Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E.2025/1781 K.2025/3337

İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak verilen karar; taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı tarafından ihale edilen .... ... İçi Toplu Taşımacılığı'nda 120 gün deneme süreli personeliyle birlikte 25 adet ....

Otobüsü'nün işletilmesi işine ilişkin taraflar arasında 25.09.2008 tarihinde sözleşme imzalandığını ancak davalı idarenin 09.01.2009 tarihinde gönderdiği yazı ile Kamu İhale Kurulu kararını gerekçe göstererek sözleşmeyi haksız olarak feshettiğini, fesih tarihine kadar davacı tarafından verilen hizmetlerin bedelinin davalı tarafça ödenmediğini ileri sürerek, hizmet bedelinin davalıdan tahsilini talep etmiş; dava sırasında davasını tamamen ıslah ederek,

18.02.2013 tarihli bilirkişi raporunda tespiti yapılan ve sözleşmenin ifayla sonuçlanacağına güvenerek yapmış olduğu masraflardan otobüs kiralama ücretleri ile otobüs iç donanımlarının teknik şartnameye uygun hale getirilmesi için yapılan masraf ve çalışacak personel için ödenen ücretler olmak üzere toplam 1.512.850,42 TL'nin sözleşmenin haksız feshi nedeniyle davalı idareden tahsilini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde. Kamu İhale Kurumu tarafından pazarlık suretiyle ihale koşulları gerçekleşmediği halde dava konusu işin pazarlık usulü ile yaptırılmasının kanuna aykırı olduğunun tespit edilmesi üzerine sözleşmeye devam edilemeyeceği için sözleşmenin iptal edildiğini, davacının bu süreçte 25 adet aracı kabule hazır hale getirmediği için taşımacılık işini hiç yapmadığını;

ıslaha karşı savunmasında ise davacının sözleşmeyle belirlenen sürelere uymadığını yapılan feshin haksız olmadığını, davacının her türlü taşımacılık alanında faaliyet gösterdiğini, bilirkişi raporunda tespit edilen kiralamaların ve işlemlerin dava konusu sözleşme ile ilgili olup olmadığının ve ilgili ise sözleşme konusu işe ne kadar süreyle tahsis edildiğinin ispat edilmesi gerektiğini savunarak davanın reddini istemiştir.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemenin 03.03.2020 tarihli kararı ile taraflar arasında 25.09.2008 tarihinde imzalanan sözleşmenin davalı tarafından 09.01.2009 tarihli yazı ile Kamu İhale Kurulu tarafından ihale işlemlerinde mevzuata aykırı davranıldığının tespit edildiği gerekçesiyle iptal edildiği, ihalenin mevzuata aykırı yapılmasının davalının kusurundan kaynakladığı tespit edilmekle yapılan fesih işleminin haksız olduğu, davacının sözleşmenin geçerliliğine olan güveni nedeniyle katlandığı masrafları davalıdan isteyebileceği ve bu masrafların 1.512.850,42 TL olduğunun davacının ticari defter ve kayıtları ile ispatlandığı, davalının ise sözleşmenin feshinde ve davacının zararlarının meydana gelmesinde kusursuz olduğunu ispat edemediği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

Mahkemenin 03.03.2020 tarihli kararının süresi içinde davalı vekili tarafında temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesi'nin 21.09.2021 tarihli ve 2021/915 Esas, 2021/8749 Karar sayılı ilamı ile Davalının ihale işlemlerinde mevzuata aykırılıkların bulunduğunun gerekçesiyle sözleşmeyi feshettiği, mahkemece uyulan bozma kararında sözleşmeyi fesheden davalının kusurlu olduğu ve davacının sözleşmenin feshinden kaynaklanan zararından sorumlu olduğu belirlenmekle uyuşmazlığın sözleşmenin feshi nedeniyle davacının uğradığı zararın belirlenmesine ilişkin olduğu,

davacının, sözleşmenin feshi nedeniyle uğradığı zararı ispatlaması gerektiği, faturaların tek başına zararı ispata yeterli olmadığı, faturalara konu iş veya hizmetler değerlendirilmeden yalnızca davacı defterlerinin usulüne uygun tutulmuş olması gerekçe gösterilerek zararın doğduğunun kabul edilmesinin doğru olmadığı, ayrıca davalı vekili tarafından rapora esas alınan faturaların sözleşme ile ilgisinin olmadığı, bazı faturaların sözleşme tarihinden öncesine ait olduğu,

faturaların birbirleri ile çelişkili bulunduğu ileri sürülerek bilirkişi raporuna itiraz edildiğinden davacının bilirkişi raporlarına itirazlarını karşılar biçimde rapor alınması, davacının benzer koşullarda sözleşme yapabilmesi için geçecek makul süre de göz önünde bulundurularak tazminat istemi hakkında bir karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; taraflar arasında 25.09.2008 tarihinde imzalanan sözleşmenin davalı tarafından 09.01.2009 tarihli yazı ile Kamu İhale Kurulu tarafından ihale işlemlerinde mevzuata aykırı davranıldığının tespit edildiği gerekçesiyle iptal edildiği, ihalenin mevzuata aykırı yapılmasının davalının kusurundan kaynakladığı tespit edilmekle yapılan fesih işleminin haksız olduğu,

davacının sözleşmenin geçerliliğine olan güveni nedeniyle katlandığı masrafları davalıdan isteyebileceği, bu kapsamda davacı şirket adına düzenlenen 8 adet faturadan 31.07.2008, 01.09.20 08... .09.2008 tarihli toplam 266.000,00 TL tutarındaki faturanın dava konusu sözleşmeden önce düzenlendiği, 31.01.2009 tarihli 124.930,12 TL tutarındaki faturanın ise sözleşmenin feshedildiği tarihten 22 gün sonra düzenlenmiş olduğu, sözleşmenin feshinden önceki hizmetlere ilişkin olarak düzenlenmişse yedi gün içinde düzenlenmediğinden,

sonraki döneme ilişkin ise ortada hukuken geçerli bir sözleşme bulunmaması nedeniyle bu faturarın sözleşme kapsamında yapılmış masraf olarak kabul edilemeyeceği, 03.12.2008 tarihli 51.920,00 TL tutarındaki faturanın 50 adet

otobüse ledli pano güzergah bilgi sistemi satış ve montajına ilişkin olduğu, KDV miktarı hariç 44.000,00 TL'sinin masraf olarak dikkate alınmasının gerektiği, sözleşme tarihinden sonra düzenlenen, 30.09.20 08... .11.2008 tarihli otobüs kiralama hizmet bedeline ilişikin toplam 120.000,00 TL bedelli faturaların 122 günlük Eylül, Ekim, Kasım, Aralık dönemini kapsadığı, bu faturalar düzenlendikten sonra aynı dönemlerde verilen hizmetler için bu defa

22.12.2008 tarihli fatura düzenlenmiş ise de bu faturanın Kamu İhale Kurumu'nun 01.12.2008 tarihli kararından sonra düzenlendiği ve tutarının önceki faturalardan 20-30 kat fazla olduğu dikkate alınıdğında bu fatura nedeniyle davacının zarara uğradığının kabul edilemeyeceği, 2008 yılı Eylül, Ekim, Kasım, Aralık aylarına ilişkin olarak düzenlenmiş olan sözleşmeyle ilgili faturaların 30.09.20 08... .11.2008 tarihli toplam 120.000 TL bedelli faturalar olduğu ancak 122 gün için düzenlendiklerinden 25.09.2008 - 31.12.2008 tarihleri arası 97 gün için KDV hariç 80.855,54 TL talep edebileceği gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; sözleşme Eylül 2008'de imzalanmış ise de öncesinde bir ihaleye hazırlık sürecinin olduğunu, 09.01.2009 tarihinde alınan fesih kararının davacıya ulaşmasının ve sonrasındaki görüşmelerin belli bir süre aldığını, davaya konu sürecin Eylül 2008 - Ocak 2009 tarihleri arasındaki beş aylık dönemi kapsadığını, dosyaya sunulan faturaların tamamının da o aylara ilişkin olduğunu, sözleşmeden üç gün önce, fesih beyanından iki gün sonra gibi yaklaşımlar ile faturaların dikkate alınmamasının doğru olmadığını,

dava sürecinin 15 yılı bulması nedeniyle davacının ciddi bir zarara uğradığını bu durumun bilirkişilerce dikkate alınmamasının doğru olmadığını, davacının zararının otobüs kiralama bedelinden oluştuğunu, ayrıca Teknik Şartname'de otobüslerin özel donanımlara haiz olmaları koşulu getirildiğinden şartname kapsamında hizmet verebilmesi için gerekli olan kabin içi ve dışı gövde düzenlemelerinin ve ışıklı bilgilendirme tabelalarının yaptırıldığını, fatura tarihlerinin sözleşmenin imzalandığı ve iptal edildiği tarihlerle uyumlu olduğunu ve faturaların açıklama kısmında alınan hizmetlerin açıkça yazılı olduğunu,

düzenlenen faturaların defterlere işlendiğini, fatura bedellerinin ödendiğine ilişin belgelerinde dosyaya sunulduğunu, kiralanan araçların sözleşme dışı başka işlerde kullanıldığının davalı tarafça ispatlanmadığını, bilirkişilerce belirlenen miktarın davacının zararını karşılamaktan çok uzak olduğunu beyan etmektedir.

2.Davalı vekili temyiz dilekçesinde; davacının şartname hükümlerine uygun 25 adet aracı getirmediğini ve 25.09.2008 tarihinde işe başlamadığını, davacının ifasına hiç başlamadığı sözleşme dolayısıyla talepte bulunamayacağını beyan etmektedir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.

2. Taraflar arasında imzalanan 25.09.2008 tarihli sözleşme ve ekinde yer alan şartnamelerin incelenmesinde, özel şartnamesinde özellikleri açıkça belirtilen 25 adet otobüsle, yine şartnamede belirtilen personel dahil ulaşım hizmet verilmesi amaçlandığı, idari şartnamenin 54. maddesinde ve Sözleşmenin 11.3 maddesinde sözleşmenin imzalanmasından sonra derhal işe başlanacağının kararlaştırıldığı görülmüştür. Sözleşme birim fiyatlı sözleşme olup 1 22... adet otobüsün personelle birlikte hizmet bedeli toplam KDV hariç 2.619.750,00 TL olarak kararlaştırılmıştır.

Dosyada yer alan ''Rapor'' başlıklı davalı idarenin makine mühendisler tarafından düzenlenen belge ile taraf yetkilileri tarafından düzenlenmiş ''Tutanak'' başlıklı 19.01.2019 tarihli belgenin incelenmesinden. 25.11.2018 tarihinde davacının 25 adet otobüsü şartnamelere uygunluğunun incelenmesi için ...

Garajı Şube Müdürlüğü'nde hazır bulundurduğu, yapılan incelemede plakaları raporda yazılı 11 adet otobüsün uygun olduğunun tespit edildiği, 14 adet otobüsün bu tarihte davacıya iade edildiği, 11 adet otobüsün ise garajda bekletildiği, otobüslerin hiç çalıştırılmadığı sözleşmenin 09.01.2009 tarihinde Kamu İhale Kurumu Kararı gerekçe gösterilerek feshedilmesi ile de 19.01.2019 tarihinde de davacıya teslim edildikleri görülmüştür.

Davalının Kamu İhale Kurumu'nun kararının gerekçe göstererek fesih işlemi yapması önceki bozma kararlarında da açıklandığı üzere davalı idarenin ihale mevzuatına aykırı davranmasından kaynaklandığından haksız olup, davalı kusuru olmadığını ispat etmedikçe oluşan zarardan sorumludur.

Bu halde; davacının sözleşme ve şartname hükümleri uyarınca işe hemen başlamadığı otobüsleri uygunluk denetimi için 25.11.2008 tarihinde idareye teslim ettiği, 14 adedinin sözleşmenin eki şartnamedeki şartları sağlamadığı için iade edildiği, şartları sağlayan 11 adet otobüsün ise idare tarafından çalıştırılmayarak garajda bekletildiği anlaşılmaktadır.

Sözleşme ve Şartname hükümleri uyarınca sözleşmenin imzalanması ile hemen işe başlayacak olan yüklenicinin ihale öncesinde ihale şartlarından davet ile haberdar edildiğinden otobüsleri kiralaması ve şartnameye uygun hale getirme için sözleşme tarihinden önce masraf yapması mümkün olmakla bilirkişilerin ve mahkemenin buna ilişkin olduğu iddia edilerek sunulan faturaları sırf sözleşmeden önce düzenlendiğinden bahisle reddetmesi doğru olmadığı gibi, faturalarla ilgili tahmine dayalı olarak yorum yapması da doğru olmamıştır.

Yargıtay'ın bozma ilamında belirttiği gibi faturalar tek başına zararın varlığını ispatlamaz. Ancak dosyada bulunan ve tarafların kabulünde olan tutanak ve belgelerden davacının sözleşmeye uygun olarak 11 adet otobüsü idareye teslim ettiği ve bu otobüslerin 19.01.2009 tarihine kadar idarede tutulduğu sabit olup, 11 adet otobüs için davacının ödemiş olduğu kira bedeli ile yapılan masrafların davacıya zarar kapsamında ödenmesi gerekmektedir.

Davalının kira yönünden sorumluluğu ise sözleşmenin imzalandığı 25.09.2008 tarihinden başlayıp sözleşmenin feshedildiği 09.01.2009 tarihine Yargıtay ilamında belirtildiği üzere davacının benzer koşullarda sözleşme yapabilmek için geçecek makul süre de eklenmek suretiyle bulunacak tarihe kadar olacaktır.

İdare tarafından otobüslerin kontrolü sözleşme tarihinden çok sonra yapılmış ise de öncesinde davacıya çekilmiş bir ihtarname olmadığına göre kira sorumluluğuna etkisi bulunmamaktadır.

Davacı tarafından sunulan faturalar zararın varlığına ispatlamaz. Ancak kiralama bedeli ve diğer yapılan masraflar yönünden makul bir bedel içerip içermediği hususunda delil oluşturabilir. Bu faturalardan ...

Turizm ve Taşımacılık tarafından düzenlenen 22.12.2008 tarihli faturanın incelenmesinde 25 adet otobüs için Eylül, Ekim, Kasım ve Aralık aylarına ait kira bedeli ödemesi için düzenlendiği, bir otobüsün aylık kira bedelinin yazılı aylara ilişkin KDV hariç 8.050,85 TL olduğu anlaşılmaktadır.

Davacının Eylül ayı başlamadan kiraladığı anlaışılan otobüsler için 01.09.2008 tarihinde 5 adet 03.09.2008 tarihinde ise 25 adet otobüs için otobüs başına KDV hariç 8.000,00 TL bedelle kabin içi ve dış gövde düzenlemesi için ödeme yaptığı, yine 03.12.2008 tarihli faturada tanesi KDV hariç 880,00 TL'den 50 adet Ledli Pano Güzergah bilgi sistemi alındığı anlaşılmaktadır.

Bununla birlikte her biri 25.423,73 TL bedelli 31.07.20 08... .09.2008 tarihli otobüs kiralama hizmet bedeli açıklaması düzenlenen fatura ile yine 18.11.2008 tarihli 76.271,19 TL bedelli, 31.01.2009 tarihli, 105.872,98 TL bedelli otobüs kiralama hizmet bedeli açıklaması düzenlenen faturaların, davacının taşıma işiyle uğraşan bir şirket olduğu, faturalarda yeterli açıklama olmadığı dikkate alındığında davaya konu sözleşme kapsamında yapılan masraflar için düzenlendiği anlaşılamamaktadır.

Davacı taraf, otobüs kiralama ücreti ve otobüsün düzenlenmesi için yapılan masraflar dışında ayrıca şoför ve yardımcı personel istihdamı amacıyla ücret ödediğini beyan etmiş ise de otobüslerin garajda tutulduğu ve hiç çalışmadığı ve belirtilen faturaların da bu hususu ispat için yeterli açıklama içermediği anlaşılmakla şoför ve yardımcı personel istihdamı nedeniyle masraf yapıldığı ispatlanamamıştır.

O halde mahkemece idarece tutulan tutanaklar ile sözleşmeye uygun teslim edildiği ve fesih süresine kadar çalıştırılmayıp idarede tutulan 11 adet otobüs için kiralama hizmet bedeli ile otobüse şartname kapsamında yapılan ve faturada kabin içi ve dış gövde düzenlemesi yazılı işlemlerin bedelinden ve...

Güzergah bilgi sistemi alınması bedelinden davalı sorumlu olup, mahkemece yapılacak iş konusunda uzman bir bilirkişi heyetine dosya tevdi edilerek öncelikle davalının sorumlu olduğu dönem aralığının tespiti için davacının benzer koşullarda sözleşme yapabilmek için geçecek makul süre belirlenip fesih tarihine eklenmek suretiyle sözleşmenin yapıldığı tarihten bu tarihe kadar olan dönem için özellikler şartnamede yazılı bir adet otobüsün ortalama kira bedeli ile yine davacı tarafından şartname kapsamında bir otobüste yapılan iç düzenlemelerin ortalama bedeli ve bir adet otobüse takılacak....

Güzergah bilgi sistemi sayı olarak belirlenip ortalama bedeli tespit edilip, tespit edilen bu bedellere göre, her bir otobüs için faturalarda yazılı bedellerin makul olduğunun tespiti halinde faturadaki bedeller üzerinden, makul değilse tespit edilen bedeller üzerinden 11 adet otobüs üzerinden zarar hesabı yapılarak hüküm altına alınması gerekirken, bilirkişilerin tahminlerine dayalı hazırladıkları rapor esas alınarak karar verilmesi doğru olmamıştır.

VI. KARAR