Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E.2025/2799 K.2025/6266

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin yayın evi olarak faaliyet gösterdiğini, birçok kitap yanında deneme sınavları üretip basarak satışını yaptığını, üniversiteye hazırlanan gençlere gerçek sınav atmosferini yaşatmak amacıyla bir proje geliştirdiğini ve bu kapsamda davalı üniversiteyle, Üniversitenin dersliklerini 16.09.20 23... .06.2024 tarihleri arasında kendi ürettiği veya temin ettiği deneme sınavlarını satın alan öğrencilere sınav yapmak amacıyla kullanılmasına ilişkin 11.09.2023 tarihli sözleşmeyi akdettiğini, müvekkilinin başka okul ve dershaneler ve kırtasiyeler ile de projenin pazarlanması amacıyla protokoller imzaladığını,

müvekkilinin davalıya ait derslerde toplam 3 oturumda öğrencilere sınav yaptığını, ancak sonrasında ....

Valiliği Milli Eğitim Müdürlüğünün 29.09.2023 tarihli yazısıyla alınan idari kararla müvekkilinin dersliklerde sınav yapmasının engellendiğini, müvekkilinin hukuka aykırı idari kararın iptali için idari yargıda dava açtığını, Denizli 2.İdare Mahkemesinin 2023/239 E. sayılı dosyasında görülen davada mahkemenin yürütmeyi durdurma talebini reddettiğini, tarafların arasındaki sözleşmenin 9.2. maddesinde sözleşme tarihinde var olmayan ve öngörülemeyen tarafların çalışma imkanlarını kısmen veya tamamen engelleyen afet harp seferberlik,

resmi makamların emir ve talimatları gibi tarafların iradesi ve kontrolü dışında gerçekleşecek hallerde tarafların protokolü tek taraflı olarak feshedebileceğinin, bu durumda tarafların birbirinden zarar talebinde bulunamayacaklarının kullanım bedelinin iadesi hakkında tarafların iyi niyetli görüşmeler yaparak karar alacağının, feshin kendiliğinden kullanım bedelinin iadesini gerektirmeyeceğinin öngörüldüğünü, müvekkilinin yayın evi olup derslikleri sınav yapmak amacıyla sözleşmeyi yaptığını ancak ....

Valiliğinin yazısı ile dersliklerin kullanımının durdurulduğunu bu durumda TBK m.136 da düzenlenen imkansızlık nedeniyle karşı tarafın aldığı edimi sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre vermesi gerektiğini, müvekkilinin 3 oturuma ilişkin tutar düşülerek kalan kısmın iade edilmesi için davalıya ihtar çektiğini, arabuluculuk aşamasının olumsuz sonuçlandığını,

ileri sürerek müvekkilin ödediği 600.000,00 TL den müvekkilin kullandığı kısmın düşürülerek tespit edilecek miktarın belirsiz olması nedeniyle şimdilik 1.000,00 TL'sinin ihtar tarihi olan 15.01.2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş, 30.09.2024 tarihli dilekçesiyle talep sonucunu 567.268,00 TL'ye yükseltmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, sözleşmenin derslik kullanımına ilişkin olduğunu sınav yapılmasına ilişkin olmadığını, dersliklerin deneme sınavlarına bağıtlı olmadığını, sözleşme bedelinin yapılacak sınav adedine göre belirlenmediğini, dersliklerin kullanımının şarta bağlı olmadığını davacının genel kullanım hakkına sahip olduğunu, sözleşmenin feshedilmediğini halen dersliklerin davacının kullanımına açık olduğunu, bedelin iade edilmesinin müvekkilini derslikleri başka bir kişi ile sözleşme yapabileceği düşünüldüğünde menfi zarara sokacağını,

aksi düşünüşte de mücbir sebebin kaynağının müvekkili olmadığını zira davacının Milli Eğtiim bakanlığının işlemini gösterdiğini, davacının basiretli tacir gibi davranma yükümlülüğünün bulunduğunu, bugünün ve geleceğin koşullarını gerçek ve ölçülü bir şekilde değerlendirebilmesi gerektiğini, davanın belirsiz alacak davası olarak açılamayacağını, alacağın zamanaşımına uğradığını faizin ancak dava tarihinden başlatılabileceğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla davanın sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan alacak davası olduğu, dosya kapsamından, .....

Üniversitesi ile davacı şirket arasında bir kiralama protokolü imzaladığı, bu protokole göre davacı şirket ile davalı üniversitenin Eğitim Fakültesinde bulunan derslikleri yönünden 16.09.20 23... .06.2023 tarihleri arasında davacının ürettiği veya temin etmiş olduğu deneme sınavlarını satın alan öğrencilere fiziki olarak sınav atmosferini yaşatmak amacıyla sınav yapmak istediği, davacı tarafından sözleşmenin imzalanma amacının Denizli genelinde üniversiteye hazırlık sınavı yapmak amacıyla sözleşme konusu derslikleri kullanılmak istemesinden ibaret olduğu,

yine dinlenen tanık beyanına göre protokol dışında dersliklerde sadece deneme sınavı yapıldığını ve davacının anılan derslikleri başkaca amaç için kullanmadığını beyan ettiğinin anlaşıldığı, ancak davalı idarenin, gerek bakanlık gerekse il valiliğinden gelen görüş ve yazılarına göre; taraflar arasındaki prokotol ve sözleşme hükümlerine aykırı davranarak davacıya anılan derslikleri yapılan 3 adet deneme sınavı dışında kullandırmadığı, sözleşme kapsamında derslik bazlı olarak geriye kalan bedeli de ödemediği, sözleşmedeki mücbir hallere aykırı olarak sözleşmeyi ifa etmediği ve imkansız hale getirdiği,

söz konusu dersliklerde toplamda 3 oturum deneme sınavı yapıldığı hususunda taraflar arasında ihtilaf olmadığı, hal böyle olunca; davalı idarenin, davacıya karşı aralarındaki sözleşmeye aykırılık anlamında atfedilebileceği bir kusur ve hukuki dayanak olmadığı gibi bu anlamda yazılı delil ,bilgi belge de sunamadığı görüldüğünden davalının buna ilişkin soyut iddia ve beyanlarına itibar edilmediği, mevcut sözleşme incelendiğinde sözleşmenin konusunun davacı tarafça eğitim amaçlı derslik kullanımı olmadığı tam tersine deneme sınavı da yapmak olduğu,

bu nedenle davacının 3 oturum derslik kullanımı ve sınav yaptığı, davacının geriye kalan sınavlarını, davalının kusurundan kaynaklı hukuki imkansızlık nedeniyle yapamadığı ve taraflar arasındaki mevcut sözleşmenin ifa imkansızlığının geçersiz hale geldiği, dolayısıyla davalının toplam 55 oturum olan plana göre, 52 oturuma dair ücreti TBK'nın 136. maddesi gereği davacıya geri vermekle yükümlü olduğu,

gerekçesiyle davanın kabulüne 567.268,00TL'nin 1.000,00 TL'sine dava tarihi olan 13.03.2024 tarihinden itibaren, bakiye miktarına ise ıslah harç tarihi olan 30.09.2024 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiş; karar, davalı vekili tarafından istinaf edilmiştir.

IV. İSTİNAF

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla olayda hukuki imkansızlık halinin oluştuğu,imkânsızlık sebebiyle borçtan kurtulan borçlunun, karşı taraftan almış olduğu edimi sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca geri vermekle yükümlü olduğu, İlk Derece Mahkemesi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalının istinaf başvurusunun reddine karar verilmiş; karar, davalı vekilince temyiz edilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili, hak düşürücü süre ile zamanaşımı itirazının dikkate alınmadığını, sözleşmenin derslik kullanımına ilişkin olduğunu, deneme sınavlarının bağıtlanmadığını, nitekim sözleşme bedelinin de yapılacak sınav sayısına göre belirlenmediğini, sözleşmenin müvekkili tarafından feshedilmediğini, sözleşmeye aykırılığının bulunmadığını dersliklerin kullanıma hazır tutulduğunu, davacının derslikleri sınav dışında kullanabileceğini, olayda mücbir sebebin bulunmadığını, öyle kabul edilse bile müvekkilinden kaynaklanmadığını Milli Eğitim Bakanlığının tasarrufu olduğunu,

davacının tacir olması sebebiyle basiretli davranma yükümlülüğünün bulunduğunu, durumu öngörmesi gerektiğini, sözleşmenin dersliklerin deneme sınavı yapmak üzere kullanılacağı kararlaştırılmamış olmasına rağmen davacı lehine karar verildiğini, ispat yükünün davacıya ait olmasına rağmen hukuka aykırı olarak müvekkilinin ispat etmesinin beklendiğini, davacının iddia ettiği 55 sınav oturumunun neye göre belirlendiğinin belli olmadığını bu konuda sözleşme olmadığını, itibar edilmemesi gerektiğini, tanık beyanlarını kabul etmediklerini, davacının iddiasını ispatlayamadığını,

sözleşmenin Mücbir Sebep başlıklı 9.2 maddesinde yer alan “….Bu durumda taraflar, birbirinden zarar, yoksun kalınan kar gibi doğrudan veya dolaylı zarar iddiasıyla tazminat talebinde bulunamazlar.

Mücbir sebebin gerçekleştiği zaman dilimi dikkate alınarak kullanım bedelinin iadesi hakkında taraflar iyi niyetli görüşmeler yaparak karar alacak olup kullanıcı tek taraflı feshi kendiliğinden kullanım bedelinin iadesini gerektirmeyecektir.” şeklindeki hükme göre de davacının, müvekkilinden herhangi bir ücret iadesi talebinde bulunamayacağını belirterek kararı temyiz etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, Valiliğin Üniversite bünyesinde deneme sınavı yaptırtılmamasına ilişkin işlemi nedeniyle davacının taraflar arasındaki derslik kullanım sözleşmesinden kapsamında dersliklerden faydalanamayacağının anlaşıldığı iddiasına dayalı olarak peşin ödenen sözleşme bedelinden idari işlemden önce yapılan 3 oturumun bedelinin mahsubuyla kalan kısmının iadesi istemine ilişkindir.

Taraflar arasında imzalanan 11.09.2023 tarihli 10 Adet Derslik Kullanım Sözleşmesi'nde dersliklerin hangi amaçla kullanılacağı açıkça belirtilmemiş ise de, davalı vekili tarafından sunulan ve Üniversitenin Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığından Eğitim Fakültesine gönderilen 21.09.2023 tarihli yazıda davacının belirtilen tarihlerde Eğitim Fakültesinin dersliklerini kullanmasının uygun görüldüğünün bildirildiği, ekinde yer alan planda 2023 yılı Eylül ayı ila 2024 yılı Haziran ayı arasında her ayın bazı günlerinin münferiden tespit edildiği ve toplamda dersliklerin kullanılacağı 55 günün belirlendiği,

davalı tarafından sunulan resmi yazışmalardan yapılacak deneme sınavlarına ilişkin broşürler hazırlandığının, davacının kimi özel liselerle bayilik sözleşmesi yaptığının anlaşıldığı, nitekim bayilik sözleşmesi yapan lisenin davacı yayınevi aracılığıyla davalı Üniversitede TYT ve AYT deneme sınavları yapması nedeniyle başka bir özel lise tarafından şikayet edilmesi üzerine Valiliğin,

Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünden özel yayınevlerinin bu sınavları yapıp yapamayacağı yaptığı sınavların izinsiz eğitim faaliyeti olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda görüş alındıktan sonra 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 3. ve ek 2.maddesi kapsamında değerlendirme yapılarak davacı ile fiziki ortamı sağlayan davalının uyarılmasına ilişkin dava konusu işlemi tesis ettiği görülmüş;

tüm bu hususlar ile davacının ticaret şirketi olup faaliyet alanı da dikkate alındığında davalının, davacının dersliklerde deneme sınavı yapacağı inancıyla derslik kullanım sözleşmesini imzaladığını bildiği kanaatine varılmıştır.

Davacı tarafından idari işlemin iptali talebiyle idari yargıda açtığı davanın reddine karar verildiği bu kararın 13.01.2025 tarihinde kesinleştiği görülmüştür.

Taraflar arasındaki sözleşmenin 9.2. Maddesinde sözleşmenin imzalandığı tarihte var olmayan ve öngörülmeyen, tarafların çalışma imkanlarını kısmen veya tamamen geçici veya daimi olarak engelleyen erteleyen durduran tabii afet, harp, grev, TC.

Cumhurbaşkanlık, Valilik ve Belediye gibi resmi makamların emir ve talimatları gibi tarafların makul iradesi ve kontrolü dışında gerçekleşecek hallerde, mücbir sebebin 30 günden fazla sürmesi ve kullanıcının kullanım haklarından faydalanamaması halinde tarafların sözleşmeyi feshedebilecekleri, bu durumda tarafların birbirinden tazminat talebinde bulunmayacakları, mücbir sebebin gerçekleştiği zaman dilimi dikkate alınarak kulanım bedelinin iadesi hakkında tarafların iyi niyetli görüşmeler yaparak karar alacağı, kullanıcının tek taraflı feshinin kullanım bedelinin iadesini gerektirmeyeceği öngörülmüştür.

İl Milli Eğitim Müdürlüğünün konuyla ilgili tereddüte düşerek Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğünden görüş aldığı dikkate alındığında davacının başta öngörülemeyen bir idari işlemle kullanım hakkından faydalanamaz hale geldiği kabul edilmelidir.

Neticede taraflarca sözleşme kapsamında 55 günün münferiden belirlendiği, davacının derslikleri 3 oturum kullandığı, davalının daha fazla oturum yapıldığı yönünde bir iddiasının bulunmadığı, sözleşme bedelinin 3/55 oranıyla iade edilecek kısmının belirlenmiş olmasının TMK m.2 de yer bulan dürüstlük kuralına uygun ve hakkaniyetli olduğu anlaşılmakla davalı vekilinin yerinde görülmeyen temyiz sebeplerinin reddiyle usul ve yasaya uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının onanmasına karar verilmiştir.

VI. KARAR