Yargıtay 21. Hukuk Dairesi E.2012/960 K.2013/7626

Davacı, prim borcu ve gecikme zammı tahakkuk ettirilen Kurum işleminin iptaline karar verilmesini istemiştir. Mahkeme ilamında belirtildiği şekilde, isteğin kısmen kabulüne karar vermiştir. Hükmün, taraf vekilleri tarafından temyiz edilmesi üzerine temyiz isteğinin süresinde olduğu anlaşıldıktan ve Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen raporla dosyadaki kağıtlar okunduktan sonra işin gereği düşünüldü ve aşağıdaki karar tespit edildi.

KARAR

Dava, davacı işverene eksik işçilik bildirildiği gerekçesiyle davalı Kurumca tahakkuk ettirilen prim ve gecikme zammına ilişkin Kurum işleminin iptali ile davacının Kuruma 132.386,63 TL borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

Mahkemece, istemin kısmen kabulü ile, ... için tahakkuk edilen 2004/7-8-9-10-11-12, 2005/1-2, 2006/7-8-9. aylara ait, ... ' nun 2004/9. aya ait, ...'ın 2004/10 ve 11. aylara ait, ... 2004/10-11, 2005/2-12. aylar arasına ait ve ... 2004/10-11. aylara ait prim borcu ve gecikme cezalarının iptaline karar verilmiş ise de; bu sonuca eksik araştırma ve inceleme ile yanlış değerlendirme sonucu gidilmiştir.

Dosyadaki kayıt ve belgelerden, dershane ve sürücü kursu işleten davacının işyerlerinde Kurum müfettişi tarafından yapılan denetim sonucu, toplam 36 çalışan ile ilgili olarak eksik prim tahakkuk ettirildiği belirtilerek resen düzeltmeler yapıldığı ve prim borcu ve gecikme zammı olarak 132.386,63 TL prim borcu olduğunun tespit edildiği, davalı Kurumca resen tahakkuk ettirilen borcun 19.2.2008 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, davacının süresi içinde 28.2.2008 tarihinde davalı Kurum ünitesine itiraz ettiği, itirazın Kurum İtiraz Komisyonunca reddedildiği, ret kararının 14.3.2008 tarihli üst yazı ile davacıya gönderilmesi üzerine süresi içinde bu davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Kanun'un 79.maddesidir.

İşveren, bir ay içinde çalıştırdığı sigortalının sigorta primleri ve destek primi hesabına esas tutulan kazançlar toplamı ve prim ödeme gün sayıları ile bu primleri gösteren ve örneği yönetmelikle belirlenen asıl veya ek belgeleri ait olduğu ayı veya dönemi takip eden ayın

sonuna kadar Kuruma vermekle ve Kurumca istenilmesi halinde iş yeri kayıtlarını ibraz etmekle veya sigortalı çalıştırmadığı takdirde, bu hususu sigortalı çalıştırmaya son verdiği tarihten itibaren bir ay içinde yazılı olarak Kuruma bildirmekle yükümlüdür. İşverenin, sigortalıyı, 4857 sayılı İş Kanununun 7 nci maddesine göre başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak devretmesi halinde, sigortalıyı devir alan, geçici iş ilişkisi süresine ilişkin bu fıkrada belirtilen belgelerin aynı süre içinde işverene ait iş yerinden Kuruma verilmesinden işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur.

Ay içinde bazı işgünlerinde çalıştırılmadığı ve ücret ödenmediği beyan edilen sigortalıların otuz günden az çalıştıklarını açıklayan bilgi ve belgelerin işverence prim bildirgelerine eklenmesi şarttır.

Sigortalıların otuz günden az çalıştığını gösteren bilgi ve belgelerin Kuruma verilmemesi veya verilen bilgi ve belgelerin Kurumca geçerli sayılmaması halinde, otuz günden az bildirilen sürelere ait primler Kurumca re'sen tahakkuk ettirilerek 80 inci madde hükümlerine göre tahsil olunur. Uygulamanın usul ve esasları altı ay içinde yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirlenir.

Fiilen veya iş yeri kayıtlarından tespit edilecek her türlü bilgiden ya da kamu kuruluşları tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı tespit edilen sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca resen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir.

İşveren, tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz tahsilatı, durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili mahkemeye başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması prim borcunun tahsil ve takibini durdurmaz.

Mahkemenin Kurum lehine karar vermesi halinde 80 inci maddenin prim borcuna ilişkin hükmü uygulanır.

Somut olayda; dava konusu müfettiş raporu ve ekleri getirtilmemiştir. Mahkemece sözkonusu tutanak ve müfettiş raporunda isimleri geçen davacıya ait işyerinde çalıştıkları tesbit edilen kişilerin çalışma süreleri ile ilgili karar verildiği, verilen kararın davadışı işçilerin de hak alanını doğrudan etkilediği ortadadır. Buna rağmen davadışı işçilere davanın yöntemince yöneltilmesi gerektiği halde, yargılama bu kişilerin yokluğunda davalı Kurumun huzuru ile sürdürülmüş ve sonuçlandırılmıştır.

Öte yandan; dava, davacının Kuruma 132.386,63 TL borçlu olmadığının tespiti istemine ilişkin olup konusu para ile değerlendirilebilen davalardandır.

Bilindiği gibi devletin gördüğü yargı (kamu) hizmeti nedeniyle kişilere özel hukuk alanındaki haklarına (alacaklarına) kavuşmaları için yardım edildiğinden, yapılan giderlerin bir kısmının mahkemelerin hizmetinden yararlananlardan alınması uygun görülmüştür. Makbuz karşılığı alınan para olan yargılama harçlarından en önemlisi karar ve ilam harcıdır.

Konusu para ile değerlendirilemeyen davalarda maktu karar ve ilam harcı alınırken, mal varlığı- mamelek hakkına ilişkin davalarda ise alınan karar ve ilam harcı nisbidir. Nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken davacıdan peşin alınır. Peşin olarak alınacak bu miktar dava dilekçesindeki dava değeri olarak gösterilen değer üzerinden hesaplanır.

Somut olayda, davacının talebi 132.386,63 TL borçlu olmadığının tespitine ilişkindir. Bu tür davalar da nispi harca tabi olup, nispi harcı tamamlamak üzere davacıya süre verildikten sonra, bakiye harç tamamlandıği taktirde, işin menfi tespit yönüyle incelenerek sonuçlandırılması gerekirken, mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin hatalı değerlendirme sonucu eksik harç tamamlattırılmadan yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Yapılacak iş, nispi harcı tamamlamak üzere davacıya süre verildikten sonra, bakiye harç tamamlandıği taktirde, davacıya davayı yöntemince lehine prim tahakkuk ettirilen işçilere yöneltmek üzere önel vermek, bu kişilerin ileri süreceği delilleri toplamak, müfettiş raporunu da getirterek dosyadaki mevcut delillerle birlikte değerlendirmek ve sonucuna göre karar vermektir.

Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin yazılı şekilde karar verilmiş olması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

O halde, tarafların bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır.