Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2024/2927 K.2025/3146

Mahkeme kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; müvekkilinin davalı ile akdettiği 09.11.2006 başlangıç tarihli sözleşme ile; ... sicil nolu maden arama sahasının rödovans sözleşmesi ile davalıya kiraya verildiğini, sözleşmenin (5/a) maddesi uyarınca işletme devam ettiği sürece satışı gerçekleşen traverten bloklar için ocak başı satış bedeli üzerinden %8 rödevans bedelinin, satışın gerçekleştiği takvim yılının sonunda ödeneceğinin düzenlenmesine ve söz konusu net kârın hesabının yapılmasını sağlamak için davacıya istediği bilgi ve belgeleri kontrol etme hakkı tanınmasına rağmen,

davalının yükümlülüklerini yerine getirmediğini üretime ve satışlara ilişkin belgeler talep edilmesine rağmen hesap ve doküman verilmediğini ileri sürerek; sözleşmenin başlangıcından dava tarihine kadar olan dönemde 2006 yılı için 64 m³, 2007 yılı 240 m³, 2008 yılı için 304 m³ üretim üzerinden kaliteli travertenlerin m³ değerinin ocak başı satış fiyatının 160 Euro olduğu dikkate alınarak fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak üzere ödenmeyen rödovans bedeli için 50.000,00 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek ticari faizi ile tahsilini, dava tarihine kadar ödemelerin hiç yapılmaması,

işçilerin yakınmaları, imalat ve satışlar konusunda hesap ve bilgi verilmemesi sebebiyle taraflar arasındaki sözleşmenin çekilmez hal alması nedeniyle sözleşmenin feshine karar verilmesini talep etmiş, 22.12.2023 havale tarihli ıslah dilekçesi ile talebini 120.000,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili; 2008 yılı rödovans bedelinin yıl sonunda ödenmesi gerekeceğinden talep edilemeyeceğini, yapılan ödemelerin mahsup edilmesi gerektiğini, rödovans bedelinin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün kayıtlarına göre istenebileceğini, sözleşmenin feshinin talep edilmesinin kanuna aykırı olduğunu savunarak, davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemece verilen 19.07.2017 tarihli kararla; davanın kabulü ile sözleşmenin feshine, sözleşme konusu alanın davacıya teslimine ve 50.000,00 TL rödovans bedelinin tahsiline karar verilmiş; hüküm, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

1.Dairenin 05.02.2019 tarihli ilamıyla; davalının sair temyiz itirazları reddedildikten sonra davalının, sözleşmenin feshi ve tahliye isteminin rödovans bedelinin ödenmemesi ve sözleşmeye aykırılığa dayandırılması karşısında hasılat kiralarında en az 60 günlük ödeme süresi verilmesi gerekirken davacının 60 gün süreli ödeme ihtarı göndermediği, temerrüt nedeniyle tahliye şartlarının oluşmadığı,

sözleşmeye aykırılık bakımından da söz konusu aykırılığın giderilmesi için ihtarname ile süre verilerek verilen süre içerisinde söz konusu aykırılığın giderilmemesi halinde dava açılabileceği, mahkemece bu husus üzerinde durulmadan yazılı şekilde davalının “akde aykırılık” hukuksal nedenine dayalı olarak sözleşmenin feshine karar verilmesinin hatalı olduğu.

09.11.2006 başlangıç tarihli kira sözleşmesinin özel şartlar (5/a) maddesinde kiracının satışı gerçekleşen traverten bloklar için ocak başı satış bedeli üzerinden %8 rödovans bedelinin satışın gerçekleştiği takvim yılının sonunda ödeneceğine dair şartın tarafları bağladığı, 16.10.2008 dava tarihi itibariyle 2008 yılı kira bedelinin muaccel olmadığı, davacı tarafından sunulan faturaya dayalı olarak 160 Euro/ton olduğu, davalı tarafından sunulan faturalarda satılan mermerlerin hepsinin aynı fiyattan satılmadığının görüldüğü,

davalının ticari defteri, Maden İşleri Genel Müdürlüğünün kayıtları ve çıkarılan mermerin piyasa fiyatları dikkate alınarak ortalama fiyat tespit edilerek sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden bahisle karar bozulmuştur.

2. Bozmaya uyan mahkemenin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; sözleşmeye aykırılığın giderilmesi için ihtarname ile süre verilerek verilen süre içerisinde söz konusu aykırılığın giderilmemiş olması halinde dava açılabileceğinden davacı tarafın sözleşmenin feshini talep edemeyeceği, 16.10.2008 dava tarihi itibariyle 2008 yılı kira bedelinin muaccel olmadığı,

çıkarılan mermerin ortalama fiyatının tespiti için alınan 04.04.2023 havale tarihli bilirkişi raporuna göre davacının 33.592,89 USD kira alacağının dava tarihindeki kur karşılığı 49.828,33 TL alacağı olduğu gerekçesiyle, sözleşmenin feshi ve ruhsat iadesi taleplerinin reddine, rödovans alacağı talebinin kısmen kabulü ile 49.828,33 TL alacağın, dava tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiş; karara karşı, davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili; sözleşmenin feshi ve tahliye yönünden kesinleşen Mahkeme kararı olduğundan karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini, Mahkemece ruhsat iadesi talebi olmamasına rağmen bu talebin de reddedilmesi talep aşımı ilkesine aykırı olup tahliye yönünden olumlu olumsuz karar kurulmamasının hatalı olduğunu, tahliye davasının koşulları oluşmadığından usulden reddi gerektiğini, 2014 yılında alınan bilirkişi raporuna değinilmediğini, alacağın eksik hesaplandığını,

taraflar arasında görülüp kesinleşen dosyada 2013 yılı rödovans bedeli 399.000,00 TL olarak kabul edilip kesinleştiğinden 2008 yılına uyarlanması halinde 270.504,00 TL yapacağını, önceki bilirkişi raporları dikkate alınmadan yapılan hesaplamanın maddi gerçeklikten uzak olduğunu, faturasız olarak Diyarbakır'daki fabrikaya gönderilen mermer bloklar hariç tutularak satışların belirlendiğini, resmi kayıtlarda ton fiyatının ortalama 188 USD olduğunu, satışlardan bilirkişi raporları ile haberdar olunabildiğini, resmi kayıtlardaki farklı değerler dikkate alındığında ortalama fiyatın 100 USD yaptığını,

karar tarhindeki döviz kuruna göre alacağın belirlenmemesi ve enflasyonist değer kaybına karşılık uygun bedele hükmedilmemesinin mülkiyet hakkı ihlali olduğunu ileri sürerek; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

B. Gerekçe ve Değerlendirme

Uyuşmazlık, rödovans sözleşmesinden kaynaklı kira alacağının tahsili, sözleşmenin feshi ve kiralananın teslimi istemlerine ilişkindir. Temyiz olunan kararın, uyulan bozma ilamında belirtilen hukuki esaslar gereğince verildiği, bozma kapsamı dışında kalarak kesinleşen ve usuli kazanılmış hak durumu oluşturan kısımlar hakkında yeniden inceleme yapılamayacak olmasına ve hükme esas alınan bilirkişi raporunun bozmaya uygun olduğunun anlaşılmasına göre, davacı vekilinin temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun bulunan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR