Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2023/9073 K.2024/1437

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine davacı vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak, düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Tekirdağ ili, Malkara ilçesi, ... Mahallesi, 169 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın yol olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın hali hazırda dere kenarına yakın olup taşınmazda her türlü sebze ve meyve yetiştirme ve yılda iki ürün alma imkanının bulunduğunu, taşınmazdan alınan verim miktarlarının yüksek olduğunu, bölgede emsal taşınmaz m² birim fiyatlarının 40-50 TL'si civarında olduğunu, teklif edilen bedelin düşük olduğunu, % 200 objektif değer artışının verilmesi gerektiğini, kısmi kamulaştırma işlemi yapılarak arta kalan kısmın aşırı değer kaybettiğini, müvekkilinin arta kalan kısımdan faydalanmasının zorlaştığını ileri sürmüştür.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalıya ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile yol olarak terkinine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1. Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; faiz hükmünün hatalı olduğunu, kapitalizasyon faizinin % 4 uygulanmasının hatalı olduğunu, bilirkişi raporunda net gelir hesabı yapılırken benimsenen masrafların brüt gelirin 1/3'ünü geçemez kuralının Türkiye’nin her yöresinde olağandışı bir durum oluşmadan uygulanmasının hatalı olduğunu, dava konusu taşınmazda sulu tarım yapıldığı belirtilerek taşınmazın değerin gerçek dışı olarak artırılmasına sebebiyet verildiğini, objektif değer artış oranının yüksek olduğunu, taraflarına vekâlet ücreti takdir edilmesi gerektiğini ileri sürerek kararı istinaf etmiştir.

2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın sulu tarım arazisi olarak tespit edilmesi gerektiğini, bilirkişi raporundaki net gelir hesaplamasında bölgede yetişen münavebe ürünlerinin değerlendirilmemiş olduğunu, esas alınan ürünlerin verim ve birim fiyatlarının düşük hesaplandığını, objektif değer artış oranının düşük olduğunu, bedel tespiti yapılırken üretim masraflarının olduğundan fazla alındığını, üretim masrafları brüt gelirin 1/3'ünden fazla olamaz kuralının uygulanması gerektiğini ileri sürerek kararı istinaf etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile arazi niteliğindeki taşınmaza olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesinin 2942 sayılı Kanun'un değerlendirmeye ilişkin hükümlerine aykırılık teşkil etmediği, hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda dava konusu taşınmazın niteliği ve konumuna göre belirlenen kapitalizasyon faizi ile objektif değer artırıcı unsur oranlarının yerinde olduğu, değerlendirmeye alınan ürünlerinin yörenin münavebe sistemine uygun ve resmi verilerle uyumlu bulunduğu,

taşınmazın bilirkişi raporunda belirlenen niteliklerine göre kamulaştırma bedelinin adil ve hakkaniyete uygun olduğu, idareye iade edilecek bedelin hatalı yazılmasının yerinde giderilebilecek bir maddi hata olduğu, mahkemece iade kararı gereğince işlem yapıldığı,

böylece mahkeme kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık bulunmadığından taraf vekillerinin vekillerinin sair istinaf itirazları yerinde görülmeyerek faiz hükmünün hatalı olması ve bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine, davacı idare vekilinin istinaf başvurusunun kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı ortadan kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki itirazlarını tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın konumu itibarıyla değerli olduğunu, taşınmazın özellikleri dikkate alındığında düşük hesaplanan kamulaştırma bedelinin yüksek bulunarak davacı idareye iade yönünden hüküm kurulmasının açıkça haksız ve hukuka aykırı olduğunu, bilirkişi raporunda değerlendirmeye esas alınan ürünlerin gerek verim miktarı gerekse birim fiyatı düşük hesaplandığını ve istinaf dilekçesindeki itirazlarını tekrar ederek kararın bozulmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, temel olarak davacı idare ile davalı tapu malikleri arasındaki kamulaştırma bedelinin tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.

2. 2942 sayılı Kanun'un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası, 11 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ve 12 nci maddesinin birinci ve üçüncü fıkrası.

3. Değerlendirme 1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arazi niteliğindeki Tekirdağ ili, Malkara ilçesi, ... Mahallesi 169 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yöntem itibarıyla yerindedir.

3. Dava konusu taşınmaza ilişkin hükme esas alınan bilirkişi raporunda yapılan açıklamalar uyarınca kuru arazi vasfında olduğu anlaşılmaktadır.

4. Dava konusu taşınmazın özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı uygun görülmüştür.

5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre taraf vekillerinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

6. Taşınmazın değeri belirlenirken, bilirkişi raporunda döner sermaye faizi ve genel idare giderlerinin masraflara dahil edilmek suretiyle az bedele hükmedilmesi hatalıdır.

7. Tespit edilen kamulaştırma bedelinden acele el koyma dosyasında belirlenen ve derhal ödenmesine karar verilen bedelin mahsubu ile kalan bedele ilk karar tarihine kadar faiz işletilmesi gerekirken yazılı şekilde faiz hükmü kurulması bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

1. Taraf vekillerinin diğer temyiz itirazlarının reddine,

2. Taraf vekillerinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davalıdan peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,

Dosyanın 6100 sayılı Kanun'un 373 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca karar veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,