Yargıtay 5. Hukuk Dairesi E.2025/2 K.2025/10655

Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun'la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın taraf vekillerince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Aydın ili, Buharkent ilçesi, ... Mahallesi 47 parsel ve ... Mahallesi 53 parsel sayılı taşınmazların kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazların davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; kamulaştırma bedelinin tespitinde davacı tarafın fiili ve hukuki duruma ve piyasa rayiç ve hesaplanmalarına, emsal bilirkişi ve satış rakamlarına aykırı şekilde hesap yapması sonucu bir anlaşma sağlanamadığını, bu sebeple de anlaşma sağlanamamasında davacı tarafın kusuru söz konusu olduğundan dolayı davacı tarafından teklif edilen miktardan fazlaya hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu taşınmazların, dava tarihinde tarım arazisi niteliğinde olduğunu, idare tarafından hazırlanan kıymet takdir raporunda ve Bölge Adliye Makemesinin kaldırma kararı öncesinde alınan bilirkişi raporunda taşınmaz üzerinde yer alan boru hattına değinilmediğini, Aş. B. ... Projesi, ... Sulamaları Ana Tahliye Kanalı ... - ...

Yatak Düzenlemesi (Km:0+000-13+220) işi için 31.10.1994 tarihinde 5567 sayılı kamu yararı kararı alınmış olup davaya konu taşınmazlar için 09.10.2015 tarihinde ... sayı numaralı kamulaştırma kararı alındığını, kaldırma kararı öncesi yapılan yargılamada bilirkişi kurulu tarafından yapılan tespitlerde, jeotermal boru hatlarına dair bir tespit bulunmadığından,

taşınmazın değer tespitinin 2942 sayılı Kanun'un 15/son fıkrası uyarınca dava tarihine göre yapılması gerektiğini, hükme esas alınan bilirkişi raporunda, yeni hat inşası ve montaj bakımından 7 günlük sürenin yeterli olduğu belirtilmiş ise de bu tespitin gerekçeye dayanmayan ve soyut bir belirleme olup resmî verilere dayanmadığını, kamulaştırma davalarında bilirkişiler tarafından yapılacak değerlendirmelerin dava tarihine (2016) göre yapılması gerekmekte olup bu bakımdan 2019 yılı birim değerlerine göre yapılan hesaplamanın yerinde olmadığını,

dolar bazlı hesaplamaları kabul etmediklerini belirterek İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

2.Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

1350 nolu parsel üzerinde müvekkili şirketin jeotermal akışkan taşıma boru sistemi bulunduğunu, bu alan kamulaştırıldığında boru sisteminin de taşınması gerektiğini, bilirkişilerce keşif sırasında da gözlemdiği hâlde, ... üzerinden geçiş yapacak boru sisteminin köprüsünün de taşınması gerekeceğinden bu hususun bilirkişi raporunda hiçbir şekilde belirtilmediğini, bu köprünün yeniden inşası için 30 ton demir kullanılması gerekli olup bunun maliyetinin de 75.000,00 USD olduğunu, bu bedelin kamulaştırma bedeline eklenmesi gerektiğini,

hükme esas alınan kök bilirkişi raporunun 4/7 sayfasında 3.1- ve 3.2-maddelerinde belirtilen söküm ve yeni hat konusunda ise ... tarafından ... Irmağı'nın 1350 parselden geçirilmesinden sonra sökülen hat ile kuyu her halükarda ırmağın karşı tarafında kalacağından ve bu yüzden yapılacak yeni hat mecburen bu köprü vasıtası ile karşı tarafa geçeceğinden ... Irmağı'nın ... tarafından kazı çalışması süresinin de yaklaşık 30 gün olacağından dolayı.

30 günx24 saatx118 usdx0,97 (emre amadelik) bilirkişi raporuna üretim kaybı olarak eklenmek zorunda iken bilirkişilerin bu hususu yerine getirmediklerinden raporun eksik olduğunu, raporun 5/7.sayfasındaki 6.maddesinde yeni foraj için 2750 adet yazılmış ise de bu sadece mekanik malzeme ve işçilik fiyatı olup, beton maliyeti yaklaşık keşif tarihi itibarı ile 185,00 TL'nin eklenmediğini, raporun 6/7.sayfasındaki 9.maddesindeki ekskavatör saat, vinç saat ve kaynakçı saat ücretleri yazılmış, ancak alt toplama eklenmediğini,

raporun 6/7.sayfasındaki 9.maddesindeki ... tarafından yapılacak 1350 parseldeki kazı süresi (2,5 mwx(yaklaşık 30 gün)günx24 saatx118 usd.x0,97 emre amadelik üretim kaybının kamulaştırma bedeline eklenmesi gerektiğini, ayrıca kuyu duruşu ve sisteme bağlantısı sırasında oluşabilecek dalgalanma neticesinde 2 gün duruş.

24 saatx2 günx12,8 mwx0,97x118 usd emre amadelik rapora eklenmesi gerektiğini, yine raporun 6/7.sayfasındaki 4-1.maddesinde kablo maliyetlerinin eksik hesaplandığını; çünkü ...

Elektrik otomasyan anlaşması üzerinden hesaplanması gereken yeni kablo çekim maliyetinin 39.604,00 TL olacağını, köprü üzerinden kablo çekiminin yapılma için doğacak kablo tavası malzeme ve montaj dahil metresi 1.000,00 TL üzerinden hesaplama yapılması ve bedele eklenmesi gerektiğini, müvekkili şirketçe oluşturulmuş maliyet tablosunun (arazi bedeli hariç toplam maliyet: 673.569,55 USD olmalıdır) (673.569,55 USDx5,76-TL) 3.879.606,60 TL olduğunu, arazi değeri ile ilgili olarak arazi bedelinin 67.130,94 TL değil en az 920.265,30 TL olarak belirlenmesi gerektiğini,

bölgede ...'ın müvekkil şirket lehine yaptığı kamulaştırmalarda arazilerin 1 metrekare birim değerinin yaklaşık 260,00 ila 280,00 TL olarak mahkemelerce tespit edilmekte olup ortalama birim fiyatı 270,00 TL civarında olduğunu, bu dosyada karar tarihi itibarı ile 19,69 TL'lık metrekare birim fiyatının çok komik seviyelerde kaldığını, rapora yönelik itirazların gerek bilirkişilerce ve gerekçe de Mahkemece tam olarak anlaşılamadığını, enerji sektöründeki işlerin tamamen dövize dayalı olması,

ülkedeki dövizin çok yüksek oranda artması ve keza son yıllardaki yüksek enflasyon nedeni ile de hem taşınmazın değeri ve hem de üzerindeki taşınacak sistemin kamulaştırma değerinin çok düşük seviyelerde kaldığını, davanın çok uzun sürmesi (nitekim ilk dava tarihi 2016 yılıdır) nedeni ile uygulanan yasal faizin (%9) hiçbir zaman müvekkilinin zararını karşılamaya yetmeyeceğini belirterek İlk Derece Mahkeme kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile sulu tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazın zeminine 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca gelir metoduna göre değer biçilmesi doğru olduğu gibi 1350 parsel üzerinde bulunan davalı şirkete ait jeotermal sisteminde bulunan jeotermal akışkan taşıma boru hattı ve bununla ilgili makine ve teçhizattan taşınması,

mümkün olanların demontaj, nakliye ve montaj bedelinin, taşınması mümkün olmayanların ise bedellerinin tespiti için makine ve elektrik mühendisinin de katılımı ile oluşturulacak bilirkişi kurulu eşliğinde yeniden keşif yapılarak alınan rapor doğrultusunda belirlenen bedellerin kamulaştırma bedeline eklenmesinde bir isabetsizlik görülmediğinden taraf vekillerinin istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

2. Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü sebepleri tekrar ederek Bölge Adliye Mahkemesi kararının bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe

1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ( 6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

2. Arazi niteliğindeki Aydın ili, Buharkent ilçesi, ... Mahallesi 47 parsel ( ifrazla 1970 parsel ) ve ... Mahallesi 53 parsel ( ifrazla 1350 ) taşınmazlara 2942 sayılı Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değerinin tespit edilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.

3. Tespit edilen kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesi doğrudur.

4. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre, davalı vekilinin tüm, davacı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

5. Dava konusu Aydın ili, Buharkent ilçesi, ... Mahallesi 53 parsel sayılı taşınmazın ifrazıyla oluşan 1350 parsel sayılı taşınmaz üzerinde bulunan davalı şirkete ait jeotermal sisteminde bulunan jeotermal akışkan taşıma boru hattı ve bununla ilgili makine ve teçhizattan taşınması, mümkün olanların demontaj, nakliye ve montaj bedelinin, taşınması mümkün olmayanların ise bedellerinin dava tarihi 09.12.2016 tarihi itibarıyla tespit edilmesi gerekirken 05.12.2019 tarihi itibarıyla tespit edilmesi bozmayı gerektirir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; 1.Davalı vekilinin temyiz itirazlarının reddine,

2.Davacı idare vekilinin temyiz itirazlarının kısmen kabulü ile temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

3. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Davalıdan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,