Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2023/1634 K.2024/1271

Taraflar arasındaki üyeliğin tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü;

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkili kooperatifin hayvancılık yapan ve davalının bireysel üyesi konumunda olmayan 150'yi aşkın üyesinin devletten buzağı ve anaç sığır desteği, çiğ inek sütü teşvik primi alabilmesi için kooperatif tarafından 01.01.2018 tarihli toplantıda davalı birliğe üye olunmasına karar verildiğini, üyelik başvurusunda bulunulduğunu, birlik tarafından başvurunun uzunca bir süre askıda bırakılıp cevap verilmediğini, Denizli Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunulduğunu,

Müdürlük tarafından 13.06.2018 tarihli yazı ile başvuruyla ilgili hususların davalı birliğe sorulduğunu ve davalı tarafından "evrak eksikliğinin tamamlandığı ancak üyelik giriş aidatının yatırılmadığı, aidatın yatırılması halinde üyelik başvurusunun yönetim kurulu gündemine alınacağının bildirildiği" nin belirtildiğini, giriş aidatı yatırıldıktan sonra iade edilerek üyelik talebinin reddine karar verildiğini, üyelik için bütün şartların yerine getirildiğini belirterek, müvekkili kooperatifin davalı birliğe üyeliğinin tespitine karar verilmesini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; Mahkemenin görevsiz olduğunu, hak düşürücü süre içerisinde davanın açılmadığını, 10.08.2018 tarihli 271 sayılı Yönetim Kurulu kararınca talebin reddedildiğini, davacı tarafça "döl kontrolü projesine katılmayı taahhüt etmek" külfetinin yerine getirilmediğini, müvekkili birliğin temel maksatlarından birisinin döl kontrol projesine katkı sağlamak olduğunu, ancak davacı tarafın döl kontrol projesinin gereklerini yerine getirebilecek teknik yeterliliğe sahip olmadığını, üyelik şartlarının oluşmadığını belirterek, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; davalı Birlik tarafından dava tarihinden önce Gıda Tarım ve Hayvancılık Denizli İl Müdürlüğü'ne hitaben yazılan 11.06.2018 tarihli yazıda, davacının sadece üyelik aidatını yatırması halinde üyeliğinin kabul edileceğine yahut başvurunun sırf ücret yatırılmaması yüzünden kabul edilmediğine dair bir açıklama yer almadığı, davalı birliğin kuruluş belgesinin üyelik şartları başlıklı 5 inci maddesinde de asıl üyelik şartları düzenlenmiş olup, maddenin ilk fıkrasının (f) bendinde de "döl kontrol projesine katılmayı taahhüt etmek" koşulunun arandığı,

bilirkişi incelemesi ile davacı kooperatifin, davalı birliğin kuruluş belgesinin 5/1-f maddesi ile ana sözleşmenin 5/2-ğ maddesinde aranan şartları taşımadığının saptandığı, davacı tarafın davalı birliğe üyelik için yaptığı başvurunun aday üyeliğe değil, asıl üyeliğe ilişkin olduğu, davalı tarafından yapılan incelemede davacının asıl üyelik şartlarını taşımadığından başvurusunun kabul edilmediği, Mahkemece yapılan yargılama sonucunda da davacı kooperatifin döl kontrol projesine katılmayı taahhüt ettiğine ilişkin bir kayda rastlanılmadığı,

durum böyle olunca dava ve başvuru tarihi itibariyle üyelik şatlarının oluşmadığı sonuç ve kanaatiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, davacı vekili süresi içinde istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili; çeşitli gerekçelerle uzunca bir süre üyelik değerlendirme sürecinin sürüncemede bırakıldığını, davalı birliğin daha önce resmi makamlara dahi ret gerekçesi olarak bildirmediği döl-kontrol projesine katılmak ve döl-kontrol projesine katılmayı taahhüt etmek yükümlülüğü yanında müvekkili kooperatifin buna ilişkin yeterli ekipman ve altyapıya sahip olmadığının iddia edildiğini, bilirkişi tarafından eksik inceleme yapıldığını, diğer üyelerin bu şartları yerine getirip getirmediğinin tespiti gerekirken bu hususun yerine getirilmediğini, bu hususun objektif bir kriter olup olmadığının açık ve net bir şekilde ortaya koyulması gerektiğini belirterek, kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; dosyada bulunan ve halen yürürlükte olan 2017 yılı değişikliğe uğrayan birlik ana sözleşmesinin 6 ncı maddesine göre, üyelik için başvuruların yönetim kuruluna yapılması gerektiği, yönetim kurulunca bir ay içinde cevap verilmediği veya olumsuz cevap verildiğinde birlik denetçileri aracılığı ile genel kurula başvurulması gerektiği, şu durumda davacının isteminin birlik üyeliğine başvuru isteminin reddine ilişkin yönetim kurulu kararına karşı itiraz niteliğinde olduğu gözetilerek genel kurula başvuruda bulunulması gerekirken dava açmasının ana sözleşmeye aykırı olduğu,

Yerel Mahkemece açıklanan yönler gözetilerek istemin reddedilmesi gerekirken, açıklanan nedenlerle davanın reddine karar verilmiş ise de sonuç itibariyle doğru olan hükme yönelik davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; istinaf sebeplerini tekrar ederek, verilen kararla kamusal yarar kavramının bertaraf edildiğini ve müvekkili kooperatifin 150'yi aşkın üyesinin mağdur edildiğini, Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinin pratikte uygulanma kabiliyetinin olmadığını, birlik ana sözleşmesinin 24 üncü maddesinde genel kurulun yetki ve sorumluluklarının tahdidi olarak sayıldığını ancak 6 ncı maddeye herhangi bir atıfta bulunulmadığını, bunun yanında ana sözleşmenin 25 inci maddesine istinaden seçimli genel kurulun 4, mali genel kurulun ise en geç 2 yılda bir yapıldığını,

bir an için Bölge Adliye Mahkemesinin gerekçesi kabul edilse bile 2 veya 4 yılda bir üyelikle ilgili hususların genel kurulda görüşülmesinin pek muteber olmadığını, böyle bir durumun hukuk aleminde uygulanabilirliğinin de olmadığını, üyelik durumunun davalı birliğin yönetim kurulunun istekleri ile sınırlandırıldığını ve objektif kriterlerin askıya alındığını belirterek, kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava; davacı kooperatifin davalı birliğe üyeliğinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. Islah Amaçlı Hayvan Yetiştirici Birliklerinin Kurulması ve Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in "Birlik üyeliğine kabul" başlıklı 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası.

2. ... Kuruluş Belgesinin "Üyeliğe kabul" başlıklı 6 ncı maddesi.

3. ... Anasözleşmenin "Birlik üyeliğine kabul" başlıklı 6 ncı maddesi.

3. Değerlendirme

1. Islah Amaçlı Hayvan Yetiştirici Birliklerinin Kurulması ve Hizmetleri Hakkında Yönetmelik'in "Birlik üyeliğine kabul" başlıklı 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında; "(3) Birlik yönetim kurulu, üyelik için yapılan başvuruyu inceleyerek bir ay içerisinde olumlu veya olumsuz cevaplamakla yükümlüdür. Cevabın olumsuz olması hâlinde talepte bulunan yetiştiricinin itirazı, birlik denetleme kurulu aracılığıyla, yapılacak ilk genel kurul toplantısı gündemine aldırılır.

Genel kurulun kararı kesindir. Olumsuz cevabın birlik denetleme kurulu aracılığıyla ilk genel kurul gündemine aldırılmaması hâlinde, talep eden, Bakanlık il müdürlüğüne müracaat edebilir. Bu durumda yetiştiricinin itirazı Bakanlık il müdürlüğü tarafından incelenir. Bakanlığın, üyeliğin kabulüne dair vereceği kararın ilgili birliğe tebliği tarihinde üyelik gerçekleşmiş olur." denilmiştir.

2. ... Kuruluş Belgesinin "Üyeliğe kabul" başlıklı 6 ncı maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrasında; "(2) Birlik yönetim kurulu, üyelik için yapılan başvuruyu inceleyerek, bir ay içerisinde olumlu veya olumsuz cevaplamakla yükümlüdür. Cevap verilmediği veya olumsuz olduğu taktirde talepte bulunan yetiştirici; birlik denetçileri aracılığıyla genel kurula başvurabilir. Genel kurulun kararı kesindir. (3) Birliğe kabul, yönetim kurulu kararı ile olur. Yönetim kurulu, Kuruluş Belgesinde belirtilen üyelik şartlarını taşıyan yetiştiricileri üyeliğe kabul etmek zorundadır..." denilmiştir.

3. Temyizen incelenen karar; tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine ve özellikle üyelik için başvuruların yönetim kuruluna yapılması gerektiği, yönetim kurulunca bir ay içinde cevap verilmediği veya olumsuz cevap verildiğinde birlik denetçileri aracılığı ile genel kurula başvurulması gerektiğinin anlaşılmış olmasına göre usul ve kanuna uygun olup, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeple;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun'un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,