Yargıtay 9. Hukuk Dairesi E.2016/30940 K.2020/14619

Taraflar arasında görülen dava sonucunda verilen kararın, temyizen incelenmesi davalı vekili tarafından istenilmekle, temyiz talebinin süresinde olduğu anlaşıldı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi tarafından düzenlenen rapor dinlendikten sonra dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü:

YARGITAY KARARI

Davacı İsteminin Özeti:

Davacı vekili, davacının davalıya ait hastanede 02/03/2006 - 08/10/2012 tarihleri arasında değişen alt işverenler nezdinde temizlik elamanı olarak aralıksız çalıştığını, iş sözleşmesinin işveren tarafından haklı bir neden olmadan feshedildiğini ileri sürerek kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının hüküm altına alınmasını talep etmiştir.

Davalı Cevabının Özeti:

Davalı vekili, husumet itirazında bulunarak davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

Mahkeme Kararının Özeti:

Mahkemece, toplanan deliller ve bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

Temyiz Başvurusu:

Kararı, davalı vekili temyiz etmiştir.

Gerekçe:

1-Dosyadaki yazılara toplanan delillerle kararın dayandığı kanuni gerektirici sebeplere göre, davalı vekilinin aşağıdaki bentlerin kapsamı dışında kalan temyiz itirazları yerinde değildir.

2-Taraflar arasında, davacının yıllık izin ücreti alacağının miktarı noktasında uyuşmazlık vardır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 31. maddesinde hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir, soru sorabilir, delil gösterilmesini isteyebilir şeklinde düzenleme yapılarak hakime yargılama sonunda doğruya ulaşma görevini yüklemiştir. Anayasamızın 141. maddesine göre, yargı basit, çabuk ve ucuz gerçekleşmelidir.

Devlet yargının basit, ucuz ve çabuk gerçekleşmesi için gerekli düzenlemeleri yapmak durumundadır. Zira hakkın tanınması ve korunmasındaki gecikmeler, hukuk devleti ilkesi ile uyumlu değildir, adil yargılanma hakkını ihlâl eder. Bu sebeple yargılama sonucunda ulaşılacak hüküm, doğru, gecikmemiş ve kendisinden beklenen etkiyi gösteren bir niteliğe sahip olmalıdır.

Bundan dolayı belirsiz vakıaların açıklattırılmasına, eksikliklerin hâkim tarafından işaret edilerek taraflarca giderilerek yargılamanın uzatılmasının önüne geçilmesine ilişkin hâkimin davayı aydınlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. Usul hukukunda bu yükümlülüğün anlamı, doğru hüküm kurulmasıdır. Bu hususta yapılacak bir inceleme içinse, tarafların iddialarını eksiksiz ve zaman, yer gibi somut unsurlarıyla tam bir açıklık içinde yargılamaya getirmeleri gerekmektedir.

Somut olayda davacı vekili süre belirtmeksizin davacının yıllık izin haklarının kullandırılmadığını iddia etmiştir. Mahkemece, davacının toplam hizmet süresince beş yıllık dönemde hiç izin kullanmadığı kabul edilerek yıllık ücretli izin alacağı hüküm altına alınmıştır.

Davacının beş yıllık çalışma süresi boyunca hiç yıllık izin kullanmaması hayatın olağan akışına terstir. Ayrıca davacı taraf, dava dilekçesinde yıllık izninin 4. gününde iken iş sözleşmesinin işverence feshedildiğini ifade etmiş olup, davacının bu beyanının üzerinde de durulmamıştır. Mahkemece, davacının davayı somutlaştırma yükü (HMK m.194), hakimin de davayı aydınlatma yükümlülüğü (HMK m. 31) bulunduğu göz önüne alınarak, davacının dava dilekçesindeki ifadesi de sorulmak suretiyle yıllık izin ile ilgili beyanı alınmalı, bundan sonra tüm deliller birlikte değerlendirilip, oluşacak sonuca göre karar verilmelidir. Eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

3-Taraflar arasındaki bir diğer uyuşmazlık fazla çalışmanın ispatı ile ilgilidir.

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp ispatlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.

Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, özellikle işyerine giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları, delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın bu tür yazılı belgelerle ispatlanamaması durumunda tarafların dinletmiş oldukları şahit beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakıalar da bu noktada gözönüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.

İşyerinde çalışma düzenini bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan tanıkların anlatımlarına değer verilemez.

İmzalı ücret bordrolarında fazla çalışma ücreti ödendiği anlaşılıyorsa, işçi tarafından gerçekte daha fazla çalışma yaptığının ileri sürülmesi mümkün değildir. Ancak, işçinin fazla çalışma alacağının daha fazla olduğu yönündeki ihtirazi kaydının bulunması halinde, bordroda görünenden daha fazla çalışmanın ispatı her türlü delille söz konusu olabilir. Buna karşın, bordroların imzalı ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda dahi, işçinin geçerli bir yazılı belge ile bordroda yazılı olandan daha fazla çalışmayı yazılı delille ispatlaması gerekir. Bordrolarda tahakkuk bulunmasına rağmen bordroların imzasız olması halinde ise, varsa ilgili dönem banka ve tüm ödeme kayıtları celp edilmeli ve ödendiği tespit edilen miktarlar yapılan hesaplamadan mahsup edilmelidir.

Somut olayda, mahkemece davacının haftada 12,5 saat fazla çalışma yaptığı kabul edilerek, ikinci bilirkişi raporunda hesaplanan fazla çalışma ücreti hüküm altına alınmıştır.

Hükme esas alınan ikinci bilirkişi raporunda, bir başka dosya emsal kabul edilerek davacının 07.00-17.00 saatleri arasında çalıştığı kabul edilmiş ise de, emsal kabul edilen dosyanın davacısının vardiyalı çalışma düzeninde çalıştığı, anılan dosyada Yargıtayca gece çalışma süresine yönelik bozma kararı verildiği anlaşılmaktadır. Söz konusu dosyanın, bu dosya yönünden emsal olarak kabul edilmesi yerinde değildir.

Eldeki dosyadaki iddia ve savunma ile tanık anlatımları birlikte dikkate alındığında, davacının ilk bilirkişi raporunda benimsenen çalışma düzenine göre haftada 7,5 saat fazla çalışma yaptığının kabulü gerekmektedir. Mahkemece dosya kapsamı dikkate alınmadan ve emsal olarak kabul edilemeyecek bir başka dosyadaki çalışma düzeni benimsenerek sonuca gidilmesi hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.

Fazla çalışma ücretinin hesaplanması yönünden ise, dosya kapsamındaki bir kısım imzasız bordroda fazla çalışma ücreti tahakkuku bulunduğu görülmektedir. İmzasız bordrodaki fazla çalışma ücretinin davacıya ödendiğinin banka kayıtları ile ispat edilmesi halinde, ödenen miktarın hesaplanan fazla çalışma ücretinden mahsubu gerekeceği muhakkaktır. Mahkemece bu yönden herhangi bir araştırma yapılmadığı anlaşılmakta olup, karar bu yönüyle hatalıdır.

Öncelikle uyuşmazlık konusu döneme ilişkin banka kayıtları getirtilmeli, ücret bordroları ile banka kayıtları karşılaştırılmalı, oluşacak sonuca göre bordrolardaki fazla çalışma ödemelerinin hesaplanan fazla çalışma ücretinden mahsup edilip edilmeyeceği belirlenmelidir. Açıklanan ilke ve esaslara aykırı olarak yazılı gerekçe ile hüküm kurulması hatalı olup, kararın bu sebeple bozulması gerekmiştir.