Yargıtay 7. Hukuk Dairesi E.2025/3072 K.2026/660

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; davacı adına kayıtlı olan ... ili, .. ilçesi, ... Mahallesinde kain tarla vasfındaki 165 44... parsel sayılı taşınmazda 1/6 oranında hisse sahibi olduğunu, dava konusu tarlanın 1/6 oranında paylı maliki olan ............hissesini davacının bilgisi dışında davalı tarafa sattığını, satış öncesi veya sonrasında davacıya haber verilmediğini, taşınmaz üzerinde fiili taksim olmadığını, hissenin satış tarihindeki gerçek değerinin bilirkişi marifetiyle tespit edilmesi gerektiğini belirterek taşınmazda davalıya ait 1/6 oranında hissenin iptalini, davacı adına tescilini istemiştir.

II. CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde; ön alım davasının şartlarının oluşmadığını, dava konusu taşınmaz hissedarları arasında fiilen taksimin söz konusu olduğunu, davacının davasında samimi ve iyiniyetli olmadığını belirterek davanın reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davaya konu payın bulunduğu taşınmaz paydaşlarca özel olarak kendi aralarında taksim edilerek her bir paydaş belirli bir kısmı kullandığından, satıcı zamanında bu yerde hak iddia etmeyen davacının tapuda yapılan satış nedeniyle ön alım hakkını kullanması 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 2. maddesinde yer alan dürüstlük kuralı ile bağdaşmayacağından davacının yasal ön alım hakkına dayalı olarak açılan davasının usul ve yasaya aykırı olduğu kanaati ile davacının davasının reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

Davacı vekili temyiz dilekçesinde; bedelde muvaaza iddiaları hakkında yeterli araştırmanın yapılmadığını, bu hususta tanıklara soru sorulmadığını, denetime elverişsiz ve yetersiz bilirkişi raporuna itibar edildiğini, hakimin 03.05.2024 tarihli ara kararı ile ihsası reyde bulunduğunu, bu nedenle dosyadan el çekmesi gerektiğini, yeni bir heyetle keşif yapılarak tanıkların dinlenmesini, somut olayda fiili taksimin bulunmadığını, haksız işgalin söz konusu olduğunu, taşınmazda hissesini kullanamayan mirasçıların bulunduğunu belirterek yerel mahkeme kararının itirazları doğrultusunda kaldırılmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe

Uyuşmazlık, ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkindir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, ilk derece yargılamasını aşamalara ayırmıştır. Bu aşamalar: 1. Dilekçelerin karşılıklı verilmesi, 2 .Ön inceleme, 3. Tahkikat, 4. Sözlü yargılama, 5. Hüküm olmak üzere beş aşamadan oluşmaktadır.

6100 sayılı Kanun'un “Dördüncü Bölüm’ünde düzenlenen öninceleme aşamasının amacı, tahkikat aşamasına geçmeden önce gerekli hazırlıkların yapılması, bu suretle gerek mahkeme gerekse de tarafların davaya tam bir hakimiyet ile davanın uzamasına sebep olacak nedenlerden arınmış olarak tahkikat aşamasına geçmesini sağlamaktır (Pekcanıtez/Atalay/Özekes, s.375-376. Ermenek, İbrahim: “Hukuk Muhakemeleri Kanununa Göre Ön inceleme”, .... Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 2, S.

1, Y. 2011, s. 145-146). Gerçekten konuyla ilgili düzenlemelere göz atıldığında, 6100 sayılı Kanun’un 137. maddesinde, ön incelemenin kapsamı. 138. maddesinde ön inceleme aşamasında dosya üzerinden dava şartları ve ilk itirazlar hakkında verilecek kararlar. 139. maddesinde ön inceleme duruşmasına davet ve 140. maddesinde yapılması zorunlu olan ön inceleme duruşması düzenlenmiştir.

6100 sayılı Kanun ön incelemenin kapsamı başlıklı 137. maddesinde; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılacağı, 138. madde dikkate alınarak, öncelikle dava şartları ve ilk itirazlar hakkında dosya üzerinden karar verileceği, dava şartları ve ilk itirazlar hakkında gerektiği takdirde mahkeme kararını vermeden önce bu konuda tarafları ön inceleme duruşmasında dinleyebileceği, ön inceleme duruşmasında tarafların iddia ve savunmaları kapsamında, uyuşmazlık konularını tam olarak belirleyebileceği, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapacağı,

tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda, onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik edeceği ve bu hususların tutanağa geçirileceği belirtilmiştir. Ön inceleme duruşmasında dava şartları ve ilk itirazlar ile sınırlı olmak üzere tanık dinleme, belge inceleme, bilirkişi görüşü alma, keşif yapma ve yemin teklif etme gibi işlemlerin yapılması öngörülmektedir.

Ön inceleme aşamasında yapılacak işlemelere bakıldığında; ön incelemenin efektif bir tahkikatın ön şartı olarak kabul edildiği söylenebilir (Ermenek, s. 146). Nitekim, 6100 sayılı Kanun'un 137/2 hükmünde “ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemeyeceği ve tahkikat için duruşma günü verilemeyeceği” düzenlenmiştir. Bu düzenleme emredici nitelikte bir düzenlemedir. Gereksiz duruşmalara ilişkin uygulamadaki eski alışkanlıkların devam etmesinin kesin olarak önüne geçilmesi amacıyla Kanun koyucu, ön inceleme aşaması tamamlanmadan ve bu aşamada alınması gereken kararlar alınmadan tahkikat aşamasına geçilmesini ve tahkikat için duruşma günü belirlenmesini kesin bir ifade ile yasaklamıştır (Pekcanıtez/ Atalay/Özekes, s.375-376).

Dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması tamamlandıktan sonra, öncelikle dosya üzerinden dava şartları ve ilk itirazların incelenerek bu konular olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi; dosya üzerinden karar verilemeyen dava şartları ile ilk itirazlar hakkında karar verilmek ve diğer ön inceleme işlemlerini yapmak üzere tarafların ön inceleme duruşmasına davet edilmesi, 6100 sayılı Kanun 1 37... . maddelerine göre ön inceleme duruşmasında gerekli usul işlemleri yapıldıktan sonra, tahkikat duruşmasına geçilmesi gerekir.

6100 sayılı Kanun'un 140. maddesi uyarınca ön inceleme duruşmasında; taraflara dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilmesi amacıyla gereken açıklamayı yapmaları için 2 haftalık kesin süre verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.

Son olarak. 6100 sayılı Kanun'un 288. ve 290. maddeleri gereğince mahkeme hakimi huzurunda taşınmaz başında bilirkişilerin, tarafların ve tanıkların hazır bulundurulması suretiyle usulüne uygun keşfin yapılması gerekir.

Buna göre, fiili taksim iddiasına karşılık olarak yapılacak keşifte; tarafların tanıkları taşınmaz başında dinlenerek, taraf beyanları ve savunmaları alınıp, tarafların beyan ve savunmalarına ilişkin mahkeme hakimince edinilen mahkeme gözlemi de tutanağa yazılarak, tutanakta ayrıca davacının kullandığı ve davalıya pay satanın ayrı ayrı kullandığı bölümler bulunup bulunmadığı belirlenerek,

çelişkili beyanlar varsa giderilerek ve tanıklarca gösterilecek yerler uzman mühendis bilirkişice düzenlenecek krokide denetime elverişli şekilde işaretlenmek suretiyle eylemli paylaşmanın mevcut olup olmadığı saptanmalı, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Somut olayda; dava, ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil istemine ilişkin olup, Mahkemece ön incelemeye davet duruşması ile keşif için gün belirlendiği, keşif tamamlandıktan sonra davacı tarafın tanık dinletme talebinin ara kararla reddedildiği ardından ön inceleme duruşması, tahkikat ve sözlü yargılamanın aynı celsede tamamlanarak davanın fiili taksim varlığı nedeniyle davanın reddine karar verildiği saptanmıştır.

Yargılama yapılırken yukarıda açıklanan usul kurallarına göre; Mahkemece, öncelikle ön inceleme duruşmasında taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu tam olarak belirlenmeli ve tahkikat, belirlenen uyuşmazlık konusu üzerinden yürütülmelidir. Uyuşmazlık konusu tespit edildikten sonra aynı oturumda (ön incelemede) taraflara, varsa tanıklarının isim ve adreslerinin bildirilmesi veya henüz sunmadıkları belgeleri sunmaları için uygun süre verilmesi gerekir. Ön inceleme işlemleri tamamlanmadan ve bu konuda gerekli kararlar alınmadan tahkikata başlanamayacağı gibi ön inceleme duruşmasında tanık dinleme, belge inceleme, bilirkişi görüşü alma, keşif yapma ve yemin teklif etme gibi tahkikat işlemleri de yapılamaz. Keşif, Hukuk Muhakemeleri Kanunun 5. Bölümünde tahkikat aşamasında yapılacak işlerdendir.

Ne var ki Mahkemece, tüm bu hususlar göz ardı edilerek dilekçeler tamamlandıktan sonra ön inceleme duruşmasına davet tutanağı ile keşif yapılmasına karar verildiği, başka bir anlatımla ön inceleme duruşması tamamlanmadan uyuşmazlık konuları tespit edilmeden ve tahkikata geçilmeden keşfin icra edildiği, davacı vekilinin bedelde muvaaza iddiasına yönelik tanık dinletme talebinin de aynı şekilde 03.05.2024 tarihli ara kararla reddedildiği tespit edilmiştir.

Mahkemece, 6100 sayılı Kanun'un ön inceleme ve yargılama safhalarına ilişkin hükümlerine uyulmaksızın yargılama yapılarak karar verilmesi doğru görülmemiştir.

VI KARAR