gelerek kardeşleri Ölü ...’nın miras hissesine düşen yeri ...’nın çocukları...’a fiilen ayırarak verdiklerini, Fatma’nın çocuklarının daha sonra kullandıkları yeri davalıya sattığını, davacının da kendi hissesini kardeşleriyle beraber kullandığını, bedelde muvazaa yapılmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece davanın kabulüne, dava konusu ... Köy'ünde bulunan tapunun 407 parsel numarasında kayıtlı taşınmazda davalı adına kayıtlı 772/12256 hisseye ilişkin tapunun iptali ile bu hissenin davacı ... adına tapuya kayıt ve tesciline, taşınmazın tapu harç ve giderleri ile birlikte belirlenen ve mahkeme veznesine depo edilen 18.078,52TL’lik bedelinin hüküm kesinleştiğinde davalıya verilmesine karar verilmiştir.

Hükmü, davalı vekili temyiz etmiştir.

Önalım hakkı paylı mülkiyet hükümlerine tabi taşınmazlarda bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını kısmen veya tamamen üçüncü bir kişiye satması halinde diğer paydaşlara bu satılan payı öncelikle satın alma yetkisi veren bir haktır. Bu hak paylı mülkiyet ilişkisi kurulduğu anda doğar ve satışın yapılmasıyla kullanılabilir hale gelir.

TMK'nin 733. maddesi gereğince yapılan satışın alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilmesi zorunludur.

Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirdiği tarihin üzerinden üç ay ve herhalde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer.

Bu süre hak düşürücü süre olup mahkemece kendiliğinden göz önünde bulundurulması gerekir.

TMK’nin 733/3 maddesi gereğince üç aylık hak düşürücü sürenin başlaması için öğrenme yeterli olmayıp yapılan satışın, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilmesi gerekir. Noter aracılılığıyla bildirimde bulunulmamışsa iki yıllık hak düşürücü süre içerisinde önalım hakkına dayanılarak tapu iptali ve tescil istenebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 21.09.2005 tarihli, 2005/6-358 Esas, 470 Karar sayılı kararı da bu doğrultudadır.

Önalım hakkı paylı mülkiyet hükümlerine tabi taşınmazlarda payın üçüncü kişiye satılması halinde, diğer paydaşlara o payı öncelikle satın alma yetkisi veren bir haktır. Bu hak paylı mülkiyet ilişkisi kurulduğu anda doğar ve payın üçüncü kişiye satılması ile kullanılabilir hale gelir.

Önalım hakkının kullanılmasıyla bu hakkı kullanan paydaş ile alıcı arasında kapsam ve şartları satıcı ile davalı arasında yapılan sözleşmenin aynı olan bir satım ilişkisi kurulmuş olur. Önalım bedeli tapuda gösterilen satış bedeli ile davalı tarafından ödenen harç ve masrafların toplamından ibarettir.

Dava konusu payın satışına ilişkin hukuki işlemin tarafı olan davalı 3. kişi durumundaki davacıya karşı bedelde muvazaa iddiasında bulunamaz ise de davacı önalım hakkına engel olmak amacıyla satış bedelinin resmi satış senedinde yüksek gösterildiğini iddia edebilir ve bu iddiasını tanık dahil her türlü delille kanıtlayabilir.

Önalım davasında dava konusu payın satış bedeli ile ödenmesi zorunlu harç ve masrafların toplamından ibaret olan önalım bedelinin 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 734/2. maddesi gereğince hükümden önce mahkemece belirlenecek uygun bir zaman içinde depo edilmesi için davacıya süre verilmesi gerekir. Davacıya verilen bu sürenin kesin olduğuna da mahkemece karar verilebilir. Kesin süre içerisinde öngörülen işlem yerine getirilmez ise 6100 sayılı HMK’nin 94. maddesi gereğince işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar. Ancak anılan bu madde hükmünün uygulanabilmesi için davacının davayı sürüncemede bırakacak davranışta bulunması gerekir.

Somut olaya gelince;

1)Yapılan yargılamaya, toplanan delillere ve tüm dosya içeriğine davalı vekilinin aşağıdaki bendin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde görülmemiş; reddi gerekmiştir.

2)Davalı vekilinin diğer temyiz itirazlarının incelenmesine gelince; dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan delillerden davacı tarafın bedelde muvazaa iddiasını kanıtlayamadığı anlaşıldığına göre, resmi satış senedindeki satış bedeliyle ödenmesi zorunlu harç ve masrafların toplamından ibaret olan önalım bedelinin depo edilmesi için davacı tarafa süre verilmesi gerekirken keşfen belirlenen bedel ile tapu harç ve masraflarının toplamının depo edilmesine karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün bozulması gerekmiştir.