Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/2853 K.2025/1796

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle: kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu'nun (2547 sayılı Kanun) 33/a maddesi uyarınca, 05.12.2013 tarihinde Zonguldak .. Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümünde araştırma görevlisi olarak göreve başladığını, 04.06.2014 tarihinde kadrosunun lisansüstü eğitimi için aynı Kanun'un 35. maddesi doğrultusunda...

Üniversitesi bünyesine aktarıldığını, müvekkiline lisansüstü eğitim ve doktora eğitimi için görevlendirildiği dönemlerde ayrı ayrı taahhütname ve kefalet senedi imzalatıldığını, burada lisansüstü eğitimini sürdüren müvekkilinin 28.12.2017- 02.04.2018 tarihleri arasında kısa bir dönem asıl kadrosunun bulunduğu davalı Üniversiteye döndüğünü, sonrasında doktora eğitimi için kadrosunun tekrardan ....

Teknik Üniversitesi bünyesine aktarıldığını, Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP) kapsamında atandığı bölümün halen davalı Üniversite bünyesinde açılmaması ve görevlendirme son bulduğunda kendi bölümünde çalışamayacak olması nedeniyle müvekkilinin kadrodan 17.05.2023 tarihinde ayrılmak zorunda kaldığını, davalı Üniversite Rektörlüğünün 13.07.2023 tarihli ve 326241 sayılı yazısıyla mecburi hizmet yükümlülüğü gerekçesiyle müvekkiline toplamda 1.311.524,61 TL borç çıkartıldığını, yüklenme ve kefalet senetlerinin geçersiz olduğunu,

üniversitelerin araştırma görevlisine maaş verilmesini mecburi hizmetin karşılığı veya onun bir ödülü olarak kabul ettiğini, araştırma görevlisine ödenen maaşın gittiği üniversitede yürütmüş olduğu kamu görevininin karşılığı olduğunu, araştırma görevlisi ile Üniversite arasında yapılan bu sözleşmede güç dengesinin aynı olmadığını, maaş ödemelerine bağlı olarak hesap edilen %50 fazlası şeklindeki tutarın da talep edilemeyeceğini, taahhüt ve kefalet senetlerinde yer alan bu tutarın asıl alacağa bağlı olduğunu, asıl alacağın olmadığı yerde fer'isi de olmayacağını,

maaş ödemelerine göre hesaplanan %50 fazlasının angarya yasağı kapsamı dışında tutulmasının mümkün olmadığını ileri sürerek, taahhüt ve kefalet senetlerinden dolayı davalı Üniversiteye 1.311.524,61 TL borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; ... Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde araştırma görevlisi iken, 2547 sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca mecburi hizmet yüklenmek kaydıyla, lisansüstü eğitim yapmak üzere 03.06.2014 kadrosu ...

Teknik Üniversitesine tahsis edilen ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 28.04.2023 tarihli ve 30509 sayılı yazısı ile kadrosunun Üniversiteye iadesi uygun görülen davacının, Üniversitelerinin Mühendislik Fakültesi Araştırma Görevlisi kadrosuna naklen ataması yapılmış olduğunu, ....

Üniversitesi Rektörlüğünün 23.05.2023 tarihli ve 1227842 sayılı yazısı ile ve 17.05.2023 tarihi itibariyle davacıya personel nakil bildirimi verilerek görevinden ayrıldığının bildirildiğini, 15 günlük mehil müddeti dışında maaşsız olarak 10 günlük mehil müddeti de verilmiş olmasına rağmen 12.06.2023 tarihi itibariyle adı geçen görevine başlamadığını, öğretim üyelerinin mezuniyetlerinden veya memuriyete atanmalarından sonra kurumlarından mecburi hizmet yükümlülüğünün kaldırılmasını talep edebildiklerini, davacının bu davayı açmakta hukuki bir yararının olmadığını,

Üniversitenin işleminin dayanağını oluşturan mecburi hizmet yükümlülüğün davacının doktora öncesi imzalamış olduğunu, taahhüt ve kefalet senedinin geçerliliğinin devam ettiğini savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; yüklenme senedindeki mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde öğretim görevlisi kadrosunda bulunmanın ve çalışmanın karşılığı olan yurt içi aylıklarının ve diğer ödemelerin geri verileceğine dair senet hükmünün angarya yasağını ihlal etmesi nedeniyle geçersiz olduğu, dava konusu edilen tutarın maaş ödemesine ilişkin olduğu gerekçesiyle; davanın kabulüne, davacının ... Noterliğinin 26.12.2016 tarihli ve...yevmiye sayılı yüklenme senedinden dolayı davalıya 1.311.524,61 TL borçlu olmadığının tespitine karar verilmiş; karar, davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla.

Kanunda mecburi hizmet yükümlülüğünün ihlali halinde öngörülen tek yaptırım araştırma görevlisine başka bir yüksek öğretim kurumunda görev verilmemesi olduğu, angarya yasağının, Anayasa Mahkemesi kararlarında; kişinin emeğinin karşılığını almadan zorla çalıştırılması, bir maldan ya da kişinin çalışmasından karşılıksız yararlanma şeklinde tanımlandığını, yüklenme senedindeki mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde araştırma görevlisi kadrosunda bulunmanın ve çalışmanın karşılığı olan maaşların geri verileceğine dair senet hükmünün angarya yasağına aykırı olması nedeniyle geçersiz olduğu,

davaya konu edilen miktarın maaş ödemesine ilişkin olmadığı yönünde açık bir istinaf talebinin bulunmadığı gerekçesiyle, davalının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş; karar, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili.

2547 sayılı Kanun'un anılan 35. maddesinde, yurt içi veya yurt dışında yetiştirilen öğretim elemanları için mecburi hizmet yükümlülüğünün öngörüldüğü, davacıdan istenen taahhütname ve kefalet senedinin de yasanın öngördüğü mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olduğunu, davacının özgür iradesi ile taahhütnameyi imzaladığını, hata hile veya zorla imzalatıldığı iddiasının bulunmadığını, davacının taksit imkanını kabul edip ilk taksini ödediğini, bu yönüyle dava konusu edilen mecburi hizmet yükümlülüğü için taahhüt ve kefalet senedi alınmasında hizmetin amacına aykırılık bulunmadığını,

bu kapsamda doktora eğitimini tamamlayarak tekrar Üniversitedeki görevine geri dönen davacının mecburi hizmet yükümlülüğünün henüz sona ermediğini, buna aykırı davranışlarının sözleşmeye aykırılık taşıyacağını, Kurumlarından ayrılması durumunda yüklenme senedi kapsamında zararı telafi etmesi gerektiğini, maktu vekalet ücretinin uygulanması gerekirken nisbi vekalet ücretinin uygulanmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek, kararı temyiz etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, 2547 sayılı Kanun'un 35/3. maddesi kapsamındaki mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde yapılan maaş ödemelerinin %50 fazlasıyla geri alınacağına ilişkin olarak imzalanan yüklenme ve kefalet senetlerinin geçersiz olduğu iddiasına dayanan menfi tespit istemine ilişkindir.

Temyizen incelenen kararda belirtilen gerekçeye, taahhüt senedinde mecburi hizmet yükümlülüğünün ihlali halinde ödenen maaşların geri alınacağına ilişkin hükmünün angarya yasağına aykırı olması nedeniyle geçersiz olduğunun anlaşılmasına ve menfi tespit talep edilen miktarın davalı tarafından çıkartılmış mecburi hizmet borcu belgesine göre maaş ödemeleri ile bunun %50 fazlasından oluştuğunun görülmesine, davacının mecburi hizmet borcunun ilk taksidini ödediği ve Kuruma döndüğü yönündeki savunmaların iddia ve savunmanın genişletilmesi ve değiştirilmesi yasağı başladıktan sonra ileri sürülmüş olmasına göre, davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve yasaya uygun kararın onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR