Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2023/2919 K.2023/4398

Taraflar arasındaki suya el atmanın önlenmesi ve kâl davasında verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesince Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir.

Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kabulüne karar verilmiştir.

Mahkeme kararı davalı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; kadim kullanım ... olan ... suyuna davalı köyün müdahale ettiğini ileri sürerek, davalının Balıkçıl ve Uluçkan kaynağından davacı Belediyeye su taşıyan isale hattına vaki el atmasının önlenmesine, Balıkçıl kaynağından köye su götürülmesi amacıyla davalı tarafından yapılan boruların kâl'ine karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili, davalı ve davacının içme suyu kaynaklarının farklı olduğunu, davacıya ait isale hattına davalının bir müdahalesinin olmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. MAHKEME KARARI

Mahkemece hakem sıfatıyla yapılan yargılama sonucunda; "…Niğde İli, Bor İlçesi, ... Köyü, ... ve ... civarındaki ... suyu namıyla malum-maruf-meşhur suya bilirkişi ... ... imzalı raporda gösterilen yerlerdeki davalı ... tüzel kişiliğince yapılan haksız müdahalenin men’ine ve kal'ine, davacı ... Belediyesi'ne ... suyunu Bor ilçesine isalesi için gerekli isale hatlarının yapıp ... suyunu ilçeye isale etmesi hususunda müsaade ve selahiyet verilmesi şeklinde muarazanın giderilmesine," kesin olarak karar verilmiş, davacı vekilinin temyiz talebi itiraz olarak değerlendirilip Mahkemece, 29.12.2014 tarihli ek kararla itirazın reddine karar verilmiştir.

IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ

A. Bozma Kararı

1. Mahkemenin itirazın reddine dair ek kararına karşı davacı vekili süresi içinde temyiz isteminde bulunmuştur.

2. Yargıtay (Kapatılan) 14. Hukuk Dairesince: “…sair temyiz itirazlarının şimdilik incelemesine yer olmadığına, davacı ... her ne kadar 3533 ... Kanunda yazılı kamu kuruluşlarından ise de davalı ... bu kanunda yazılı kuruluşlardan olmadığından davanın genel mahkemede görülmesi gerektiği, hatalı değerlendirme sonucu hakem sıfatıyla yargılama yapılmasının doğru görülmediği…” gerekçesiyle 29.12.2014 tarihli ek kararın kaldırılarak hükmün bozulmasına karar verilmiştir.

B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar

Mahkemece; “…dava kadim suya olan vaki müdahalenin önlenmesi ve kal'i davası olmakla dosya kapsamında toplanan bütün deliller ile müdahalenin varlığı ve haksızlığı ve bu müdahalenin davalı köy tüzel kişiliğince yapıldığı hususu sabit olmakla, davacı ...

Belediyesinin içme suyu olarak ... suyundan daha kaliteli bir suyu olmamakla ilçenin merkez nüfusunun 40 binden fazla oluşu, davalı köyün nüfusunun 188 civarı oluşu ve azalma seyri göstermesi, köyün ihtiyaçlarının bir çoğunun ilçeye olan uzaklığı 3-4 km civarında olması, yakın olması sebebiyle Bor Belediyesince karşılanması, köyün nüfusunun kahir ekseriyetinin Bor ilçesinde fiilen yaşıyor olması,

köyün niza konusu yapılan suda herhangi bir hak ve üstün hakkının olmayışı gözetilerek davanın kabulüne, suyun Bor Belediyesine ait olduğunun tespiti ile niza konusu yapılan suyun Bor Belediyesince Bor ilçesine isale hattıyla akıtılması şeklinde murazanın giderilmesine” karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili temyiz dilekçesinde özetle; kesin hüküm nedeniyle davanın reddinin gerektiğini, bozmaya aykırı olarak yine hakem sıfatıyla davaya bakıldığını, talep aşılarak karar verildiğini, dava değerinin belirlenmediğini, keşfe dahi çıkılmadan, araştırma ve inceleme yapılmadan bozmadan önceki kararın aynısının verilmesinin de hatalı olduğunu, suların en az olduğu dönem olan Eylül ayı yerine önceki keşifte yapıldığı gibi Mayıs ayındaki keşfin esas alınmasının hatalı olduğunu belirterek hükmün bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Dava, suya el atmanın önlenmesi ve kâl istemlerine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 1. ... Medeni Kanunu'nun 718 inci maddesi gereğince; arazi üzerindeki mülkiyet, kullanılmasında yarar olduğu ölçüde üstündeki ... ve altındaki arz katmanlarını kapsar. Bu mülkiyetin kapsamına yasal sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılar, bitkiler ve kaynaklar da girer.

Bu madde hükmüne paralel olarak düzenlenen ... Medeni Kanunu'nun 756 ncı maddesine göre de; "Kaynaklar, arazinin bütünleyici parçası olup bunların mülkiyeti ancak kaynadıkları arazinin mülkiyeti ile birlikte kazanılabilir. Başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak, bir irtifak ... olarak tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Yeraltı suları, kamu yararına ait sulardandır. Arza malik olmak onun altındaki yeraltı sularına da malik olmak sonucunu doğurmaz. Arazi maliklerinin yer altı sularından yararlanma biçimi ve ölçüsüne ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır."

Gerek ... Medeni Kanunu'nun 718 inci maddesi gerekse 756/2 nci maddesinde sözü edilen kaynaklar, yeraltı sularından farklıdır.

Kaynak, kökeni yeraltı suyu olan tabî ve sürekli olarak yeryüzüne çıkan özel mülkiyete girecek nitelikte özel bir su olup, suni bir şekilde veya ara sıra yeryüzüne çıkan su kaynak niteliğini kazanmaz (Gürsoy/.../Cansel, ... Eşya Hukuku, Ankara 1978, s.618). Ayrıca, kaynaktan çıkan suyun yararı kamuya ait bir akarsu oluşturacak kadar bol çıkması hâlinde kaynak artık özel mülkiyete konu olamaz. Yine, yeraltı suyundan sondaj gibi suni yollarla çıkartılan sulardan yararlanma usulü de 167 ... Yeraltı Suları Kanunu'na tâbidir.

Başka bir ifadeyle kaynak suyu kendiliğinden kaynadığı arazinin hudutlarını aşacak debide ise ya da malikinin ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra fazlası varsa genel su kabul edilir ve komşular da yararlanabilir. Bunun yanında kaynak suyu tapulu olmayan araziden (örneğin mera,orman vb) çıkıyorsa suyun debisine bakılmaksızın genel sudur. Bu sudan ise kadim ve öncelik ... ihlal edilmemek suretiyle herkes ihtiyacı oranında yararlanabilir.

Özel su ise tapulu taşınmazdan çıkan ve sadece o taşınmazın ve malikinin kişisel ihtiyacını karşılamaya yeterli olan sudur. Arazinin mülkiyetine tâbi olan kaynak suyu yani özel su üzerinde, hak sahibi dilediği gibi tasarruf etme yetkisine sahiptir. Bu suyu kendisi kullanabileceği gibi kaynağındaki suyu kullanması hususunda bir başkasına irtifak ... da tanıyabilir. Ayrıca mülkiyet hakkına dayanarak kaynağa el atma varsa el atmanın giderilmesi için davalar açmak yetkisi de bulunmaktadır.

... Medeni Kanunu'nun 756/2 nci maddesindeki; "Başkasının arazisinde bulunan kaynaklar üzerindeki hak bir irtifak ... olarak tapu kütüğüne tescil ile kurulur" hükmü doğrultusunda kaynak ...; ancak tapuda düzenlenecek resmî senetle tapu malikinin rızası ile kurulabilir.

Yine benzer şekilde ... Medeni Kanunu'nun 837 nci maddesi de; "Başkasının arazisinde bulunan kaynak üzerinde irtifak ..., bu arazinin malikini suyun alınmasına ve akıtılmasına katlanmakla yükümlü kılar. Bu hak, aksi kararlaştırılmadıkça başkasına devredilebilir ve mirasçıya geçer. Kaynak ..., bağımsız nitelikte ve en az 30 yıl için kurulmuş ise tapu kütüğüne taşınmaz olarak kaydedilebilir” şeklinde düzenlenmiştir.

Madde hükmünde belirtildiği üzere, kaynak irtifakı doğrudan kişiye bağlı olarak kurulabileceği gibi başkalarına devri de kararlaştırılabilir. Bağımsız ve daimi hak olarak tesis edildiğinde tapu kütüğüne ayrı bir sayfaya kaydı da mümkündür. Kaynak hakkının kazanılmasına ilişkin kanunda açık bir hüküm olmamakla birlikte eşyaya bağlı diğer irtifakların kazanılması hükümleri uyarınca ... Medeni Kanunu'nun 780 inci maddesinden kıyasen yararlanarak taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasına ilişkin hükümlerin uygulanacağı kabul edilmektedir (m.704/2). Bu durumda kaynak hakkının, resmî şekilde düzenlenecek sözleşme ile tapu siciline tescil ile kazanılması mümkündür.

Gerçekten ... Medeni Kanunu'nun 756/2 ve 837 nci maddelerinde belirtilen kaynak irtifakına konu olabilecek su, özel su olup genel su niteliğindeki yeraltı suyu bu düzenlemelerin dışındadır. Nitekim genel sular taşınmaz mülkiyetinin kapsamı içinde kabul edilemez.

3. Değerlendirme Temyizen incelenen Mahkeme kararının bozmaya uygun olduğu, kararda ve kararın gerekçesinde hukuk kurallarının somut olaya uygulanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı anlaşılmakla; temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle; Davacı vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın ONANMASINA,

Aşağıda yazılı temyiz giderinin temyiz edene yükletilmesine,

Kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde karar düzeltme yolu açık olmak üzere,

Dosyanın Mahkemesine gönderilmesine,