Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2011/27532 K.2013/25072

Dava

Davacı vekili, kaptan olarak davalıya ait gemide çalışan davacının ödenmeyen fazla mesai ücret ve harcırah alacaklarının davalı işverenden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir. Mahkemece, davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.Hüküm süresi içinde davalı avukatı tarafından temyiz edilmiş olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

A) Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalı üniversitenin Su Ürünleri Fakültesine ait olan ... 5 gemisinde kaptan olarak çalıştığını ve kapsamında olduğu Toplu iş sözleşmesinin 17 maddesinde gemi adamlarının fazla çalışmalarının düzenlendiğini, bu düzenleme uyarınca 31/03/2006 tarihinden itibaren fazla çalışma ücretlerinin ödenmediği gibi 2007 ve 2008 yıllarında görevi gereği toplam 27 gün yurtdışında bulunduğu süreyle ilgili harcırahların ödenmediğini belirterek, fazla mesai ücret ve harcırah alacaklarının davalı işverenden tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

B) Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, davacının çalışmasının Deniz İş Yasasına tabi olduğunu ve yasanın 27. maddesindeki düzenleme gereği kaptan olarak çalışan davacının fazla çalışma ücreti isteyemeyeceğini, kaldı ki davacının fazla çalışma ücretinden yararlanabileceği kabul edilse bile jurnal defterinden iddia olunan sürede fazla çalışma yapılmadığının da anlaşılacağını, ayrıca davacının uluslararası sularda çalışmasıyla ilgili harcırah ya da yolluk adı altında bir işçilik alacağının da bulunmadığını, davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

C) Yerel Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece yapılan yargılama sonunda alınan hesap raporuna itibar edilerek, davacının, davalı Üniversiteye ait araştırma gemisinde Deniz iş yasası kapsamında kaptan olarak çalıştığı davalı Üniversite ile davacının üyesi bulunduğu ... -...

İş sendikası arasında akdedilmiş bulunan toplu iş sözleşmesinin 17/B maddesinde: Üniversiteye bağlı araştırma gemilerinde çalışan gemi adamları için özel bir düzenleme yapılmış olması ve giderek Deniz İş Yasası’nın 26 ve 28. maddelerindeki düzenlemeler gözönünde tutularak, iş süresinin günlük ve haftalık azami hadleri dışındaki çalışmalarının fazla çalışma sayılacağının ve fazla çalışmalara karşın %50 zamlı ücret ödeneceği gibi gemide fiilen çalışan gemi adamlarının da bu haktan yararlanacağının öngörüldüğü,

davacının çalıştığı araştırma gemisinin de eğitim işlerinde faaliyet gösteren ve davalı üniversitenin işletme kapsamındaki işyerlerinden olması ve giderek sendika üyesi olan davacının da TİS 'sindeki

düzenlemeden yararlanacağı Deniz iş kanunu 27. maddesinde kaptanların kanunlardaki iş sürelerine ilişkin hükümlere tabi olmadıkları belirtilmiş ise de; davacının da üyesi olduğu sendika ile davalı Üniversite arasında düzenlenen davacının fazla mesai talep ettiği dönemde yürürlükte bulunan TİS'nin 17/B maddesinde gemi adamları ile ilgili bir düzenleme yapılıp, kaptanlarla ilgili açık bir düzenleme yapılmadığı nazara alındığında TİS'nin 17/B maddesi kapsamında davacının da fazla mesai talep edebileceği, davacının belgeler istinaden fazla mesai yaptığı, harcırah alacağı isteğinin gerçekleşmediği, talep edemeyeceği gerekçesi ile davanın kısmen kabulüne ve fazla mesai ücret alacağının tahsiline karar verilmiştir.

D) Temyiz:

Karar davalı vekili tarafından cevap nedenleri ile temyiz edilmiştir.

E) Gerekçe:

1. 27. Maddedeki düzenleme nedeni ile bu maddede belirtilen kaptan dahil kişiler 26. maddedeki günlük veya haftalık çalışma süreleri rejimine tabi tutulmaksızın çalıştırılabilir. Kanunda belirtilen günlük veya haftalık çalışma süreleri aşılsa bile adı geçen çalışanlar fazla mesai ücreti talep edemeyeceklerdir.

Zira kapsam dışında tutulan bu gemiadamlarının günlük 8, haftalık 48 saatlik süreleri aşacak şekilde çalıştırılmaları halinde, aşılan sürelerin fazla saatlerle çalışma olarak kabul edilemez. Ancak bu gemiadamlarının çalışma süresinin belirlenmesi ve uygun bir dinlenme süresinin verilmesi, özellikle eşit işlem borcu nedeni ile gereklidir. Zira bu çalışanların çalışma süreleri sınırsız bırakılmamıştır.

Bu nedenle bu çalışanlar için günlük iş sürelerinin uygulanmasında genel hukuk ilkeleri uygulanmalıdır. Ayrıca bu kişilerin kuralın nisbi emredici olması nedeni ile Toplu İş Sözleşmesi hükümleri ile kanunda belirtilen günlük ve haftalık çalışma esasına tabi tutulmaları mümkündür.

Somut uyuşmazlıkta davacının üyesi olduğu sendika ile davalı işveren arasında tüm gemiadamları günlük ve haftalık çalışma esasına tabi tutulduğundan, davacının bu çalışma esasına tabi tutulması ve bu gerekçe ile davacının ayrık hükme tabii tutulmaması isabetli olmuştur. Davalının bu yöndeki temyizi yerinde değildir.

2. Deniz İş Kanunu’ndaki günlük veya haftalık çalışma esası nedeni ile gemiadamının günlük çalışma süresi 8 saati aşıyor ise haftalık çalışma süresinin 48 saatlik normal çalışma süresinin aşılmasına gerek olmaksızın o gün için fazla saatlerle çalışma yaptığı kabul edilmelidir. Aslında gemiadamının günlük çalışma süresi 8 saati aştığında aşan her gün için fazla çalışma yapmış olacağı açıktır.

Haftalık çalışma, gemiadamının haftanın 7 günü ve günlük çalışmasının 8 saati aşmaması halinde ortaya çıkar. Gemiadamlarının 26. maddeye göre saptanmış haftalık iş süresini işbaşında ya da vardiya tutarak tamamladıktan sonra, hafta tatili gününde de aynı biçimde çalıştırılması halinde, fazla çalışmadan sözedilebilir. Kısaca gemiadamının haftalık esasa göre fazla çalışmasının tespit edilmesi için gemiadamının haftanın 7 günü çalışması gerekmektedir.

Aksi halde günlük çalışma esasına göre fazla mesai belirlenmelidir.Dosya içeriğine göre mahkemece iki ayrı rapor alınmış ve sonradan alınan ve fazla mesai cetvellerini esas alan bilirkişi raporuna göre fazla mesai ücret alacağını hüküm altına alınmıştır. Ancak ilk rapor bu cetveller ile gemi jurnalini esas alarak günlük 8 saati geçen çalışma saatlerini fazla mesai olarak hesaplamıştır.

Hükme esas raporda ise fazla mesai cetvellerindeki tüm saatler fazla mesai olarak kabul edilmiştir. Öncelikle fazla mesai cetvellerindeki tüm saatlerin fazla mesai olup olmadığı, davacı gemiadamının bu saatler dışında normal mesaisini yapıp yapmadığı, fazla mesai cetvelindeki sürenin normal mesai olup olmadığı açıklığa kavuşturulmadan karar verilmiştir.

Normal mesai cetveli ise günde 8 saati geçen süre fazla mesai olarak kabul edilmeli ve bu konuda ilk rapor bir değerlendirmeye tabi tutularak fazla mesai ücreti hesaplanmalı, aksi halde ise ikinci rapora göre karar verilmelidir. Eksik inceleme ile karar verilmesi hatalıdır.