Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2010/5350 K.2011/1366

Taraflar arasındaki menfi tespit davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabulüne, kısmen reddine yönelik olarak verilen hükmün süresi içinde davacı ile davalı ... Factoring A.Ş vekillerince temyiz edilmesi üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

- KARAR -

Davacı vekili, müvekkilinin davalılardan ... Mak.San.A.Ş.’ye aralarındaki bayilik ilişkisi çerçevesinde teslim edilecek mallar için avans olarak verdiği çekleri, mal teslimini gerçekleştirmeden diğer davalı ... Factoring A.Ş’den nakde çevirdiğini, mallar müvekkiline teslim edilmediğinden herhangi bir fatura düzenlenmediğini, böylece davalı Factoring şirketinin alacağı temlik alırken kendisine fatura ibraz edilmesi yönündeki lazimeye uymadığını bildirerek takip konusu çek nedeniyle borçlu olmadığının tespitine, %40 tazminatın davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... Mak.San.A.Ş, duruşmalara katılmamış, cevap da vermemiştir.

Davalı ... Factoring A.Ş vekili, müvekkilinin dava konusu çeki ibrazdan önce ciro yoluyla teslim aldığını, bu nedenle de hukuki durumlarının kambiyo hukuku çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini, çekin faktoring’e konu edilen faturalar içeriği malların teslimine ilişkin irsaliyelerde davacının imzasının bulunduğunu, müvekkilinin üzerine düşen yükümlülüğü yerine getirdiğini bildirerek davanın reddi ile kötüniyet tazminatının davacıdan tahsilini istemiştir.

Mahkemece toplanan deliller ve bilirkişi raporuna göre, davalı ... Mak.A.Ş’nin yükümlülüğünde bulunan “teslim” edimini yerine getirmediğinden, davacının bu davalıya karşı ödemezlik def’inde bulunabileceği, bu nedenle faktör’e karşı diğer davalı müşterisinin sorumlu olduğu, davacı-borçlunun bedelsizlik def’ini alacaklısı olan davalıya karşı ileri sürebileceği gibi, alacağın temliki hükümlerine göre diğer davalı faktör’e karşı da ileri sürebileceği, kötüniyet tazminatı koşullarının oluşmadığı gerekçeleriyle davanın kabulü ile davacının davalılara borçlu bulunmadığının tespitine, davacının kötüniyet tazminatı talebinin reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili ile davalı ... vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmeliğin 22.maddesine göre, faktoring şirketleri kambiyo senedine dayalı olsa bile bir mal veya hizmet satışından kaynaklandığı fatura ya da benzeri belgelerle ilişkilendirilmeyen alacakları temlik alamazlar.

Somut olayda, davalı ... Factoring A.Ş.ile diğer davalı ... Mak.A.Ş arasında akdedilen faktoring sözleşmesi uyarınca, ticari alım satım sözleşmesinden kaynaklanan faturaya dayalı alacağa ilişkin dava konusu çek davalı ... şirketine temlik edilmiştir. Davacı çekin keşidecisi olup, çek hamili davalı ... Mak.A.Ş’ye ileride teslim edilmesi kararlaştırılan mallara karşılık bu çekin avans olarak verildiğini, ancak, mal teslim edilmediğinden karşılıksız kaldığını iddia etmiştir. Somut olay bakımından uyuşmazlık, davacının alım satım ilişkisine girdiği satıcı davalı ... Mak.A.Ş.’ye karşı ileri sürebileceği def’ilerin faktoring sözleşmesi uyarınca alacağı temlik almış olan faktoring şirketine karşı da ileri sürüp süremeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Faktoring sözleşmesi, alacağın temliki hükümlerini de içeren karma nitelikli atipik bir sözleşmedir. BK.nun 167.maddesi uyarınca faktoring sözleşmesine konu edilen çekin borçlusu olan davacının alacağı temlik eden durumdaki önceki alacaklısına karşı aralarındaki satış ilişkisi nedeniyle ileri sürebileceği def’ileri temlik alan faktoring şirketine karşı da ileri sürmesi mümkündür. Ancak, somut olayda davacı çekin avans olarak verildiğini iddia etmektedir.

Oysa, çek bir ödeme vasıtası olup, kural olarak mevcut bir borcun tediyesi amacıyla verildiğinin kabulü gerekir. BK.nun 182.maddesinde ise; aslolanın peşin satış olup, peşin satışta mal ve semenin aynı anda verildiği yolunda yasal karine öngörülmüştür.

Hal böyle olunca, bu yasal karinenin aksini iddia eden ve dava konusu çekin ileride teslim edilecek mallara karşılık avans olarak verildiğini iddia eden davacının öncelikle bu yöndeki iddiasını HUMK.nun 288 vd.md. uyarınca yazılı delille kanıtlaması gerekmektedir.

Yerel mahkemece belirtilen bu kurallar gözetilmeksizin ispat külfetinin belirlenmesinde yanılgıya düşülerek eksik inceleme ve somut olaya uygun düşmeyen gerekçelerle yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.