Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2013/13822 K.2013/16882

....

Taraflar arasında görülen alacak davasının yapılan muhakemesi sonunda mahalli mahkemece verilen hüküm davalı ....tarafından temyiz edilmiştir.

YARGITAY KARARI

Temyiz isteminin süresi içinde olduğu anlaşıldıktan sonra dosyadaki bütün kağıtlar okunup gereği düşünüldü:

Davacı vekili dava dilekçesinde; Müvekkili ile davalılardan .... arasında 11.06.1996 tarihli harici satım sözleşmesi imzalandığını, davacının davalı .... 900.000.000 TL(eski TL) ödemede bulunmasına rağmen taşınmazın tapusunun, davalı .... oğlu olan diğer davalı .... tarafından annesine vekaleten 09.06.2006 tarihinde üçüncü şahsa satıldığını bu suretle akdin ifasının imkansız hale geldiğini belirterek, davalı .... ödenen 900 TL'nin denkleştirici adalet ilkesi uyarınca davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevabında, taşınmazın 900 TL'ye satılması hususunda davacı ile davalı .... arasında sözleşme yapıldığını,davacının 450 TL ödemede bulunmasına rağmen kalan kısmı ödemediğini, sözleşme bedelinin tamamen ödenmemesi nedeniyle taşınmazın devrinin gerçekleştirilmediğini belirterek, davanın reddini savunmuştur.

Mahkemece; davaya konu dairenin akdin ifasının imkansız hale geldiği 09.06.2006 tarihi itibariyle ulaştığı (rayiç)değerin 58.000 TL olduğu, davalının akit uyarınca satış bedelinin yarısını tahsil ettiği gerekçesiyle 29.000 TL'nin davalılardan tahsiline karar verilmiş, hüküm davalı .... karar tarihinden sonra vefat etmesi nedeniyle .... tek mirasçısı olan diğer davalı ... tarafından temyiz edilmiştir.

Dosyadaki yazılara, kararın dayandığı delillerle kanuni gerektirici sebeplere ve özellikle delillerin takdirinde bir isabetsizlik görülmemesine göre, sair temyiz itirazları yerinde değildir.

....

Somut olayda; taraflar arasında haricen düzenlenen taşınmaz satış sözleşmesi nedeniyle, davacı tarafından davalıya. 450 TL ödendiği, ancak tapuda resmi satışın yapılmadığı anlaşılmakta olup, satış tarihi itibariyle tapulu olan taşınmazın satışına ilişkin sözleşme resmi biçimde yapılmadığından hukuken geçersizdir. (TMK.nun 706, BK.nun 213, Tapu K.nun 26 ve Noterlik K.nun 60. maddeleri). Bu durumda taraflar sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre karşılıklı olarak verdiklerini iade ile yükümlüdürler. Hukuken geçersiz sözleşmeden kaynaklanan bu nitelikteki bir uyuşmazlığın sebepsiz zenginleşme kurallarına göre çözümlenip tasfiye edilebilmesi için öncelikle sebepsiz zenginleşmenin kapsamını tespitteki ilke ve esasların açıklanmasında yarar vardır.

Geçerli bir sebebe dayanmaksızın bir kişinin mal varlığından diğerinin mal varlığına kayan değerlerin eksiksiz iadesi denkleştirici adalet düşüncesine dayanır. Denkleştirici adalet ilkesi ise, haklı bir sebep olmaksızın başkasının mal varlığından istifade ederek kendi mal varlığını artıran kişinin elde ettiği bu kazanımı geri verme zorunda olduğunu ve gerçek bir eski hale getirme yükümlülüğü bulunduğunu ifade eder.

Bilindiği gibi ülkemizde yaşanan enflasyon uzun yıllar boyu yüksek oranlarda seyretmiş ve paramızın değeri (alım gücü) de bununla ters orantılı olarak devamlı düşmüştür. Belli bir miktar paranın verildiği tarihteki alım gücü ile aynı miktar paranın aradan geçen zamana bağlı olarak iade günündeki alım gücünün farklı ve çok daha az olduğu bir gerçektir.

Bugüne kadar uygulanan kurallara göre geçersiz sözleşme gereğince alıcının akit tarihinde verdiği paranın aynı miktarda iadesine karar verilmesi, gerçek hayatta büyük sarsıntılara, tutarsızlıklara, adalete karşı var olması gereken güvenin sarsılmasına neden olmuş, kamu vicdanında haklı eleştiri konusu yapılmıştır.

Şu durumda hukuken geçersiz sözleşmeler, sebepsiz zenginleşme kuralları uyarınca tasfiye edilirken, denkleştirici adalet kuralı hiçbir zaman gözardı edilmemelidir. Bu husus hakkaniyetin ve adaletin bir gereğidir. Bu bakımdan iadeye karar verilirken, satış bedeli olarak verilen paranın alım gücünün ilk ödeme tarihindeki alım gücüne ulaştırılması ve bu şekilde iadeye, karar verilmesi uygun olacaktır. Aksi takdirde kısmi iade durumu oluşacak, iade dışındaki zenginleşme iade borçlusu yedinde haksız zenginleşme olarak kalacak, iade borçlularının iadede direnmelerine neden olacaktır.

Hal böyle olunca mahkemece; davacı tarafça 11.6.1996 tarihinde ödenen satış bedelinin akdin ifasının imkansız hale geldiği 9.6.2006 tarihi itibariyle,enflasyon, üretici ve tüketici fiyatları endeksleri, altın ve döviz kurlarındaki artışlar, memur maaş ve işçi ücretlerindeki artışlar gibi çeşitli ekonomik etkenlerin ortalamaları alınmak suretiyle ulaşacağı alım gücünün yukarıda açıklanan ilke ve esaslar altında uzman bilirkişi veya kurulundan nedenlerini açıklayıcı, taraf, hâkim ve Yargıtay denetimine elverişli rapor alınarak belirlemesi ve bu miktara hükmedilmesi gerekirken, dairenin akdin ifasının imkansız hale geldiği tarihteki rayiç değerine hükmedilmesi doğru görülmemiş bozmayı gerektirmiştir.

...